Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

ʼAdaʼniigeh, nihíká ʼadoohjah.

3pl-marry.F 1dpl-after 2dpl-run.pl.F

ʼAshiiké ’éí ʼatsʼos bee ʼazhish biniiyé chahashʼoh ʼádeidoolííł.

boy-pl TOP feather 3-means-of dance 3-reason shade-house 3-3-pl-build.F

’Akonee’, shą́ą́’ t’áadoo ’ánít’íní nidishní.

see remember NEG 2-do.NI-Í 1-say.I

’At’ééd sin t’áá hahígo yíhooł’ą́ą́’.

girl song just quickly 3-3-learn.P

’Áádóó éí haa daadzaa?

and.then TOP what pl-3-do.P

’Oółháásh lágo.

2-sleep.O don’t

’Ólta’di ’áłchíní binaashii sédáago ’ííníshta’.

school-at children 3-across.from 1-sit.SNP 3-read.NI

Ch’ééh jiyáán náshdį́į́h ’áádóó tó náshdlį́į́h.

watermelon again-1-eat.R then water again-1-drink.R

Chidí bikéé jį’ adeez’áhí bikee’ nitsaaígíí ’éí nahałnii’.

pickup.truck 3-tire 3-big.NI.-NMLZ TOP 3-1-buy.P

dadoołhį́į́’

pl-3DO-2dpl-melt.it.P

Dah níljííd!

up 2-jump.I

Damóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.

Sunday past Santa.Fe-to 1-go.P

dashoołbéézh

pl-3DO-2dpl-boil.it.P

deiit’aal

pl-3DO-1dpl-chew.it.P

Dibé bits’į́’ daodą́ą́’ lágo.

sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LÁGO

didííníłjéé’

3DO-2-start.fire.P

dishhį́į́h

3DO-1-melt.it.I

Díí yiską́ągo ’íídííłtah.

this tomorrow 3-2-read.F

Doondó’ ’awéé’ yicha da.

not.even baby 3-cry.I NEG

Díí tł’óół yílééł.

this rope 3-2-carry.SFO.Prog

Gohwééh t’áá bizhání ’éí doodaii’ ’abe’ bgo daats’í nínízin?

coffee only TOP or milk 3-with-GO perhaps 3-2-want.NI

Ha’át’íísh náádaadi’ní?

what-Q again-pl-3dpl-say.I

Haashíyee’ díí naak’ee sinilí biniitááh t’áá daats’í bee hoot’į́.

try.and.find.out this eyeglasses 3-2-try.IP just maybe 3-with area-pas-see.Prog.N

hadazhneeshchaad

pl-3DO-4dpl-card.it.(as.in.wool).P

Háísh tsinaa’eeł ’áyiilaa?

who-Q boat 3-3-make.P

Jacob ’éí ayóo naalnish

Jacob this.one very 3-work.CI

K’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.

1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEG

Kwii ’áłah ’aleeh léi’ hasht’e náádahojidlééh.

here together meet since prepare again-pl-area-4-tidy.up.R

Naaki yiskánídą́ą́’ da’iiníílta’go hahoolzhiizh.

two day-past pl-1dpl-school.NI-GO start-time.passing.P

naohłé

3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.I

neilé

3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.I

nidadiilyeeł

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

Nidahastą́ągo k’izh’dóle’ígi ’áhoot’é.

rain.P 4-plant.O.NOM areal-be.N

nidasiilyá

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

nijilé

3DO-4-carry.a.ropelike.thing.around.I

Nídiiłne’.

3-2-hit.I

Níwe, bíni’dii ’ałwosh!

stop 3-let 3-sleep.I

Ńléí dziłtsį́į́góó diit’ash.

there mountain-base-toward start-1du-go.du.I

Sam Diné yitah naalnish.

Sam Navajo 3-among 3-work.I

Shą́ą́’ ’ałk’idą́ą́’ baa hwiinít’į́į ni’.

remember long.ago 3-for 3-discuss.I recall

Shichá si’ą́ągo ’iiłhaazh.

1-huddle 3-put-SPN-GO 1-sleep.P

Shimá bighangóó náshdáahgo łééchąą’í baná’ástso’.

1-mother 3-house-toward again-1-go-GO dog 3-again-1-feed.R

T’áá ’aaníigo chizh yigééł.

really firewood 3-pass-haul.PROG

Tsxį́įłgo naalkidígíí neeznáá yidziihgo Jóhonaa’éí daolyéii ch’ééhiih da’ałne’ nít’éé’ ’áłt’ąą ’ałtso ’o’oolkidgo ’índa ’iih da’asne’.

fast-GO 3-tick-ÍGÍÍ ten 3-remain.I-GO Suns pl-3-call.NI-NMLZ in.vain 3-into pl-3-3-throw.I past until.after all clock-go finally 3-into pl-3-3.throw.P

Tł’éédą́ą́ łééchąą’í léi’ nihił ’yaííyá’ii’ neeztį́.

last.night dog strange 1dpl-with 3-come.inside.P-and lie.down.SNP

yideeshjį́į́ł

Future Mode: 1-become.black.F

Yiską́ągo Na’nízhoozhídi háadish ’adeeshį́į́ł ninízin?

tomorrow Gallup-at where-Q 2-eat.F 2-want.CI

yíshóó’

3DO-1-brush/comb.it.P

Łeechaʼí ʼóéí ">yą́ą́, éí nabídishgizh.

Dog 3-eat.O TOPIC 3-surgery.P

ʼAwéé chʼídeeldloʼ. ʼA’áshįįh daatsʼí nihee dahólǫ́.

baby 3-laugh.P Navajo.salt perhaps 2dpl-with pl-HO-exist.NI