Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ahwééh náánááshdlą́ą́’.
coffee again-1-drink.R’Atsą́ą́’ ła’ jóyą́ą’ le’.
ribs some 4-eat.O desire’Ałk’ésdisí naháłnii’go sitsilí dóó shideezhí ’aheełt’éego bá ’ahá níjaa’.
candy 3-1-buy.P-GO 1-little.brother and 1-little.sister RECP-equal-GO 3-for RECP-for 3-lie.aligned.PlO.NP’Áádę́ę́’ nánísdzáago łį́į́’ bá ni’deeshjoł.
from.there 1-return.p-GO horse 3-for pl-1-feed.FAshkii hooghan gone’ ałhosh.
boy hogan inside 2-sleep.NIBee nahaldzoohí yah ’adíítį́į́ł. Da’ yah ’ííńtą́?
broom in 3-2-bring.F.SSO Q in 3.2.bring.P.SSOBįįh bił da’doółdǫǫh.
deer 3-with pl-2dpl-shoot.OBá ólta’í la’ t’áá shǫ́ǫ́ da nihaa joozba’.
3-teacher some at.least such.as 1du-about 3-care.PCh’ééh déyáago hooghangóó nááshdááł.
in.vain 1-go.sg.P-GO home-to 1-return.ProgChidí bik’ee heesh’ááł.
car 3-tire 3-1-move.SRO.Progdadizhdínóołkał
pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdadołhį́į́h
pl-3DO-2dpl-melt.it.Idaohshóóh
pl-3DO-2dpl-brush/comb.it.Idaoo’aal
pl-3DO-2dpl-chew.it.Pdazhdooyį́į́ł
pl-3DO-4dpl-eat.it.Fdazhdíníłkaad
pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).Ideidíníłkaad
pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).Ideiidlą́ą́’
pl-3DO-1dpl-drink.it.Pdeiłbéézh
pl-3DO-3dpl-boil.it.IDibé dził binaashii nanishkaad.
sheep hill 3-across.from 3-1-herd.CIdidazhdííłjéé’
pl-3DO-4dpl-start.fire.Pdidíłjeeh
3DO-2-start.fire.Idiilbish
3DO-1dpl-boil.it.FDíí yiską́ągo ’íídííłtah.
this tomorrow 3-2-read.FDoo bił bééhózin da ya’?
neg 3-with 3-know.CI neg QDziłneeláagí nánisé’ ’azee’ háágeed.
mountain-end-at growing.herb medicine up-3-1-dig-1.PHahgo hooghan ’ádíílííł?
when hogan 3-2-make.FHaidą́ą́’ ’a’áán góne’ naashnish ńt’éé’ --- doo shił yá’áhoot’éeh da.
winter-past mine.shaft 1-work.I past NEG 1-with 3-good.N NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -dą́ą́’ past time’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -ne’ behind’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii
- naashnish work
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
haołgéésh
3DO-2dpl-cut.it.out.IK’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.
1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEGKin góne’ siikéé lá jiní.
house in 1dpl-sit.I DISC 4-say.INaaltsoos bikáá’ na’aníshí bikáa’gi si’ą́.
book desk 3-on-at up 3-lie.SRO.SPNNáneeskaadi t’áádoo naa’ółí bił yíyą́ą’da. ’Alóós t’éiyá yíyą́ą́’.
Tortilla-N (t’áá)doo-NEG Bean-N bił-3-with yíyą́ą’da-3o-1s-eat.P NEG Rice-N t’éiyá-only yíyą́ą’-3o-1s-eat.P.Nibéézh bee hane’ doo ndi naalnish da.
2-cellphone NEG but 3-work.P NEGnijilé
3DO-4-carry.a.ropelike.thing.around.Inijiskáá’
3DO-4-investigate.it.PNíyolgo t’áá ’áko niishch’ił.
wind-GO immediately 3-blink.UShá bíighah yáshti’ lá.
sun proportionate 1-talk.I DISCShimá dóó shizhé’é bił dibé dóó tł’ízí ta’nda’díígish nt’éé’.
1-mom and 1-dad 3-with sheep and goats 3-pl.shear.I pastShį́įhgo, doo haigo sin hadidii’áał da.
summer-GO, NEG winter-GO song start-2.sing.F NEGT’ah ’abíínídą́ą́’ naanishgóó dah diiyá.
still morning-past work-to up start-1-step.IT’áadoo hoshíníkéhé.
T’ÁADOO 2-scold.NI-ÍT’áadoo hoshíníkéhé.
T’ÁADOO 2-scold.NI-ÍTsxį́įłgo tł’aakał ła’ ’ájóle’.
hurry-GO skirt some 3-4-make.Oyiidą́
3DO-1dpl-eat.it.Iyiilzhóó’
3DO-1dpl-brush/comb.it.Pyiishjį́į́’
Perfective Mode: 1-become.black.PYiską́ągo ’azee’ííłíní niwoo’ yideeshnish doo.
tomorrow doctor 2-teeth 3-2-work.F will.beYiską́ągo Na’nízhoozhígóó deet’áazhgo haa’í lá ’adiidį́į́ł?
tomorrow Gallup-to 1dpl-go.du.F-GO where Q 1pdl-eat.F
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- déyá start to go
- haa’í whereNa’ídíkid bik’ídáahgi
- lá particle for content questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Náásgóó
- yíshą́ eat itlook up conjugationhide conjugation ▾




