Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

ʼÁłah ʼaleehdi ʼamá bééhániih daats’í bá ’ádazhniiyą́ą́’? ʼÁko daatsʼí nímasii łaʼ ʼakǫ́ǫ́ dííkááł.

group gathering-at mother 3-3-remember perhaps 3-for 4-pl-eat.P so perhaps potatoes some there 3-2-take.OC.F

’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó sitsiits’iin díínii’.

morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG because soon 1-head 3-ache.P

’Ahbínígo ch’éshááh ’áádóó sodiszįįh.

morning-GO 1-go.out.U and.then 1-pray.U

’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł lágo.

2-3-photograph.I neg 2-blink.O LÁGO

’Atsį’ísh ’éí doodaii’ łóó’ísh nínízin?

meat-Q or fish-Q 3-2-want.NI

’Ałk’idą́ą́’ ch’iyáán ’ ádayiilaa léi’ ła’ ’ánáádeiilyaa.

long.ago food pl-3-3-make.P Indef. some again-pl-3-1dpl-make.P

’Ałk’idą́ą́’ dahane’ yę́ę bíneeshdlį́įgo yíłta’.

long.ago pl-story past 3-1-admire.I-GO 3-1-read.P

’Áádóó hainidzaa?

and.then what-3-2-do.P

’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.

children careful 3-for 2-support.Prog

bik’ídadidoohdis

pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.F

bik’ídiidis

3DO-1dpl-wrap.it.around.it.I

bik’ídisoodiz

3DO-2dpl-wrap.it.around.it.P

Bįįh b da’doołdǫǫh.

deer 3-with pl-2dpl-shoot.I

Da’ dichin nínízin?

Q hungry 2-want.NI

dadidínóołkał

pl-3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).F

dadoołhį́į́’

pl-3DO-2dpl-melt.it.P

dajoodlą́ą́’

pl-3DO-4dpl-drink.it.P

Damóogo ’áłah ’aleeh ’áko ’áadi nihaadíínááł.

Sunday 3-gather 3-be so there-at 1-Pl-to-2-arrive.F

dashoołbéézh

pl-3DO-2dpl-boil.it.P

deiyííyą́ą́’

pl-3DO-3dpl-eat.it.P

Dibé yah ánádanołkaad!

sheep inside semelit-pl-2pl-gather.R

didadiiljeeh

pl-3DO-1dpl-start.fire.I

didadiiljéé’

pl-3DO-1dpl-start.fire.P

Díí ’abíní dibé tóógóó neeshkał.

this morning sheep water-to 3-1-herd.Prog

Doo ’áłah deiidleeh da.

NEG together pl-1dpl-meet.pl.I NEG

Doo ndi bił ílíí da.

not.even 3-with-grateful.NI NEG

dííłbish

3DO-2-boil.it.F

Haashą’ ʼátʼé, shí bichʼįʼ haʼdiisdzih.

how-Q 3-be.NI 1 3-to 1-speak.F

hadeizgeed

pl-3DO-3dpl-dig.it.out.P

hainiłchaad

3DO-3-card.it.(as.in.wool).I

hanishchaad

3DO-1-card.it.(as.in.wool).I

hayíígeed

3DO-3-dig.it.out.P

Háí dahoneesná, Kinłánídę́ę́’ ’Óola yee ’ádadójíhígíí doodago Gah Bikee’ Taah Yí’áhídę́ę́’ Hado yee ’ádadójíhígíí daats’í?

who pl-3-win.P Denver-from nugget 3-with RFLX-pl-4-call.NI-nom or Florida-from heat 3-with RFLX-pl-4-call.NI-nom perhaps

jííyą́ą́’

3DO-4-eat.it.P

Kintahgóó diit’ash.

town-to 1dpl-go.du.Prog

Na’azhǫǫshgi díkwíí shį́į́ shaa woobįįh?

hoop.and.pole.game-at how.much 1-to pass-win.I

neidooleeł

3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.F

nidadoohłeeł

pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

nideidooleeł

pl-3DO-3dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

T’ah doo ashą́ą da.

not.yet 1-eat.I NEG

T’ah doo la’ nimá bich’į’náah da.

still NEG surprise 2-mother 3-toward 2-go.I NEG

T’ah doo la’ tł’oh ła’ baa náánágeeh da.

not.yet DISC hay some 3-for 3-haul.I NEG

T’ah kodą́ą́’ kélchí nahideeshnih.

still now-past moccasin 3-1-buy.F

T’áadoo hadahooł’áhí.

neg pl-3s-2dpl-make.noise.NP-Í

T’áá hooshch’į’ déshnish.

suddenly 1-start.work.P

Tį’ ninádeiilnish.

let’s.go again-pl-1dpl-work.R

Tsinaabąąs bee nida’abąąs yę́ędą́ą́’ shi’dizhchį́.

wagon 3-with pl-3-drive.I past 1-pass-born.P

Tsinaabąąs t’éiyá bee ch’aa nida’asdee’ ha’níigo dahane’.

wagon only 3-it travel pl-3-go.P 3-say-GO.NI pl-3-tell.P

Tł’éédą́ą́’ shį́į́ nida’a’nééhgóó nidadziskai.

last.night perhaps game-to pl-3-3-go.pl.P

yidooyį́į́ł

3DO-3-eat.it.F