Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Aghaa’ daołgááh.
wool pl-3-2dpl-make.white.I’Ajóółháásh laanaa.
4-sleep.O wish’Atsą́ą́’ ła’ jóyą́ą’ le’.
ribs some 4-eat.O desire’Awéé’ dah biséłdá.
baby up 3-1-CAUS-hold.AnO.SPN’Ayóo łį́į́’ shił naalgeed diní, ’ííshją́ą́shį́į́ díí łį́į́’ bik’i dah ńdaah!
very horse 1-with 3-buck.CI 3-2-say.NI lets.see this horse 3-on up 2-sit.I’Ákǫ́ǫ́ shił díí’ash.
there 1-with 2sg-go.du.F’Eii ’asdzání t’áá naníle’dii haadzih.
that lady just dismay 3-speak.PCh’íníyáá nít’ę́ę́’ t’áá hooshch’į’ łééchąą’í shich’į’ ch’élwod.
out-1-go.P past suddenly 1-to dog out-3-come.Pdadizhdínóołkał
pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdajiigish
pl-3DO-4dpl-make.one.cut.in.it.IDá’ák’ehdi nídahodoohgoł.
cornfield-at pl-3-2-hoe.Fdidíníilkał
3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).FDoo hanii kintahgóó díníyáa da nisin.
NEG contrary town-toward 2-start.go.P NEG 1-think.CIDoondó’ ’awéé’ yicha da.
not.even baby 3-cry.I NEGDziłghą́ą́’góó deeshááł nissin.
mountain-top-toward 1-go.F 1-want.CIHaalá tʼáá ʼéiyá yinílyée ni’?
how-Q just TOP 2-name.NI rememberhadííníłbįįd
3DO-2-fill.something.up.with.it.PHastiin t’áá ’ádzaagóó nahasne’.
man at.random 3-tell.PHííłch’į’go ’índa ta’iideeshnih.
evening.GO until 1-mix.dough.FHooghandóó ch’ínáshdáahgo dibé nánásh’įįh.
home-from 1-go.outside.R-GO sheep 1-look.Rjididoołhįh
3DO-4-melt.it.FK’aa’ísh ’aní’á biyaa doodago daats’í báhátis ’ayiist’oh ?
arrow-Q bridge 3-under or perhaps 3-over 3-3-shot.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ísh enclitic for yes/no questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- doodago particle orNa’ídíkid bik’ídáahgi
- daats’í particle for perhapsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -yaa under, beneath, down’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -tis over’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- ’Áhoodzaii
- ’adisht’oh be an archer, shoot arrows
Mósí bighaa’ ’ayóo dadichxoshígíí shił nizhóní.
cat 3-fur very pl-3-be.bushy.I-ÍGÍÍ 1-with 3-be.nice.NIMósí shił yá’at’ééh.
cat 1-with 3-be.good.NIneiilyé
3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.Inideeshłeeł
3DO-1-carry.a.ropelike.thing.around.FNisneez sélį́į’go shicheii nahałáhági ’át’éego nahashłáa doo nisin.
1-tall.NI 1-become.P-GO 1-grandfather 3-perform.ceremony.CI-similar.to 1-perform.ceremony.CI future 3-want.NInizhdooleeł
3DO-4-carry.a.ropelike.thing.around.Fnéishjį́į́h
Iterative Mode: 1-become.black.RNíléí chidí t’óó la’ nihichidí át’é nahalin.
there car contrary.to.appearances 1pl-car 3-be.NI 3-resemble.NINíló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.
hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.PŃléígóó díníyáa dooleel.
there-GÓÓ 2-go.sg.SP FUTRemark- Hachidí laʼ doo sizį́į da. Response- Jó doo jizdáa da .
4-vehicle surprise NEG 3-stand.SPN-NEG | well NEG 4-sit.SPN NEGShe’abe’ sits’ą́ą́’ wóódlą́ą́’ lágo.
1-milk 1-from 3-2-drink.O LÁGOShichidí t’ahdii yá’át’ééh, ’át’ah ’índa ła’ ninááhideeshnih.
1-car still 3-good.N later one again-3-1-buy.FShideezhí náneeskaadí ’ánáánéídlééh.
1-younger.sister tortilla 3-3-make.RShiyáázh ’ółta’góó deeyáhą́ą doo yénániih da.
1-son school-to 3-go.P-past one but NEG 3-3-remember.CI NEGT’áá kwe’é shiba’ sínídáa doleeł.
just right.here 1-waiting.for 2-sit.SPN FUTYá’át’éehgo yínááł.
be.good.I-GO 2-go.sg.Progyiidą́ą́’
3DO-1dpl-eat.it.Pyiidlą́ą́’
3DO-1dpl-drink.it.PYiską́ągo nighanaad késhdę́ę́’į́">di naadeeshááł.
tomorrow 2-home-at 2-to-1-go.FYiską́ągo Na’nízhoozhígóó deet’áazhgo haa’í lá ’adiidį́į́ł?
tomorrow Gallup-to 1dpl-go.du.F-GO where Q 1pdl-eat.F
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- déyá start to go
- haa’í whereNa’ídíkid bik’ídáahgi
- lá particle for content questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Náásgóó
- yíshą́ eat itlook up conjugationhide conjugation ▾




