Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Hííłch’į’go ’índa ta’iideeshnih.

evening.GO until 1-mix.dough.F

’Ach’ą́ nisin ndi shidíbé nído’ahígíí ’ádin.

meat.hunger 1-want.NI but 1-sheep 4-butcher.F 3-1.none.NI

’Ahbínídą́ą́’ hashbį’go baa nídiisdzá ’ákondi t’áadoo ’áłtso da.

morning-past 1-clear.I-GO 3-for 1-start.P however NEG complete NEG

’Ahwééh doo dich’í’ígíí ła’ jóódlą́ą́’.

coffee NEG 3-bitter.NI-NOM some 3-4-drink.O

’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł.

2-3-photograph.I neg 2-blink.O

’Ashkii tó nílinígíi yiih dzółhaał.

boy water 3-be.NI-ÍGÍÍ 3-in 3-fall.O

’Atsą́ą́’ ła’ jóyą́ą’ le’.

ribs some 4-eat.O desire

’Ałk’ésdisí naháłnii’go sitsilí dóó shideezhí ’aheełt’éego bá ’ahá níjaa’.

candy 3-1-buy.P-GO 1-little.brother and 1-little.sister RECP-equal-GO 3-for RECP-for 3-lie.aligned.PlO.NP

’Áádóó haa hóót’įįd?

and.then how ho-happened.P

’Éí lą́ą baa nitséskees nít’ę́ę́’.

that EMP 3-about 1-think.I past

’Ádą́ą́dą́ą́’ásh nishínílnish?

yesterday-Q 2-work.P

'Atiingóó sh oolwoł nít’éé’ tó siyį́į’go shił ’ádzaa.

road-GOO 1-with 3-run-Prog past water 3-be.LPB.SPN-GO 1-with 3-do.P

Ashkii hooghan gone’ ałhosh.

boy hogan inside 2-sleep.NI

Béeso doo ła’ hólǫ́ da.

money NEG some 3s-be.NI NEG

bik’ídadisoodiz

pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.P

Bįįh b da’doołdǫǫh.

deer 3-with pl-2dpl-shoot.I

Da’iigisgo deekai yéeni t’oo naalyéhí bá hooghangóó nisiikai.

pl-3-wash-GO walk.pl.F aforementioned merely goods 3-for home-to roundtrip

dajiłbéézh

pl-3DO-4dpl-boil.it.I

diilbish

3DO-1dpl-boil.it.F

Díí jį́ ’áłchíní nááda’ołta’.

this day children again-pl-3-study.R

Doondó’ daatsaah da noolin.

not.even 3-sick.I NEG 3-resemble.NI

Ha’át’íísh neidiyoołnih nínízin?

who-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

hadadiiltééł

pl-3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

hadazhniłchaad

pl-3DO-4dpl-card.it.(as.in.wool).I

hadíníilchał

3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).F

hanííníłchaad

3DO-2-card.it.(as.in.wool).P

Háidígíísh ʼałkʼésdisí deeshį́į́ł?

which.one-ÍGÍÍ-Q candy 3-1-eat.F

Jooł ’ahííłhan ’áádóó ’atiin dóó ’anít’i’ báhátis ’eelts’id.

ball 3-1-throw.P and.then road and fence 3-over 3-move.SRO.P

Na’nishkaadgo nídíshchííyaagi hanáshyį́į́h ńt’éé’ ’iiłhaazh lá, t’ah nít’éé’ shilééchąą’í ch’ééshinísid.

1-herd.I-GO pinetree-under-at 1-rest.I past 1-slept.P DISC all.of.sudden 1-dog 1-woke.up.P

nidajilé

pl-3DO-4dpl-carry.a.ropelike.thing.around.I

Nináhaltį́go sh yá’át’ééh.

3-rain.SSO.I-GO 1-with 3-be.good.NI

niłbéézh

3DO-2-boil.it.I

Shich’é’é bi’éé’ bá ’áshłéehgo naat’ą́hí hááłgizh.

1-daughter 3-clothes 3-for 3-1-make-I 1-GO fabric I-cut.P

Shicheii bighangóó yishááł.

1-grandfather house-toward 1-go.Prog

Shicheii naalyehe bahooghandi chʼiiyaan nayiiłniih.

maternal.grandfather grocery 3-house-at food 3-3-buy.I

Shidá’í, nilį́į́’ sha’níłteeh.

1-maternal.uncle 2-horse 1-to-3-2-lend.AnO.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Shigaan dił bąąh

1-arm blood on.CI

Shitah honeezgaigo, doo naashnish da dooleeł.

1-body 3-pain.P-GO NEG 1-work.I NEG 3-become.F

Shiázh ’ółta’góó deeyáhą́ą doo yénániih da.

1-son school-to 3-go.P-past one but NEG 3-3-remember.CI NEG

Shizhé'é ch’ah bítáa’jį’ da’deez’áhígíí b yá’át’ééh.

1-father hat 3-forehead extending-foward-ÍGÍÍ 3-with 3-be.good.NI

Shí ’éí t’áá naanishdóó kingóó déyá.

I TOP just work-from town-to 1-go.I

T’ah ’abíínídą́ą́’ naanishgóó dah dii.

still morning-past work-to up start-1-step.I

T’áá kwe’é shiba’ sínídáa doleeł.

just right.here 1-waiting.for 2-sit.SPN FUT

T’áá kwe’é shiba’ sínídáa doleeł.

just right.here 1-waiting.for 2-sit.SPN FUT

Tʼáadoo tʼóó yílnishí.

NEG just 2-work.Prog-í

woohgish

3DO-2dpl-make.one.cut.in.it.I

Yéego naho’niiłtą́ą́go ha'igo yínii’.

very rain.P-GO.F 3-say.P-GO 3-1-hear.P

Yiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)

tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)

Yiskáago Naʼnízhoozhídi shizhéʼé chidí bikeeʼ neidiyoołnih.

Tomorrow, Gallup-at 1-father car 3-tire 3-3-buy.F

‘Áłtsé ‘iiyóół, ’áadi ’índa tł’óo’di ch’iyáán ‘ádadiilnííł.

after wind.subside.I-GO then outside-at food Pl-3-make.F