Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Abínídą́ą́’ kintahgóó dah didoohkah.

morning-past town-GÓÓ up start-3pl.go.F

’Ahwééh náánááshdlą́ą́’.

coffee again-1-drink.R

’Ayóo deesk’aazgo beeldléí ditánígíí biih násh’nah.

very cold-GO blanket 3-thick.NI-ÍGÍÍ 3-into 1-crawl.R

’Azhą́ hasistih ndi ’ayóo ’eesh’į́.

even.though 1-be.old.P even.though very 3-1-see.Prog

’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.

children careful 3-for 2-support.Prog

’Ólta’góó daats’í deeshááł doodaii’ jooł bee nideeshneeł.

school-toward maybe 1-walk.F or ball 3-with 1-play.F

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

bik’ídísdis

3DO-1-wrap.it.around.it.I

Chidí t’ą́ą́’ nináníłbą́ą́z.

car just 3-1-reparked.R

dadíníilkaad

pl-3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).I

Damóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.

Sunday past Santa.Fe-to 1-go.P

dashiilbéézh

pl-3DO-1dpl-boil.it.P

deiigish

pl-3DO-1dpl-make.one.cut.in.it.I

didadołjeeh

pl-3DO-2dpl-start.fire.I

Doodago tł’óo’di náhoniichihgo biniinaa ch’il ’ałtso dadiichii’ lá.

neg-GO out-at area-hot-go.R 3-because plant all start-3.PL-redden.P DISC

Haaláyéé diitlʼééʼ ʼajiłhwosh.

caution this-night 4-sleep.I

Haashíyee’ díí azee’dich’ii’ bíniitááh hait’éego dich’íí’.

try.and.find.out this chile-burnsr 3-2-try.IP how-GO spicy

hadeiłgéésh

pl-3DO-3dpl-cut.it.out.I

haniilchaad

3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).P

Haʼoodzíí’ binanilnish.

sentence 3-2-work.CI

Haʼoodzíí’ binidaołnish.

sentence pl-3-2dpl-work.CI

Háágóó lá Bíl doogááł nízin Jáan?

where-toward Q Bill 3-go.sg.F 3-want.CI John

Háidíígíísh neidiyoołnih nínízin?

which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

Háí lá sis łigai ’iił’įh

who-Q belt silver 3-3-make.U

Hodíina’go, oltá´di shideezhí naaltsoos woltáʼígíí baa nish’aah.

3-minute-GO school-at 1-younger.sister paper 3-reading-íGíí 3-for 1-give.SRO.I

Háá’íshą’. ’Ákǫ́ǫ́ dílyeed!

what-Q there 2-run.F

Kintahgóó diit’ash.

town-to 1dpl-go.du.Prog

Mósí ’abe’ yódlą́ą́’ lágo.

cat milk 3-3-drink.O don’t

Na’nízhoozhígóó chídí doo nił dah didoolwoł da.

Gallup-to car NEG 2-with up start-3.drive.F NEG

naohłé

3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.I

Naʼahóóhai baa nídiikai ʼakó ʼakʼidahiʼniłí bee shíká ʼadíílwoł.

rodeo 3-about 1pl-do.pl.F so saddle.blanket 3-with 1-after 2-help.F

Nibéézh bee hane’ doo ndi naalnish da.

2-cellphone NEG but 3-work.P NEG

Nimá sání dó’ bina’nitin t’ah ła’ bénánílniihísh łí.

2-grandmother DÓ’ 3-teaching yet some 3-2-remember.CI-Q ŁÍ

Nitsilí ’abínígo tóógóó łį́į́łchíí’ bił ’ałnánáldlosh łeh.

2-brother morning-GO water-to horse-red 3-with 3-go.R usually

Nił hǫ́zhǫ́ǫ́sh doodaii’ doósh nił hózhǫ́ǫ da?

2-with-happy.NI-Q or neg-Q 2-with happy.NI neg

NLA aad ’át’éii">k’adę́ę ‘ałtso ’aleehgo baa nitséskees.

NLA almost all 3i-occur.I-GO 3-about 1-think.I

Ná’áł’ah doo ndi yiyiichįįh da.

3-butcher.CI NEG 3-good.at.NP NEG

Shichá si’ą́ągo ’iiłhaazh.

1-huddle 3-put-SPN-GO 1-sleep.P

Shicheii béeso bideená naalnish.

1-grandfather money 3-exchange.for 3-work.I

Shicheii naalyehe bahooghandi chʼiiyaan nayiiłniih.

maternal.grandfather grocery 3-house-at food 3-3-buy.I

Shimásání shicheii yich’į’ báhóóchįįd.

1-maternal.grandmother maternal.grandfather 3-to 3-for-3-anger.P

Shimá bighangóó shíni’ ńt’éé’ ch’ééh déyáago shił náhoogéé’.

1-mother 3-home-to 1-desire.to.go past in.vain 1-go.P-GO 1-with ho-become.lazy.X

T’ah doo la’ nihee ninááháłtin da.

not.yet DISC some 1du-on 3-rain.CI NEG

T’áá ká gohwééh baa wóókááh

see.to.it coffee 3-for 2-pour.OC.O

Tsídii yázhí biná’neestł’ǫ́ góne’ nahaztą́.

bird little cage inside 3-sit.pl.SPN

Tł’éédą́ą́’ ’iiłhaazh.

night-past 1-sleep.P

Tł’óo’di kǫ’ diltłi’ bikáa’gi chéch’il ła’ dináádísh’nííł.

outside-at fire 3-burn.NI 3-on-at oak some fire-again-3-1-move.PlO.I

Yéego ’ííníłta’, she’awéé’, ’áko nizhónígo ni’dííłtah.

really 2-study.NI 1-baby so well 2-graduate.F

Łééchąą’í tsxį́įłgo ’atsį’ yiyą́.

dog quick-GO meat 3-3-eat.I

Łééchąą’í kin bitł’ááh góyaa ’ałhosh.

dog house 3-under down 3-sleep.NI