Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Adą́ą́dą́ą́’ shá bíighah kintahdi tádísháahgo shee ’i’íí’ą́.

yesterday sun proportionate town-at 1-go.about.Prog-GO 1-on 3-sun.went.down.P

’Ahwééh náánááshdlą́ą́’.

coffee again-1-drink.R

’Azhą́ hasistih ndi ’ayóo ’eesh’į́.

even.though 1-be.old.P even.though very 3-1-see.Prog

’Átséétł’éédą́ą́’ lą’í nahoołtą́.

before-last.night many around-3-rain.P

’Áłchíní bi’éé’ náádaségis.

children 3-clothes 3-1-wash.R

’Ólta’góó dayínóhkááh.

school-toward pl-2dpl-go.pl.I

"Binák’eeaad késhdę́ę́’į́">góó baa da’ashch’osh lá," didíínííł.

3-eye-between-around 3-to pl-3-infest.P DISC 3-2-tell.F

bik’ídadohdis

pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.I

bik’ídidiidis

3DO-1dpl-wrap.it.around.it.F

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad ’éí t’áá shxǫǫ t’áá bee yáshti’.

formerly English neg 1-understand.I neg. Now TOP good.thing barely 3.with 1.speak-I

Chahash’ohjí ch’ínááhoníshóó’.

brush arbor-JÍ out-again-area-sweep.R

Chidí t’ą́ą́’ nináníłbą́ą́z.

car just 3-1-reparked.R

dajiłhį́į́h

pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).I

Damóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.

Sunday past Santa.Fe-to 1-go.P

daohsą́

pl-3DO-2dpl-eat.it.I

dazhdidoołhįh

pl-3DO-4dpl-melt.it.F

Dibé dził binaashii nanishkaad.

sheep hill 3-across.from 3-1-herd.CI

Dichin nínízin ya’?

hungry 2-want.NI Q

Díí tł’éé’ ’iidííłhosh.

this night 2-sleep.F

Dlǫ́ǫ́’ ’a’ą́ą́dę́ę́’ hanoolne’ dóó naneesne’.

prairie.dog hole-from stick.head.up.out.P and 3-look.around.P

Doo kingóó diit’ash da.

NEG town-to 1dpl-go.du.Prog NEG

Doo kingóó diit’ash da.

NEG town-to 1dpl-go.du.Prog NEG

Doondó’ ’awéé’ yicha da.

not.even baby 3-cry.I NEG

dínółkaad

3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).I

Haahláyéé ’ajiiłhosh.

don’t.dare 4-sleep.I

Haashíyee’ díí naak’ee sinilí biniitááh t’áá daats’í bee hoot’į́.

try.and.find.out this eyeglasses 3-2-try.IP just maybe 3-with area-pas-see.Prog.N

hadaoołgizh

pl-3DO-2dpl-cut.it.out.P

hadasiigeed

pl-3DO-1dpl-dig.it.out.P

haiigeed

3DO-1dpl-dig.it.out.P

hainííłchaad

3DO-3-card.it.(as.in.wool).P

hazhdoołtééł

3DO-4-carry.him/her.up.out.of.something.F

Jooł ’ahííłhan ’áádóó ’atiin dóó ’anít’i’ báhátis ’eelts’id.

ball 3-1-throw.P and.then road and fence 3-over 3-move.SRO.P

Kin bighą́ą́’dę́ę́’ hadah ’adzííłhaal ndi t’áadoo ’ádadénih da.

house 3-to-from down 1-tumble.P but NEG RFLX-1-hurt.P NEG

Kinaaldáágóó jidóya’ t’óó ’ílį́.

puberty.ceremony-to 4-go.O hope just think

Kwii sínídáa dooleeł.

here 2-sit.SPN will.be.F

Na’níle’dii kingóó nisé, naaltsoos t’áadoo niigį́į da.

dismay store-to 1-go.P mail NEG 3-pass-deliver.LPB.P NEG

Nichxǫ’ aad ’át’éii">t’áadoo baa nánít’íní.

stop NEG 3-about 2-bother.I-Í

Ná’áł’ah doo ndi yiyiichįįh da.

3-butcher.CI NEG 3-good.at.NP NEG

Shá bíighah na’ashkǫ́ǫ́’.

sun proportionate 1-swim.CI

Shimá dóó shizhé’é bił dibé dóó tł’ízí ta’nda’díígish nt’éé’.

1-mom and 1-dad 3-with sheep and goats 3-pl.shear.I past

Shimósí yázhí tsin yąąh dah sidáago hádésh’na’ ńt’éé’ ’áłt’ąą hadanáálwod.

1-cat little tree 3-on up 3-sit.SPN-GO 1-climb.P but after.all 3-run.down.P

Shiyáázh nízaadi naalnishgo bídin sélį́į́’.

1-son far-at 3-work-GO 3-lack 1-be.SPN

T’áá ká ’ooshháásh.

neg 1-go.to.sleep.O

T’óó la’ ajiłhosh.

contrary.to.appearances 4-sleep.NI

Tónaneesdizígóó bił ’anáá’oolwod.

tuba.city-to 3-with again-3-drive.R

Tóshjeeh yah ’adíí’ááł nidishnínéesh yah’ííní’ą́?

water.jug into 3-2-take.in.F 1-say-PP-Q.P PP-3-2-take.in.P.SRO

Tsxį́įłgo łees’áán ádíílííł; nimásání nihaa yíghááh!

quickly tortilla 2-make.F 2.poss-mat.grandma-NOM 1.pl-to 3-come.F

Yá’át’éehgo yínááł.

be.good.I-GO 2-go.sg.Prog

Yiską́ągo ’azee’ííłíní niwoo’ yideeshnish doo.

tomorrow doctor 2-teeth 3-2-work.F will.be

Łį́į́’ bik’i na’ashnííł.

horse 3-on 3-1-unsaddle.I