Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Hííłch’į’go ’índa ta’iideeshnih.
evening.GO until 1-mix.dough.FNaaltsoos aseezį́ yíníshtaʼ.
paper gossip 3-1-read.I’Ajóółháásh laanaa.
4-sleep.O wish’Ayóo deesk’aazgo beeldléí ditánígíí biih násh’nah.
very cold-GO blanket 3-thick.NI-ÍGÍÍ 3-into 1-crawl.R’Eii ’asdzání t’áá naníle’dii haadzih.
that lady just dismay 3-speak.Pbik’ídadidiidis
pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.FCh’aa déyá ńt’éé shichídí bikee’ dilkǫǫh.
travel 1-go past 1-vehicle 3-tires worn.dadiilyį́į́’
pl-3DO-1dpl-melt.it.PDamóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.
Sunday past Santa.Fe-to 1-go.Pdaooshóó’
pl-3DO-2dpl-brush/comb.it.Pdazhdoołbish
pl-3DO-4dpl-boil.it.FDibé yah ánádanołkaad!
sheep inside semelit-pl-2pl-gather.Rdiidį́į́ł
3DO-1dpl-eat.it.FDiné nishłį́į ndi Bilaagana bizaad t’éí bee yáshti’.
Navajo 1-be.NI but English language only 3-with 1-speak.IDíí chidí ’ayóo dilwo’ ha’ní ’áko ndi doo baa jííníshłíi da.
this car very 3-fast 3-say.P CONJ NEG 3-about 4-1-rely.P NEGDíí doo nighan ’át’ée da.
this NEG 2-home 3-be.NI NEGDlǫ́ǫ́’ ’a’ą́ą́dę́ę́’ hanoolne’ dóó naneesne’.
prairie.dog hole-from stick.head.up.out.P and 3-look.around.PDlǫ́ǫ́’ hwiiłhashaalání">go bik’e’ashch’íí’go baa ’ákonsin.
prairie.dog 3a-3-bite.I-GO 3-be.painful.P-GO 3-about 1-be.aware.NIÉí doo nihich’iyąąn ’át’ée da.
that NEG 1pl-food 3-be.NI NEGHa’át’íí́sh baa hane’?
What Q 3-for be.told.CIhadeidínóołchał
pl-3DO-3dpl-card.it.(as.in.wool).Fhanishchaad
3DO-1-card.it.(as.in.wool).IHastiin t’áá ’ádzaagóó nahasne’.
man at.random 3-tell.PHáadi lá lį́į́’ naakai?
where-at Q horse 3-walk.pl.IHáísh yiską́ągo ’adoogis?
who-Q tomorrow 3-wash.FK’aa’ísh ’aní’á biyaa doodago daats’í báhátis ’ayiist’oh ?
arrow-Q bridge 3-under or perhaps 3-over 3-3-shot.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ísh enclitic for yes/no questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- doodago particle orNa’ídíkid bik’ídáahgi
- daats’í particle for perhapsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -yaa under, beneath, down’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -tis over’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- ’Áhoodzaii
- ’adisht’oh be an archer, shoot arrows
K’aa’ísh tsénaa ’aní’á biyaa doodago daats’í báhátis ’ayiist’oh?
arrow-Q bridge 3-under or perhaps 3-over 3-3-shot.PNaaki nááhaigo shich’é’é náá’íídeeshtah, ní.
Two year.GO 1-daughter again.school.F said.Naaki yiskánídą́ą́’ k’os hanáádaheezhzhǫ́ǫd nidi t’áadoo nihee nidahastą́ą da.
"two-days ago cloud pl-3-spread-out.P but NEG 3-us pl-rain.P"Nibéézh bee hane’ doo ndi naalnish da.
2-cellphone NEG but 3-work.P NEGniłbéézh
3DO-2-boil.it.IShá hóóchįįd.
1-for ho-anger.PShicheii bighangóó yishááł.
1-grandfather house-toward 1-go.ProgT’ah doo béeso ’ałtso ’ádįįhdą́ą́’ chidí bitoo’ nahíłniih.
still NEG money all 3-not.exist.NI-past vehicle 3-fuel 3-2-buy.IT’áá ’íídą́ą́’ ła’ nímasii bik’ééłgizh.
already some potato 3-1-peel.PTsiiyi’di náá’dzítseeł yiits’a’.
forest.up.to 4-again.chop in.sound.RTótaʼdi doo shił yáʼáhooshǫ̨́ǫ da.
Farmington-at NEG areal-beautiful.NI NEGTł’éédą́ą́ łééchąą’í léi’ nihił ’yaííyá’ii’ neeztį́.
last.night dog strange 1dpl-with 3-come.inside.P-and lie.down.SNPYéego ’ííníłta’, she’awéé’, ’áko nizhónígo ni’dííłtah.
really 2-study.NI 1-baby so well 2-graduate.FYéego naho’niiłtą́ą́go ha'níigo yínii’.
very rain.P-GO.F 3-say.P-GO 3-1-hear.Pyiidą́
3DO-1dpl-eat.it.Iyiilbéézh
3DO-1dpl-boil.it.IYiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)
tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Command, negativefind in Navajo Imperatives
- Náásgóó
- Command, affirmativefind in Navajo Imperatives
- T’ahdii baa na’aldeehfind in Navajo Imperatives
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- k’ad nowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii




