Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Yadiizíní bigháníshgéésh.
can 3-through-1-cut.open.IʼAshiiké ’éí ʼatsʼos bee ʼazhish biniiyé chahashʼoh ʼádeidoolííł.
boy-pl TOP feather 3-means-of dance 3-reason shade-house 3-3-pl-build.F’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó dichin shi’niiłhį́.
morning-past NEG 1-eat.P-NEG.GO because soon hunger 1-3-kill.P’Asdzą́ą́ Báhoozhóní yinishyé.
woman happy 1-called.NI’Ałk’ésdisí naháłnii’go sitsilí dóó shideezhí ’aheełt’éego bá ’ahá níjaa’.
candy 3-1-buy.P-GO 1-little.brother and 1-little.sister RECP-equal-GO 3-for RECP-for 3-lie.aligned.PlO.NP’Áde’óóyą́ą́’ lágo.
self-2-eat.O don’t’Áłchíní bi’éé’ náádaségis.
children 3-clothes 3-1-wash.R’Ííłta’ dóó ’iiłghaazh.
1-read.P CONJ 1-sleep.PAshkii hooghan gone’ ałhosh.
boy hogan inside 2-sleep.NIÁt’ah ’índa shaa náádíídááł.
later 1-to again-2-come.FBéésh bee hane’é bił nááshbał.
phone 3-with 1-whirl.ProgCh’ééh jiyáán hastiin baa nahashniihgo ch’ééh ’ííł’įįd ’ahbínídą́ą́’.
watermelon man 3-from 3-1-buy.CI-GO tried in.vain 1-act.P morning-pastdadidiilyįh
pl-3DO-1dpl-melt.it.Fdazhdiłhį́į́h
pl-3DO-4dpl-melt.it.Ideiilyį́į́’
pl-3DO-1dpl-melt.it.(snow).Pdidishjeeh
3DO-1-start.fire.Ididínéeshkał
3DO-1-start.to.herd.them.(animals).Fdidííníłjéé’
3DO-2-start.fire.PDoondó’ ’awéé’ yicha da.
not.even baby 3-cry.I NEGDziłghą́ą́’góó deeshááł nissin.
mountain-top-toward 1-go.F 1-want.CIDziłghą́ą́’í ’alóós dóó nááneeskadí ńdeidį́į́h.
Wht.Mtn.Apache rice and tortilla pl-3-3-eat.RDziłghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.
White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEGdíníłkaad
3DO-2-start.to.herd.them.(animals).Ihadeeshtééł
3DO-1-carry.him/her.up.out.of.something.Fhadíníilchał
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).Fhadínóołchał
3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).Fhaniilchaad
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).Ihaniilchaad
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).PHáí lá kintahgóó shił ’adoołbąs?
who-Q town-to 1-me 3-drive.FHáíshą’ tsinaa’eeł ’áyiilaa?
who-Q boat 3-3-make.PJacob ’éí ayóo naalnish
Jacob this.one very 3-work.CIjiigish
3DO-4-make.one.cut.in.it.IJáádéé ́ałgháázhdikahígíí naaki góne’ iiyá.
leg.by-means-of 3-3-race-NMLZ two rank 1-go.PLééchąą’í t’áá shǫǫ ’akéé’ nálwod lá.
dog good.thing INDEF-behind 3-return.P DISCMósí dóó łeechą́ą́’ii’ baniłts’ood’ii’, bił hózhǫ́.
cat dog 3-1-feed.P-and 3-with 3-happy.NINa’nízhoozhígóó náádínídzáago háadish ’adeeshį́į́ł nínízin?
Gallup-toward again-2-go.R-GO where-Q 1-eat-F 2-want.NI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Ánáhoot’įįhígíí
- yishááh go
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- háadi where atNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -sh enclitic for content questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Náásgóó
- ’ashą́ eat
- Neuter Imperfective (NI)
- nisin think, want




