Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó sitsiits’iin diniih.
morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG because soon 1-head 3-ache.CI’Ak’éégo ’éí chizh niléí keehaidi ninahdahiigééh nt’éé’.
autumn-GO that wood over.there winter.camp-at pl-3-1-unload.P past’Awéé’ dah sidá.
baby up 3-sit.SPN’Oółháásh lágo.
2-sleep.O don’t’Ákót’éego lá ’i’íímas ’ájiił’įįh ni.
like.this-GO FOC twill 3-4-make.U EMPHBaa tįįh náádiikah.
3-for achieve 1dpl-walk.pl.IChaha’oh biyaagi ni’dííłbąs.
shade.house 3-under-at 2-drive.Fdaohtł’ó
pl-3DO-2dpl-weave.it.Idazhdiłhį́į́h
pl-3DO-4dpl-melt.it.Idazhdooyį́į́ł
pl-3DO-4dpl-eat.it.Fdeiit’aal
pl-3DO-1dpl-chew.it.PDibé yah ánádanołkaad!
sheep inside semelit-pl-2pl-gather.Rdidazhdiłjeeh
pl-3DO-4dpl-start.fire.Ididínóołkał
3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdiilbish
3DO-1dpl-boil.it.FDíí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.
this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGOdíníłkaad
3DO-2-start.to.herd.them.(animals).IDíí tsé t’óó la’ béésh át’é nahalin.
this rock contrary.to.appearances metal 3.be.NI 3-resemble.NIDíí tł’óół yílééł.
this rope 3-2-carry.SFO.ProgHa’át’íísh neidiyoołnih nínízin?
who-Q 3-3-buy.F 2-think.NIHaa'íyee' díí chidí bikééji' adeez'ahí hasht'e diilnííł.
lets.see this pickup.truck 3-1.pl-fix.FHaa'íyee' shinááł Diné bizaad bíhwiidííł'aał.
lets.see 2-1-watch.Prog Navajo language 3-2-learn.Fhadajizgeed
pl-3DO-4dpl-dig.it.out.Phadeidínóołchał
pl-3DO-3dpl-card.it.(as.in.wool).Fhadeizgeed
pl-3DO-3dpl-dig.it.out.Phadiiltééł
3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.FHastiin ’éí tsídii ła’ ’adah ’ayídzíí’ą́.
man TOP bird INDEF down 3-3-knock.off.SRO.PHáadi lá łį́į́’ naakai?
where-at Q horse 3dpl-walk.IHáísh tsinaa’eeł ’áyiilaa?
who-Q boat 3-3-make.PHáísh yiską́ągo ’adoogis?
who-Q tomorrow 3-wash.FJooł de’ ní’aah.
ball here 3-2-bring.IMary ha’át’íí lá yinízin?
Mary what Q 3-3-want.NINichxǫ' aad ’át’éii">t'áadoo baa nánít’íní.
stop NEG 3-about 2-bother.I-ÍNimá yázhí bighangóó díílwoł dóó ’áájí ’awéé’ baa ’áhólyą́ą dooleeł.
2-auntie 3-house-toward 2-run.F and there-at baby 3-to 2-care.CI FUT
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- goal
- Náásgóó
- yishwoł run along
- -jí on the side of, in the direction of, in the manner of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -aa to’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- benefactive
- Continuative Imperfective (CI)
- ’áháshyą́ care
- dooleeł futuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
Nił bééhózinísh ’éí doodaii’ nicheii daats’í bił bééhózin?
2-with 3-know.CI-Q TOP or 2-grandfather perhaps 3-with 3-know.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- accompaniment
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want
- -ísh enclitic for yes/no questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- doodaii’ particle orNa’ídíkid bik’ídáahgi
- daats’í particle for perhapsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want