Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ak’ah ła’ dishhį́įhgo baa naashá.
lard some 3-1-melt.I 3-to 1-go.CI’Azháánee’ shi dibé hólǫ́ǫ ndi, dibé ła nahiideeshnih.
even.though my sheep 3-exist.NI sheep one 1-buy.F’Eii ’asdzání t’áá naníle’dii haadzih.
that lady just dismay 3-speak.P’Íhoo’aah ’ayóo bidziil.
education very 3-strong.I"Binák’eeaad késhdę́ę́’į́">góó baa da’ashch’osh lá," didíínííł.
3-eye-between-around 3-to pl-3-infest.P DISC 3-2-tell.F"Doildinę́ę’ daazts’ą́ą́ lá," didííniił.
3-be.outcast.NI-deceased 3-die.P DISC 3-2-tell.FCh’iyáán t’óó ’ahayóí ndi tó ’ádin.
food lots but water 3-none.NIChidí bik’ee heesh’ááł.
car 3-tire 3-1-move.SRO.ProgChidí nidabinołtłáád.
car pl-3-2dpl-stop.IChidí nidabinóołtłáád.
car pl-3-2dpl-stop.ODa’ k’ad daats’í ch’iyáán ’áníléehgo ná ’adazh’niiyą́ą́’?
Q now perhaps food 2-make.I-GO 2-for feast.happendadołhį́į́h
pl-3DO-2dpl-melt.it.Idajoodlą́ą́’
pl-3DO-4dpl-drink.it.Pdayííshóó’
pl-3DO-3dpl-brush/comb.it.Pdeeshbish
3DO-1-boil.it.FDibé yah ánádanołkaad!
sheep inside semelit-pl-2pl-gather.Rdidideeshjah
3DO-1-start.fire.Fdiidį́į́ł
3DO-1dpl-eat.it.FDoo nił bééhózín da lá jiní. T’áá káhí la’ bił hóolne’!
NEG 2-with 3-knowledge.CI NEG disc 4-say.P just never some 3-with 2-tell.F
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)
- bééhózin there is knowledge
- lá jiní let’s play like, let’s pretend thatfind in Navajo Particle Lexicon
- la’ puzzlementfind in Navajo Particle Lexicon
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
Doo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.
NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEGdoohsį́į́ł
3DO-2dpl-eat.it.FGah bikéé’ yishwoł.
rabbit 3-following 1-run.ProgHa’át’íí baa ’áłah ’aleeh jiní?
what 3-for meeting 4-say.NIhadeidoołtééł
pl-3DO-3dpl-carry.him/her.up.out.of.something.FHaidą́ą́’ shich’ą́ą́h ’ííchííl na’nishkaadgo.
winter-past 1-protect 3-snow.P 3-1-herd.CI-GOhayííłgizh
3DO-3-cut.it.out.PHáidíígíísh neidiyoołnih nínízin?
which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NIHáí lá bił nanilnish?
who Q 3-with 2-work.IHáísh ’ałhosh?
who-Q 3-sleep.IKin góne’ siikéé lá jiní.
house in 1dpl-sit.I DISC 4-say.ILą́ʼąą’, hágoóneeʼ nibééso łaʼ shaa níʼaah.
okay well 2-money some 1-for 3-2-give.SRO.IMósí ch’óółt’e’ lágo.
cat out-3-2-carry.O LÁGONe’eshłééh. T’áá ká nóólk’oł.
2-1-copy.I 2-blink.Oneidooleeł
3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.Fnisínílá
3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.PNizhé’é ha’át’íísh nahideeshnih nízin.
2-father-Q what 3-1-buy.F 3-want.NINił bééhózinísh ’éí doodaii’ nicheii daats’í bił bééhózin?
2-with 3-know.CI-Q TOP or 2-grandfather perhaps 3-with 3-know.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- accompaniment
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want
- -ísh enclitic for yes/no questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- doodaii’ particle orNa’ídíkid bik’ídáahgi
- daats’í particle for perhapsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want




