Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Adą́ą́dą́ą́’ ’íítseedgo bee na’anishí hasht’enáshdlééh.
yesterday 1-pound.P-GO tool 3-1-put.back.I’Asdzą́ą́ Báhoozhóní yinishyé.
woman happy 1-called.NIbik’ídazhdeezdiz
pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.Pbik’ídazhdidoodis
pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.FBini’ íídeeshtah doodago ’éiyá yóó’ ’adeeshwoł.
let will-1-school or only away 1-off-run.PDa’ dichinísh nínízin?
Q hunger-Q 2-feel.NIDaané’é baa na’aldeehdi ’at’ééd jooł yídzoołtał.
game 3-to 3-happen.CI-at girl ball 3-3-kick.Progdadidíníilkał
pl-3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdajííshóó’
pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.Pdeeshbish
3DO-1-boil.it.Fdeiilyį́į́h
pl-3DO-1dpl-melt.it.(snow).IDibé bits’į́’ daodą́ą́’ laanaa.
sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LAANAADibé hólǫ́ǫgo ła’ níjół’ah laanaa.
sheep exist-GO some 4-butcher.O hopedidoołhįh
3DO-2dpl-melt.it.Fdidínéeshkał
3DO-1-start.to.herd.them.(animals).Fdidííłjéé’
3DO-1-start.fire.PDíí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.
this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGODoo t’áá k’ad nich’i’ hasdzíí da.
do.not.want.to towards.you.pos 1-speak.P NEGDziłghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.
White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEGDíí tsé t’óó la’ béésh át’é nahalin.
this rock contrary.to.appearances metal 3.be.NI 3-resemble.NIHa’át’íí́sh baa hane’?
What Q 3-for be.told.CIHaashíyee’ shimá bidzi’ izí shił doolwoł hait’éego dilwo’.
try.and.find.out 1-mother bicycle 1-with pas-moving.fast.F 3-1-try.F 3-run.hadeneeshchaad
pl-3DO-3dpl-card.it.(as.in.wool).Phaidééłbįįd
3DO-3-fill.something.up.with.it.Phaniilchaad
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).PHastiin t’áá ’ádzaagóó nahasne’.
man at.random 3-tell.PHádą́ą́’ dii hooghan ’íinilaa?
when-past this hogan 3-2-make.PHáísh bił nanilnish?
who-Q 3-with 2-work.IJáan naalnishísh?
John 3-work.I-QKingóó ’anááda’iisdee’.
town-to again-pl-3-go.RKwe’é k’ad łe’esh’aah.
here now earth-1-put.into.I.SROKwii nináá’nísh’aah.
here again-3-1-place.RNa’nííshee’ dóó k’ad éí dah ’iishtł’ó.
3-1-warp.P and now TOP up 3-1-tie.DINa’nízhoozhídi Naasht’éshí ’Atsá’jí yee nááda’alzhish.
gallup.at Zuni.people eagle-way 3-with again-pl-3-dance.Rnideeshłeeł
3DO-1-carry.a.ropelike.thing.around.Fnidiilyeeł
3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.FNitsilí ’abínígo tóógóó łį́į́łchíí’ bił ’ałnánáldlosh łeh.
2-brother morning-GO water-to horse-red 3-with 3-go.R usuallyNíwo’jį’ nídiidááh.
move-to 2-get.up.INízhánee’ saabiihi’níłí bóhwiinił’ą́ą́’.
2-good.thing-NEE’ computer 3-2-learn.PŃdíshchíí’ yáázhí bąąh hasis’na’go shił yaa ’ádzaa.
pine.tree little 3-on 1-climb.P-GO 1-with down 3-act.PSaad naashkaahgo baa naashá.
word 3-1-research.CI-GO 3-to 1-go.ProgShilééchąą’í bił na’nishkaadgo jooł bá ’abíńjíshhałgo yikéé’ náádiilwo’.
1-dog 3-with 1-herd.CI ball 3-for 3-1-bat.R-GO 3-after 3-run.R
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- accompaniment
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -á for, for the benefit of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- benefactive
- -kéé’ behind, following’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)
- na’nishkaad herd, go out herding
- ’Ánáhoot’įįhígíí




