Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Ach’íí’ ła’ deeshį́į́ł.

rolled.intestine some 1-eat.F

’Ahwééh náánááshdlą́ą́’.

coffee again-1-drink.R

’Atiin bi’dííłdááz nahóółtą́ągo ’ádzaa.

road.́3-fall.away.P 3-rain.SSO.P GO 3-do.P

’Azee’ál’į́įdi t’óó tsé’édin ’ájiidzaa.

hospital-at just worse 4-become.NP

’Ałk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh nít’éé’.

long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past

’Ólta’di ’áłchíní binaashii sédáago ’ííníshta’.

school-at children 3-across.from 1-sit.SNP 3-read.NI

Chidí tááségis yę́ę ninááhodoołtį́į́ł daaní.

car 3-1-wash.P past-Q 3-again.rain.F pl-3-say.NI

dadoohsį́į́ł

pl-3DO-2dpl-eat.it.F

dajiłbéézh

pl-3DO-4dpl-boil.it.I

dajííyą́ą́’

pl-3DO-4dpl-eat.it.P

dashiilbéézh

pl-3DO-1dpl-boil.it.P

deiyą́

pl-3DO-3dpl-eat.it.I

deiłhį́į́h

pl-3DO-3dpl-melt.it.(snow).I

Devon glottal start bi’diił’áhigíí ’ayóo shi’diił’á.

Devon glottal start 3-3-bother.DI very 1-3-bother.DI

Diné bikédaayahgi ʼooljééʼ hanáníbąsgo ʼashiiké nidahachíí jíní.

navajo-people 3-pl-land-at moon up.out-3-full.moon.R-GO boy-pl pl-3-birth.R 4-say.I

dizhdííłjéé’

3DO-4-start.fire.P

Díí ’abíní dibé tóógóó neeshkał.

this morning sheep water-to 3-1-herd.Prog

Doo ’áłah diidleeł da.

NEG together pl-1dpl-meet.pl.F NEG

Dooládó’ dichin nisin da.

certainly hungry 1-want.N DA

Dooládó’ shį́į́ shich’ohoos’ni’ da; ’adą́ą́dą́ą́’ kintah góyaa yishááł ńt’éé’ béeso naadiinígíí ńdiiłtsooz.

wow probably 1-lucky.P yesterday town areal down 1-go.I Past money twenty-NOM 3-sit.FFO.P

Díí tł’óół yílééł.

this rope 3-2-carry.SFO.Prog

Haa’íyee’ shimáyázhí daats’í ałtso ch’iyáán ’áyiilaa.

lets.see my-maternal.aunt finished food 3-3-making.P

Haalá t’áá ’éiyá naaltsoos niníłtsooz ni’.

what-Q just TOP paper 3-1-put.FFO.P recall

hadadiiltééł

pl-3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

Haʼoodz´íí’ binideiilnish.

sentence pl-3-1dpl-work.CI

Haʼoodzíí’ binaashnish.

sentence 3-1-work.CI

Hóółchįįd.

3-anger

K’aa’ísh tsénaa ’aní’á biyaa doodago daats’í báhátis ’ayiist’oh?

arrow-Q bridge 3-under or perhaps 3-over 3-3-shot.P

K’ad shicheii bíká ’iishyeed.

now 1-grandfather 3-for 1-run.I

K’ad éí níléí náhookǫsjí dadeezhchííl.

now TOP. over.there north.at pl 3 began snow.P

Kwii ’áłah ’aleeh léi’ hasht’e náádahojidlééh.

here together meet since prepare again-pl-area-4-tidy.up.R

Kénídánííljeehgo, sin ła’ beehódíítał.

shoe.game-GO song some 2-sing.F

Naaki yiskánídą́ą́’ k’os hanáádaheezhzhǫ́ǫd nidi t’áadoo nihee nidahastą́ą da.

"two-days ago cloud pl-3-spread-out.P but NEG 3-us pl-rain.P"

Níwe, naaltsoos woltáʼigi tʼáádoo nahízǫsí. Baa ʼáhólyą́.

stop paper 3-read.CI-ÍGÍÍ NEG 3-2-tear.P.NEG 3-of 2-care.CI

Níwe, tʼáádoo ʼabeʼ tʼóó bee naninéʼhí. Hazhóʼó nidlą́.

stop NEG milk just 3-with 2-play.R-NEG properly 3-2-drink.I

Ron hashkaan ła’ nisin ní.

Ron banana some 3-1-think.CI 3-say.NI

Shichidí t’ahdii yá’át’ééh, ’át’ah ’índa ła’ ninááhideeshnih.

1-car still 3-good.N later one again-3-1-buy.F

Shidá’í látsíní ’áyiilaa’ii’ yaa bił hoozhǫǫhgo bima yaa yinítą́.

1-uncle bracelet 3-make.P-and 3-3-happy.I 3-mother 3-3-give.P

T’áádoo shich’į’ béésh nídiiłts’į́hí

NEG 1-to phone 2-call.R-Í

T’áá shǫǫ da la’ chidí haayíí’ą́.

at.least some car 3-3-get.SRO.P

Tó lą’ígo nidlą́ ’áko bee nitah yá’áhoot’ééh dooleeł.

water many 3-2-drink.DI so 3-with 2-among pl-3-good.NI future

Willem ’éí Britney łikaní t’óó ’ahayóigo yiyííyą́ą’go yoodlą́.

Willem TOP Britney candy just a.lot 3-3-eat.P-GO 3-3-believe.NI

Yas Niłt’ees bini góne’ yas dajiłhį́į́h.

January 3-in 3-into snow Pl.4-melt.I

yiishjį́į́’

Perfective Mode: 1-become.black.P

Yiską́ągo níléí hódahdi ’ółta’di ni’dí’néeshtįįł nissin.

tomorrow that up.at school-at 1-teach.F 1-want.CI

Yílk’idę́ę́’ télii ła’ ’adah náádáałgo yiiltsą́.

hill-from donkey INDEF down 3-return.Prog 3-1du-see.P

yínídlą́ą́’

3DO-2-drink.it.P

Ła’ nídeezid yę́ędą́ą́’ ’áajigo niséyá.

one month past that-way-GO 1.go.P

ʼÉí hastiin naanish bichʼįʼ ’ádoolʼaad lá.

that man work 3-to 3-3-give.F DISC

‘Atsą́ą́’ shił ’ádzaago ’ach’ą́ sílį́į́'.

3i-ribs 1-with 3-do.P-GO meat.hunger 1-become.SP