Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł lágo.
2-3-photograph.I neg 2-blink.O LÁGO’At’ééd t’áá shǫǫ kinaasda’.
girl just good 3-puberty.P’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.
1-eat.O wish hunger 1-3-kill.Ibik’ídidíídis
3DO-2-wrap.it.around.it.Fbik’ídisoodiz
3DO-2dpl-wrap.it.around.it.PChaha’oh biyaagi ni’dííłbąs.
shade.house 3-under-at 2-drive.FChidí t’ą́ą́’ nináníłbą́ą́z.
car just 3-1-reparked.RDa’ ’ałní’ní’ą́ąjį’ tł’óo’di nishínílnish?
Q noon-until outside-at 2-work.PDamóogo nihaa náájídááh.
Sunday.GO us.return 4-again.visit.Fdashoołbéézh
pl-3DO-2dpl-boil.it.PDá’ák’ehdi nídahodoohgoł.
cornfield-at pl-3-2-hoe.Fdeididínóołkał
pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdeiidą́ą́’
pl-3DO-1dpl-eat.it.Pdeiit’aal
pl-3DO-1dpl-chew.it.PDoo ’áłah dadiidleeł da.
NEG together pl-1dpl-meet.pl.F NEGDoo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.
NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEGDoondó’ daatsaah da noolin.
not.even 3-sick.I NEG 3-resemble.NIdííníłhį́į́’
3DO-2-melt.it.Phadeishgizh
pl-3DO-3dpl-cut.it.out.Phaiilgizh
3DO-1dpl-cut.it.out.Phaoogeed
3DO-2dpl-dig.it.out.PHastiin t’áá ’ádzaagóó nahasne’.
man at.random 3-tell.Pjidiłhį́į́h
3DO-4-melt.it.IJoe dóó Louise dóó Kii dahataał.
Joe and Louise and Kii pl-3-sing.CIKinaaldáágóó jidóya’ t’óó ’ílį́.
puberty.ceremony-to 4-go.O hope just thinkLééchąą’í t’áá shǫǫ ’akéé’ nálwod lá.
dog good.thing INDEF-behind 3-return.P DISCNa’nízhoozhígóó náádínídzáago háadish ’adeeshį́į́ł nínízin?
Gallup-toward again-2-go.R-GO where-Q 1-eat-F 2-want.NI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Ánáhoot’įįhígíí
- yishááh go
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- háadi where atNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -sh enclitic for content questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Náásgóó
- ’ashą́ eat
- Neuter Imperfective (NI)
- nisin think, want
Neeznáadigóó ’oolkiłgo ’áłah ’aleeh daaní.
ten.at-toward time-GO meeting pl-4-say.NIneizlá
3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.Pnisoolá
3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.Pnisínílá
3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.PNizhónígo ha’íí’ą́ yę́ędą́ą́’ sxíiłgo da’ségis.
beautiful sunrise past quickly pl-3-1-wash.Pnéishjį́į́h
Iterative Mode: 1-become.black.RShá bíighah ’azee’ál’į́įdi sédá.
sun proportionate medicine 3-make.I 1-sit.SPNShibéézh bik’í’óshch’iid le’ ’éé’ bitahgi yóó’ ’eelts’id.
1-knife 1-find.it.O clothes 3-among 3-move.PShidá’í látsíní ’áyiilaa’ii’ yaa bił hoozhǫǫhgo bima yaa yinítą́.
1-uncle bracelet 3-make.P-and 3-3-happy.I 3-mother 3-3-give.PShimásaní hooghan namzí góne’ ch’iyaan íílééh.
1-grandmother hogan round inside food 3-3-make.IPT’ah doo ła’ nihee ninááháłtin da.
not.yet some 1pl-on 3-rain.CI NEGT’ah nagháíí yę́ędą́ą́’ ’áłchíní nízaadi da’ółta’ nít’ę́ę́’.
still there past children far-at pl-3-read.I pastT’áádoo shich’į’ béésh nídiiłts’į́hí
NEG 1-to phone 2-call.R-ÍT’óó tá’ádeesgizii’ ’ííyą́ą́’.
just 3-reflex-wash.P-CONJ 3-eat.PT’óó la’ sékwii.
contrary.to.appearances 1-naseous.SPTį’ ninádeiilnish.
let’s.go again-pl-1dpl-work.RTó lą’ígo nidlą́ ’áko bee nitah yá’áhoot’ééh dooleeł.
water many 3-2-drink.DI so 3-with 2-among pl-3-good.NI future
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- T’ahdii
- ’áko so, so that, so thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- -ee by means of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -tah, -taa-, -ta- among, mixing’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Neuter Imperfective (NI)
- dooleeł futuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- dooleeł futuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi




