Your search for the mode Perfective (P) (yi, ni, si, yi-∅)
has returned 50 entries

’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó sitsiits’iin diniih.

morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG because soon 1-head 3-ache.CI

’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó sitsiits’iin díínii’.

morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG because soon 1-head 3-ache.P

’Ashkii bi’éé’ hazhó’ó ’ayíyiishchid dóó ’ólta’ góne’ yah ’ííyá.

boy 3-shirt nicely 3-3-tuck.in.P and school into into 3-go.P

’Ashkii t’áá ’ádíláahęę’ nihił yah ’eelwod.

boy just annoyingly-past 1dpl-with into 3-go.P

’Atiingi chidí léi’ yiiłtsą́.

road-at car INDEF 3-1-see.P

’Eii ’asdzání t’áá naníle’dii haadzih.

that lady just dismay 3-speak.P

At’ééd na’abąąs yíhooł’ą́ą’go bimá yił ’oołbąs.

girl driving 3-3-learn.P-GO 3-mother 3-with 3-drive.Prog

bik’ídazhdeezdiz

pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.P

bik’ídédiz

3DO-1-wrap.it.around.it.P

Béeso bá hooghan góne’ saad hazlį́į́’.

bank inside words 3-pas-it.occured.P
listenloadingplaying

There was an arugment inside the bank.

Ch’į́į́góó ch’ééh tádííyá.

fail in.vain 1-go.P

Chidí sits’ą́ą́’ hashtł’ish yiih yilwodgo t’áá ch’į́į́góó ch’ééh ’ííł’įįd.

car 1-from mud 3-into 3-go.P-GO failure in.vain 1-act.P

dayoodlą́ą́’

pl-3DO-3dpl-drink.it.P

dayííshóó’

pl-3DO-3dpl-brush/comb.it.P

deiit’aal

pl-3DO-1dpl-chew.it.P

deishbéézh

pl-3DO-3dpl-boil.it.P

dideidííłjéé’

pl-3DO-3dpl-start.fire.P

didiiljéé’

3DO-1dpl-start.fire.P

diilyį́į́’

3DO-1dpl-melt.it.P

hadadéélbįįd

pl-3DO-1dpl-fill.something.up.with.it.P

Hádą́ą́’ dii hooghan ’íinilaa?

when-past this hogan 3-2-make.P

Háísh tsinaa’eeł ’áyiilaa?

who-Q boat 3-3-make.P

joodlą́ą́’

3DO-4-drink.it.P

jíí’aal

3DO-4-chew.it.P

Náńsdzáago t’áá ’íídą́ą́’ ’ííníyą́ą’ dooleeł.

back-1-go.sg.P-GO just already INDEF-2-eat.P FUT
listenloadingplaying

When I get back, you will/should already have eaten.

neizlá

3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.P

Nibéézh bee hane’ doo ndi naalnish da.

2-cellphone NEG but 3-work.P NEG

nidajiskáá’

pl-3DO-4dpl-investigate.it.P

nijiskáá’

3DO-4-investigate.it.P

nisélá

3DO-1-carry.a.ropelike.thing.around.P

nisínílá

3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.P

shiilbéézh

3DO-1dpl-boil.it.P

Shimá bighangóó shíni’ ńt’éé’ ch’ééhago shhoogéé’.

1-mother 3-home-to 1-desire.to.go past in.vain 1-go.P-GO 1-with ho-become.lazy.X

Shiázh ’ółta’góó deeyáhą́ą doo yénániih da.

1-son school-to 3-go.P-past one but NEG 3-3-remember.CI NEG

shéłbéézh

3DO-1-boil.it.P

shíníłbéézh

3DO-2-boil.it.P

T’ah ’ałk’idídą́ą́’ sik’is t’áá yiiłtsą́ą́ nít’ę́ę́’.

still long-ago 1-friend just 3-1-see.P past

Tsxį́įłgo naalkidígíí neeznáá yidziihgo Jóhonaa’éí daolyéii ch’ééhiih da’ałne’ nít’éé’ ’áłt’ąą ’ałtso ’o’oolkidgo ’índa ’iih da’asne’.

fast-GO 3-tick-ÍGÍÍ ten 3-remain.I-GO Suns pl-3-call.NI-NMLZ in.vain 3-into pl-3-3-throw.I past until.after all clock-go finally 3-into pl-3-3.throw.P

Tsxį́įłgo łees’áán ’ánílééh; nimásání nihaa níyá!

quickly tortilla 2-make.I 2-mat.grandma 1.pl-to 3-came.P

Tó dasiyę́ę ’ałtso naaltséi .

water pl-3-sit.LPB.SPN-deceased completely 3-dried.up.P DISC

woołhį́į́’

3DO-2dpl-melt.it.(snow).P

yiishjį́į́’

Perfective Mode: 1-become.black.P

yishdlą́ą́’

3DO-1-drink.it.P

Yiską́ągo łį́į́’ ’ahaniniilkaad dooleeł.

tomorrow-GO horse 1dpl-round.up.P FUT
listenloadingplaying

We are going to round up the horses tomorrow.

yiyííłhį́į́’

3DO-3-melt.it.(snow).P

Yiłką́ą́dą́ą́’ n’diish’na áádóó ’olta’goo dah diiyá.

Dawn.last 1-got.up and school.GOO off.to 1-walk.P

Ła’ nááhai yę́ędą́ą́’ Tóta’di daashin niiłtsą́ą ni’.

one year prior Farmington-at wasn’t.it 2-1-see.P remember

Ła’ nídeezid yę́ędą́ą́’ ’áajigo niséyá.

one month past that-way-GO 1.go.P

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote