Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

#’Ashkii dibé yázhí binisé

boy sheep little 3-3-raise.CI

#Shimá yázhí ’ashkii binisé.

aunt little boy 3-3-raise.CI

’Atʼééd naʼniłkaad.

girl 3-herd.CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

’Azhą́chíil ndi dibé ch’ínínil.

even 3-snow.I but sheep 3-1-release.P

’Áádóó hainidzaa?

and.then what-3-2-do.P

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

’Íídeeshwosh daats’í doodaii’ saad naalkaah bindeeshnish.

1-sleep.F maybe or word research 3-1-work.F

Béeso bá hooghan góne’ shił ha’ashch’ą́ą́l dóó ’azéé’ííł’íní bił yah ’ííyá.

money 3-for building inside 1-with 3-go.up.as.elevator.P and doctor 3-with into 1-GO.P

bik’ídadohdis

pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.I

bik’ídazhdeezdiz

pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.P

Ch’éénísh’į́įgo náá’deeshtł’óół nissin.

out summer.GO 1-again.weave.F 1-desire

Chidí bits’ą́ą́’ niiltłago t’óó yíyooyił.

car 3-from 3-stop.P-GO just 3-3-push.Prog

Chidí nidabinołtłáád.

car pl-3-2dpl-stop.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Chidí nidabinóołtłáád.

car pl-3-2dpl-stop.O

Chidímazí yoo'į́.

car 3-3-see.Prog
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

dadiilbish

pl-3DO-1dpl-boil.it.F

deidíníłkaad

pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).I

deiidą́ą́’

pl-3DO-1dpl-eat.it.P

deiilzhóóh

pl-3DO-1dpl-brush/comb.it.I

Dibé yah ánáádanołkaad!

sheep inside semelit-pl-2pl-gather.I

didoołhįh

3DO-2dpl-melt.it.F

dizhdiłjeeh

3DO-4-start.fire.I

Díkwíí jį́ nanilnish?

how.many-Q day 2-work.I

Doo tó tsíídkáá’ dididííkáał da.

NEG water charcoal-on start-3-2-put.OC.F NEG

díníłkaad

3DO-2-start.to.herd.them.(animals).I

hadadéélbįįd

pl-3DO-1dpl-fill.something.up.with.it.P

hadazhniłchaad

pl-3DO-4dpl-card.it.(as.in.wool).I

Háadi lá łį́į́’ naakai?

where-at Q horse 3dpl-walk.I

Hooghan bikáá’ dah si’ánígíí bíyah da’nii’áago ’ádíílį́į́ł ’áko hooghan doo ’ałhiih nídoołdas da.

hogan 3-on up 3-sit.SPN-ÍGÍÍ 3-under pl-3-extend.NP-GO 3-2-make.F so hogan NEG RECIP-3-collapse.F NEG

Háidígíísh ʼałkʼésdisí deeshį́į́ł?

which.one-ÍGÍÍ-Q candy 3-1-eat.F

jidoołbish

3DO-4-boil.it.F

Jooł yee ndaanéhé Jóhonaa’éí daashin daolyée ni’.

ball 3-by.means.of pl-3-player.CI-NMLZ Sun(s) wasn’t.it pl-3-name.NI remember

jííshóó’

3DO-4-brush/comb.it.P

Mary ha’át’íí yinízin?

Mary what 3-3-want.NI

Mósí ch’óółt’e’ lágo.

cat out-3-2-carry.O LÁGO

Nisneez sélį́į’go shicheii nahałáhági ’át’éego nahashłáa doo nisin.

1-tall.NI 1-become.P-GO 1-grandfather 3-perform.ceremony.CI-similar.to 1-perform.ceremony.CI future 3-want.NI

Shą́ą́’ ’ałk’idą́ą́’ baa hwiinít’į́į ni’.

remember long.ago 3-for 3-discuss.I recall

Sitsóí bi’éé’ nizhónígo bá nishéch’ąą’.

1-grandchild 3-clothes 3-beautiful.NI-GO 3-for designed.P 1-it

T’ah doo la’ ké ániidígíí ła’ biih náánást’ées da.

not.yet DISC shoe.new-IGII some 3-into 1-step.in.I NEG

T’áadoo hadahooł’áhí.

neg pl-3s-2dpl-make.noise.NP-Í

T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

T’áá ’ahánigóó yiizįįh

just near 2-stand.I

Tį’ ninádeiilnish.

let’s.go again-pl-1dpl-work.R

Tó dílchxoshí sits’ą́ą́’ wóódlą́ą́lágo.

soda 1-from 3-1-drink.O don’t

Tł’óodi didíłjeeh.

outside 3-2-start.fire.I

Wóláchíí’ dóó tsés’ná ’ahółshíísh

ant and bee 3-3-reflex-sting.CI

Yiskáago, Naʼnizhoozhídi Shizhéʼé chidí bikeeʼ neidiyoołnih.

Tomorrow, Gallup-at 1-father car 3-tire 3-3-buy.F

ʼÉí hastiin naanish bichʼįʼ ’ádoolʼaad lá.

that man work 3-to 3-3-give.F DISC

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote