Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł lágo.
2-3-photograph.I neg 2-blink.O LÁGO’Ashiiké yázhí nináádaa’né.
boys young pl-3-play.R’Ííshją́ą́ ’at’ééd yázhí hooghandę́ę́’ ch’idoogááł.
certainly girl little house-from out-3-walk.F’Íídeeshwosh daats’í doodaii’ saad naalkaah bindeeshnish.
1-sleep.F maybe or word research 3-1-work.FAt’ééd na’abąąs yíhooł’ą́ą’go bimá yił ’oołbąs.
girl driving 3-3-learn.P-GO 3-mother 3-with 3-drive.ProgAyóó biká ’anáshwo’.
often 3-for 1-help.RBaa tįįh náádiikah.
3-for achieve 1dpl-walk.pl.Ibik’ízhdidoodis
3DO-4-wrap.it.around.it.FCh’ééh jiyáán náánááshdą́ą́’.
watermelon again-1-eat.RChahash’ohjí ch’ínááhoníshóó’.
brush arbor-JÍ out-again-area-sweep.Rdadizhdínóołkał
pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdajiyą́
pl-3DO-4dpl-eat.it.Idaooyą́ą́’
pl-3DO-2dpl-eat.it.Pdeeshbish
3DO-1-boil.it.Fdeiigish
pl-3DO-1dpl-make.one.cut.in.it.IDibé bits’į́’ daodą́ą́’ laanaa.
sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LAANAAdidadiiljéé’
pl-3DO-1dpl-start.fire.Pdidiiljéé’
3DO-1dpl-start.fire.PDíí gohwééh doondó’ sido da!
this coffee not.even 3-hot.SPN NEGDíí jį́ ’áłchíní nááda’ołta’.
this day children again-pl-3-study.RDziłghą́’ą́ bizaad diists’a’ laanaa.
White.Mountain.Apache 3-language 1-understand.NI wishGah bikéé’ yishwoł.
rabbit 3-following 1-run.ProgHa’át’íí neidiyoołnih nínízin?
who 3-3-buy.F 2-think.NIhaashgéésh
3DO-1-cut.it.out.IHaidą́ą́’ shich’ą́ą́h ’ííchííl na’nishkaadgo.
winter-past 1-protect 3-snow.P 3-1-herd.CI-GOhaidínóołchał
3DO-3-card.it.(as.in.wool).Fháágeed
3DO-1-dig.it.out.Pjidiłhį́į́h
3DO-4-melt.it.IKintah góyaa yishááł ńt’éé’ béeso ńdiiłtsooz
areal-down 1-go.Prog past money 3-1-pick.FFO.PKwii ’áłah ’aleeh léi’ hasht’e náádahojidlééh.
here together meet since prepare again-pl-area-4-tidy.up.RMasí dó’ nee holǫ́ǫ́’ísh łí?
cat DÓ’ 2-with exist.NI-Q ŁÍNa’nííshee’ dóó k’ad éí dah ’iishtł’ó.
3-1-warp.P and now TOP up 3-1-tie.DINa’nízhoozhídę́ę́’ shíká bił ’oolwoł.
Gallup 1-for 3-with 3-drive.Inanilé
3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.INaʼazhǫǫshgóó dooʼáazhgo nihikééʼ ʼiih deeshwoł.
casino-to 2du-go.F-GO 2pl-follow 3-into 1-run.Fneizlá
3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.PNibéézh bee hane’é doo ndi naalnish da.
2-cellphone NEG but 3-work.P NEGnideilé
pl-3DO-3dpl-carry.a.ropelike.thing.around.Inisoołkáá’
3DO-2dpl-investigate.it.PNizhónígo saad ha’oodzíí’ ’áníléehgo bik’e’íłchí.
nicely word HO-speak.P 3-2-make.I-GO 3-2-write.INił bééhózinísh ’éí doodaii’ nicheii daats’í bił bééhózin?
2-with 3-know.CI-Q TOP or 2-grandfather perhaps 3-with 3-know.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- accompaniment
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want
- -ísh enclitic for yes/no questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- doodaii’ particle orNa’ídíkid bik’ídáahgi
- daats’í particle for perhapsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want




