Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

#’Ashkii dibé yázhí binisé

boy sheep little 3-3-raise.CI

’Adą́ą́dą́ą́’ ’íítseedgo bee na’anishí hasht’enáshdlééh.

yesterday 1-pound.P-GO tool 3-1-put.back.I

’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó dichin shi’niiłhį́.

morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG 3-because soon hunger 1-3-kill.I

’Ahwééh ła’ wóshdlą́ą́’.

coffee some 3-1-drink.O

’Ayóo’ósh nidlóóh? ’Áyaańda dah dinítsiz.

very-Q 2-cold.I no.wonder up 2-shiver.NI

’Áłahji’ tó dilchxoshí síníł’ą́.

always water popping-Í 3-2-keep.SPN

’Eii łį́į́’ ga’ yinízin.

that horse EMPH 3-2-want.CI

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

Béeso bá hooghan góne’ shił ha’ashch’ą́ą́l dóó ’azéé’ííł’íní bił yah ’ííyá.

money 3-for building inside 1-with 3-go.up.as.elevator.P and doctor 3-with into 1-GO.P

bik’ídadidoohdis

pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.F

bik’ízhdeezdiz

3DO-4-wrap.it.around.it.P

Chidí nahideeshnih ndi shibéeso ’ádin.

car 3-1-buy.F but 1-money 3-none.NI

Da’ dichin nínízin?

Q hungry 2-want.NI

dadoohsį́į́ł

pl-3DO-2dpl-eat.it.F

dadoołbish

pl-3DO-2dpl-boil.it.F

dashiilbéézh

pl-3DO-1dpl-boil.it.P

deitł’ó

pl-3DO-3dpl-weave.it.I

Dibé t’áá daaztsą́ą́ lágo bik’íníyá.

sheep just pl-3-die.P DISC-GO 3-onto-1-come.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

dideididoołjah

pl-3DO-3dpl-start.fire.F

diilbish

3DO-1dpl-boil.it.F

Díí jį́ ’áłchíní nááda’ołta’.

this day children again-pl-3-study.R

Díkwíí jį́ lá nanilnish?

how.many Q days 2-work.I

Doo nił bééhózín da lá jiní. T’áá káhí la’ bił hóolne’!

NEG 2-with 3-knowledge.CI NEG disc 4-say.P just never some 3-with 2-tell.F

Dziłghą́ą́’í ’alóós dóó nááneeskadí ńdeidį́į́h.

Wht.Mtn.Apache rice and tortilla pl-3-3-eat.R

díníshkaad

3DO-1-start.to.herd.them.(animals).I

Díí tł’óół yílééł.

this rope 3-2-carry.SFO.Prog

Dąągo daʼákʼehdi daʼhodiilzhǫ́ǫ́ łeh.

spring-GO cornfield-at pl-area-1dpl-clean.I usually

hadííłtééł

3DO-2-carry.him/her.up.out.of.something.F

hayííłgizh

3DO-3-cut.it.out.P

Haánee’ náánááshdáał dooleeł.

well 1-again-walk.R future

Háágóó lá Bíl doogááł nízin Jáan?

where-toward Q Bill 3-go.sg.F 3-want.CI John

Háí lá sis łigai ’iił’įh

who-Q belt silver 3-3-make.U

Háíshą’ tsinaa’eeł ’áyiilaa?

who-Q boat 3-3-make.P

Hooghan bikáá’ dah si’ánígíí bíyah da’nii’áago ’ádíílį́į́ł ’áko hooghan doo ’ałhiih nídoołdas da.

hogan 3-on up 3-sit.SPN-ÍGÍÍ 3-under pl-3-extend.NP-GO 3-2-make.F so hogan NEG RECIP-3-collapse.F NEG

Jacob ’éí ayóo naalnish

Jacob this.one very 3-work.CI

Joe dóó Louise hataał.

Joe and Louise 3-sing.CI

Jooł de’’aah.

ball here 3-2-bring.I

Kii mósí b yá’át’ééh.

Kii cat 3-with 3-be.good.NI

Linda naaltsoos yółta’.

Linda book 3-3-read.I

Mary ha’át’íí yinízin?

Mary what 3-3-want.NI

Mósísh nił ya’át’ééh?

cat-Q 2-with 3-be.good.NI

Nitsilí ’abínígo tóógóó łį́į́łchíí’ bił ’ałnánáldlosh łeh.

2-brother morning-GO water-to horse-red 3-with 3-go.R usually

Nił hǫ́zhǫ́ǫ́sh doodaii’ doósh nił hózhǫ́ǫ da?

2-with-happy.NI-Q or neg-Q 2-with happy.NI neg

Níyolgo t’áá ’áko niishch’ił.

wind-GO immediately 3-blink.U

Ńléígóó díníyáa dooleel.

there-GÓÓ 2-go.sg.SP FUT
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Sitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

Sohodizingo t’áá ká nídoó’nééh.

prayer-GO neg 2-get.up.O

Ts’ídá ’iishxáashgo shiyáázh bił ná’ílwod.

about 1-to.sleep 1-son with 3-drove.in.again.R

yíníłhį́į́’

3DO-2-melt.it.(snow).P

yíshóó’

3DO-1-brush/comb.it.P