Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ak’ah ła’ dishhį́įhgo baa naashá.
lard some 3-1-melt.I 3-to 1-go.CI’Ach’ą́ nisin ndi shidíbé nído’ahígíí ’ádin.
meat.hunger 1-want.NI but 1-sheep 4-butcher.F 3-1.none.NI’Aghaa’ hooghan góne’ shijool.
wool house inside 3-lie.NCM.SPN’Ajótł’óół laanaa nissin ndi ’aghaa’ shee ’ádin.
4-weave.O hope 3-1-want.CI but wool 3-1-with.me 3-none.NI’Áádóó háajigo dah diníyá?
and.then which.way-GO start.off 2-go.I’Áłtsé biba’ dooleeł ’áko shį́į́ ’índa nihił dah adidoolwoł.
first 3.for will until then only 1.with start 3-drive.F’Ániid ’iiyą́ą́ ’áko ndi t’ah dichin nisin.
Recently 1-eat.P even then still 3-hungry 1-want.NIBéeso bá hooghan góne’ shił ha’ashch’ą́ą́l dóó ’azéé’ííł’íní bił yah ’ííyá.
money 3-for building inside 1-with 3-go.up.as.elevator.P and doctor 3-with into 1-GO.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- dóó and, and thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- góne’ insidefind in Navajo Particle Lexicon
- -á for, for the benefit of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- yah intofind in Navajo Particle Lexicon
- ’Áhoodzaii
- déyá go
Chidí bik’ee heesh’ááł.
car 3-tire 3-1-move.SRO.ProgDa’diidį́į́ł.
pl-1dpl-eat-pl.FDah níljííd!
up 2-jump.IDahojitaałgo t’áá hoonaałgo wónáásdóó ’ayóí ’íits’a’go dahojitaał.
Pl-4-sing.I-COMP just areal-3-move.Prog-COMP soon remarkable 3-sound.I-COMP pl-4-sing.Idajitł’ó
pl-3DO-4dpl-weave.it.Idaoohdlą́ą́’
pl-3DO-2dpl-drink.it.Pdeidííłhį́į́’
pl-3DO-3dpl-melt.it.PDibé bits’į́’ daodą́ą́’ lágo.
sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LÁGOdidoołhįh
3DO-2dpl-melt.it.Fdiidííłjéé’
3DO-3-start.fire.PDíí chidí ’ayóo dilwo’ ha’ní ’áko ndi doo baa jííníshłíi da.
this car very 3-fast 3-say.P CONJ NEG 3-about 4-1-rely.P NEGDlǫ́ǫ́’ ’a’ą́ą́dę́ę́’ hanoolne’ dóó naneesne’.
prairie.dog hole-from stick.head.up.out.P and 3-look.around.PGohwééh ’áłdó’ nahideeshnih nisinée beesénah lá.
coffee also 3-1-buy.F 1-want.NI-past 3-1-forget.P DISCHa’at’iish náádaadi’ní?
what-Q again-pl-3-say.IHaahláyéé ’ajiiłhosh.
don’t.dare 4-sleep.Ihajíígeed
3DO-4-dig.it.out.PHastóíí dóó sáanii k’inááda’didlé.
3-men and 3-women planting.again.PL.RHáá’íshą’. ’Ákǫ́ǫ́ dílyeed!
what-Q there 2-run.Fjitł’ó
3DO-4-weave.it.Ijiłhį́į́h
3DO-4-melt.it.(snow).IKwii ’áłah ’aleeh léi’ hasht’e náádahojidlééh.
here together meet since prepare again-pl-area-4-tidy.up.RNáneeskaadi t’áádoo naa’ółí bił yíyą́ą’da. ’Alóós t’éiyá yíyą́ą́’.
Tortilla-N (t’áá)doo-NEG Bean-N bił-3-with yíyą́ą’da-3o-1s-eat.P NEG Rice-N t’éiyá-only yíyą́ą’-3o-1s-eat.P.Náńsdzáago t’áá ’íídą́ą́’ ’ííníyą́ą’ dooleeł.
back-1-go.sg.P-GO just already INDEF-2-eat.P FUTNeezdáago ’índa yiyííłtsą́.
3-sit.P-Comp only.then 3-3-see.Pneiilyé
3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INibéézh bee hane’é doo ndi naalnish da.
2-cellphone NEG but 3-work.P NEGNihimásání ha’át’íí lá yinízin?
1dpl-grandmother what LÁ 3-3-want.NINimá yázhí bighangóó díílwoł dóó ’ááaad késhdę́ę́’į́">jí ’awéé’ baa ’áhólyą́ą dooleeł.
your aunt 3-house-to 2-run-and that-way baby 3-for 2-care.CI FUTniłhį́į́h
3DO-2-melt.it.(snow).INíléí dá’ák’ehdi ła’ joogááł.
there cornfield-at some 4-walk.ProgSaad naashkaahgo baa naashá.
word 3-1-research.CI-GO 3-to 1-go.ProgShá bíighah na’ashkǫ́ǫ́’.
sun proportionate 1-swim.CIShicheii bighangóó yishááł.
1-grandfather house-toward 1-go.ProgShimá bighangóó náshdáahgo łééchąą’í baná’ástso’.
1-mother 3-house-toward again-1-go-GO dog 3-again-1-feed.RSitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.
1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IPT’ah ’abíínídą́ą́’ naanishgóó dah diiyá.
still morning-past work-to up start-1-step.ITó lą’ígo nidlą́ ’áko bee nitah yá’áhoot’ééh dooleeł.
water many 3-2-drink.DI so 3-with 2-among pl-3-good.NI future
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- T’ahdii
- ’áko so, so that, so thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- -ee by means of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -tah, -taa-, -ta- among, mixing’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Neuter Imperfective (NI)
- dooleeł futuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- dooleeł futuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi




