Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Atiingóóayóo hashtł’ish.

road-GÓÓ very

’Ałchini naaki.

children two

’Ałk’ésdisí naháłnii’go sitsilí dóó shideezhí ’aheełt’éego bá ’ahá níjaa’.

candy 3-1-buy.P-GO 1-little.brother and 1-little.sister RECP-equal-GO 3-for RECP-for 3-lie.aligned.PlO.NP

’Ałk’idą́ą́’ tóniteel bąąhgóó tádííyáhę́ę bénááshnii’.

long.ago ocean 3-beside-along around-1-past 3-1-remember.P

’Ałní’ní’ą́ągo tó háálínídi ’ahéédidiit’ash.

noon-GO spring-at refl-1du-meet.F

’Áłchíní bi’éé’ náádaségis.

children 3-clothes 3-1-wash.R

’Íhoo’aah ’ayóo bidziil.

education very 3-strong.I

Baa tįįh náádiikah.

3-for achieve 1dpl-walk.pl.I

bik’ídazhdeezdiz

pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.P

bik’ídínídiz

3DO-2-wrap.it.around.it.P

Béeso bá hooghan góne’ saad hazlį́į́’.

bank inside words 3-pas-it.occured.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Casinogóó dóósha’ laanaa nisin.

Casino-GÓÓ 1-go.sg.O hope 3-1-think.CI

Ch’ínáłdohgo tání’díshgish.

return-3-warm air.move-GO 3-1-shear.P.

Chidí sits’ą́ą́’ hashtł’ish yiih yilwodgo t’áá ch’į́į́góó ch’ééh ’ííł’įįd.

car 1-from mud 3-into 3-go.P-GO failure in.vain 1-act.P

Da’ k’ad daats’í ch’iyáán ’áníléehgo n ’adazh’niiyą́ą́’?

Q now perhaps food 2-make.I-GO 2-for feast.happen

dadíníilkaad

pl-3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).I

Dibé bits’į́’ daodą́ą́laanaa.

sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LAANAA

didazhdidoołjah

pl-3DO-4dpl-start.fire.F

dididííłjah

3DO-2-start.fire.F

Díí tł’éé’ ’iidííłhosh.

this night 2-sleep.F

Doo ’atiin bąąhgóó ch’il ’ahwééh ’áłah ’ájíléeh da.

NEG road 3-beside-along plant coffee together 3-4-gather.SFO.I NEG

haoogeed

3DO-2dpl-dig.it.out.P

Háadi lá lį́į́’ naakai?

where-at Q horse 3-walk.pl.I

Háadi lá łį́į́’ naakai?

where-at Q horse 3dpl-walk.I

Háadi si’ą́?

where-at 3-be.SRO.NP

Hóółchįįd.

3-anger

Jacob ’éí ayóo naalnish

Jacob this.one very 3-work.CI

Jáanísh naalnish?

John-Q 3-work.I

jiłbéézh

3DO-4-boil.it.I

Kwii ’áłah ’aleeh léi’ hasht’e náádahojidlééh.

here together meet since prepare again-pl-area-4-tidy.up.R

Mósí ch’óółt’e’ lágo.

cat out-3-2-carry.O LÁGO

Naat’áaniinéézdi da’neest’ą́go yishniih.

Shiprock-at pl.3-be.ripe.SP-GO 3-1-hear.I

ni’sełkǫ́ǫ́’ léi’ yéigo bąąh ch’ééh déyá

1-swim.P because very 3-on in.vain 1-go.P

nidaohłé

pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.I

nideiskáá’

pl-3DO-3dpl-investigate.it.P

Nihee aho’niiłtą́nígíí baa shił hózhǫ́.

I.Pl-for start-3-rain.P-ÍGÍÍ 3-for 1-with 3-peaceful.NI

Nimá yázhí bighangóó díílwoł dóó ’áájí ’awéé’ baa ’áhólyą́dooleeł.

2-auntie 3-house-toward 2-run.F and there-side baby 3-to 2-care.CI FUT

nisoolá

3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

Náhookǫsdę́ę́’go níyol.

north.fromGÓ 3-wind.NI

Shi'éé' bik'os gónaa chin t'éiyá silį́į́' lá.

1.shirt 3-neck around dirt only 3-become.NP EMPH

Shí ’éí t’áá naanishdóó kingóó déyá.

I TOP just work-from town-to 1-go.I

T’áadoo hoshíníkéhé.

T’ÁADOO 2-scold.NI-Í
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Tseebíidi dóó ‘ałníí'góó ‘oolkiłgo ‘i’doo'ááł.

eight-at and half-to clock-GO sunset.F

aad ’át’éii">Tsxį́įłgo łees’áán ’ádíílííł nimásání nihaa yighááh!

quickly tortilla 3-2-make.F 2.poss-mat.grandma-NOM 1.pl-to 3-come.F

Tł’óodi didíłjeeh.

outside 3-2-start.fire.I

Willem Belgium dahoneesnáago yaa neizyeel nít’éé’ dahoneesná.

Willem Belgium pl.3-win.P-GO 3-about 3-3-dream.P past pl.3-win.P

wooshjį́į́h

Optative Mode: 1-become.black.O

yiishjį́į́ł

Progressive Mode: 1-become.black.Prog

Yiłką́ą́dą́ą́’ n’diish’na áádóó ’olta’goo dah diiyá.

Dawn.last 1-got.up and school.GOO off.to 1-walk.P

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote