Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó dichin shi’niiłhį́.

morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG 3-because soon hunger 1-3-kill.I

’Ashą́ą́ nít’ę́ę́’ t’áadoo hooyání shaa ’ílwod.

1-eat.Prog past suddenly 1-for 3-drive.P

’Ashkii ’ayóo binák’eeshtó’.

boy very 3-tears.in.eye.P

’Áde’óóyą́ą́’ lágo.

self-2-eat.O don’t

’Ániid ’iiyą́ą́ ’áko ndi t’ah dichin nisin.

Recently 1-eat.P even then still 3-hungry 1-want.NI

Asdzą́ą́ yázhí bichidí doondó’ ndi naalnish da.

woman little 3-car not.even but 3-work.P NEG

bik’ídeediz

3DO-1dpl-wrap.it.around.it.P

bik’ízhdídis

3DO-4-wrap.it.around.it.I

Ch’ééh jiyáán náánááshdą́ą́’.

watermelon again-1-eat.R

Chidí nahideeshnih ndi shibéeso ’ádin.

car 3-1-buy.F but 1-money 3-none.NI

Da’ dichinísh nínízin?

Q hunger-Q 2-feel.NI

dajoodlą́ą́’

pl-3DO-4dpl-drink.it.P

Dá’ák’ehdi nídahodoohgoł.

cornfield-at pl-3-2-hoe.F

Dibé tóógóó dínóshkaad.

sheep water-toward 3-1-start.herd.O

Dichinísh doodaii’ dibáá’ísh jinízin?

hunger-Q or thirst-Q 3-4-want.NI

didazhdidoołjah

pl-3DO-4dpl-start.fire.F

didínóołkał

3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).F

Díí doo nighan ’át’ée da.

this NEG 2-home 3-be.NI NEG

Dlǫ́ǫ́’ ’atiin bąąhgóó ndaazínígíí t’éiyá shił nizhóní.

prairie.dog road 3-on-GÓÓ about-pl-3-stand.NP-ÍGÍÍ 1-with 3-be.nice.NI

Doochǫǫł á’téego!

repulsive 3-be.NI-GO

Díí jį́ Nida’iiníísh ’áko shį́į́ nihich’į’ nida’iilyé, ya’?

today Friday then.maybe 1pl-toward 1pl-payment.I Q

hadazhdééłbįįd

pl-3DO-4dpl-fill.something.up.with.it.P

Hádą́ą́’ hooghan ’ájíilaa?

When-past this hogan 3-4-make.P

Hooghan binááshwoł ńt’éé shimá sání shich’ahóóshkeed.

hogan 3-encircling-1-run.Prog past 1-grandmother 1-3-scold.P

Kintahgóó diit’ash.

town-to 1dpl-go.du.Prog

Kwe’é k’ad łe’esh’aah.

here now earth-1-put.into.I.SRO

Linda naaltsoos yółta’.

Linda book 3-3-read.I

Lą́ʼąą’, hágoóneeʼ nibééso łaʼ shaa níʼaah.

okay well 2-money some 1-for 3-2-give.SRO.I

Na’azhǫǫshgi díkwíí shį́į́ shaa woobįįh?

hoop.and.pole.game-at how.much 1-to pass-win.I

Naaltsoos yíníshta’.

book 3-1-read.I

Naʼazhǫǫshgóó dooʼáazhgo nihikééʼ ʼiih deeshwoł.

casino-to 2du-go.F-GO 2pl-follow 3-into 1-run.F

nidasoolá

pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

nijilé

3DO-4-carry.a.ropelike.thing.around.I

niyą́

3DO-2-eat.it.I

Nídeezidgo ’índa hoł ní’deeswod.

month-GO only.then 4-with 2-drive.back.F

Níló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.

hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.P

Sha’áłchíní Toohgóó bił ’eesbąs.

1-children Shiprock-to 3-with 1-drive.Prog

Shimá ’atł’o bił bééhózin.

1-mother 3-weave.DI 3-with 3-3-know.CI

Sitsii’ ndeeshshoh léi’ tó ’anideizgiz lá.

1-hair 3-1-moist.F because water 3-turn.off.R DISC

Sohodizingo t’áá ká nídoó’nééh.

prayer-GO neg 2-get.up.O

T’ą́ą́tsoh táá’góó yoołkáłę́ędą́ą́’ ’ałdó’ Tóta’góó tádííyá.

May three-góó day-past also Farmington-góó 1-went.P

T’áá shǫǫ t’áadoo chidí bitoo’ nihits’ą́ą́’ ’asdįįd da.

just good NEG car 3.poss-gas 1pl-away 3-dwindle.P NEG

Tóshjeeh yah ’adíí’ááł nidishnínéesh yah’ííní’ą́?

water.jug into 3-2-take.in.F 1-say-PP-Q.P PP-3-2-take.in.P.SRO

Tódilchxoshí wóshdlą́ą́ʼ laanaa.

soda 3-1-drink.O 1-hope.
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

wołbéézh

3DO-2dpl-boil.it.I

yik’ídeididoodis

pl-3DO-3dpl-wrap.it.around.it.F

yishóóh

3DO-1-brush/comb.it.I

Yiską́ągo níléí hódahdi ’ółta’di ni’dí’néeshtįįł nissin.

tomorrow that up.at school-at 1-teach.F 1-want.CI

Yiską́ągoósh ’adeestsił nínízingo bee na’anishí hasht’enilééh?

tomorrow-Q 1-make.F 2-want.NI-GO tool 3-2-prepare.I

Łeechaʼí ʼóéí ">yą́ą́, éí nabídishgizh.

Dog 3-eat.O TOPIC 3-surgery.P