Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Ahwééh náánááshdlą́ą́’.

coffee again-1-drink.R

’Atsą́ą́’ ła’ jóyą́ą’ le’.

ribs some 4-eat.O desire

’Ałk’ésdisí naháłnii’go sitsilí dóó shideezhí ’aheełt’éego bá ’ahá níjaa’.

candy 3-1-buy.P-GO 1-little.brother and 1-little.sister RECP-equal-GO 3-for RECP-for 3-lie.aligned.PlO.NP

’Áádę́ę́’ nánísdzáago łį́į́’ ni’deeshjoł.

from.there 1-return.p-GO horse 3-for pl-1-feed.F

Ashkii hooghan gone’ ałhosh.

boy hogan inside 2-sleep.NI

Bee nahaldzoohí yah ’adíítį́į́ł. Da’ yah ’ííńtą́?

broom in 3-2-bring.F.SSO Q in 3.2.bring.P.SSO

Bįįh b da’doółdǫǫh.

deer 3-with pl-2dpl-shoot.O

Bá ólta’í la’ t’áá shǫ́ǫ́ da nihaa joozba’.

3-teacher some at.least such.as 1du-about 3-care.P

Ch’ééh déyáago hooghangóó nááshdááł.

in.vain 1-go.sg.P-GO home-to 1-return.Prog

Chidí bik’ee heesh’ááł.

car 3-tire 3-1-move.SRO.Prog

dadizhdínóołkał

pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).F

dadołhį́į́h

pl-3DO-2dpl-melt.it.I

daohshóóh

pl-3DO-2dpl-brush/comb.it.I

daoo’aal

pl-3DO-2dpl-chew.it.P

dazhdooyį́į́ł

pl-3DO-4dpl-eat.it.F

dazhdíníłkaad

pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).I

deidíníłkaad

pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).I

deiidlą́ą́’

pl-3DO-1dpl-drink.it.P

deiłbéézh

pl-3DO-3dpl-boil.it.I

Dibé dził binaashii nanishkaad.

sheep hill 3-across.from 3-1-herd.CI

didazhdííłjéé’

pl-3DO-4dpl-start.fire.P

didíłjeeh

3DO-2-start.fire.I

diilbish

3DO-1dpl-boil.it.F

Díí yiską́ągo ’íídííłtah.

this tomorrow 3-2-read.F

Doo b bééhózin da ya’?

neg 3-with 3-know.CI neg Q

Dziłneeláagí nánisé’ ’azee’ háágeed.

mountain-end-at growing.herb medicine up-3-1-dig-1.P

Hahgo hooghan ’ádíílííł?

when hogan 3-2-make.F

Haidą́ą́’ ’a’áán góne’ naashnish ńt’éé’ --- doo sh yá’áhoot’éeh da.

winter-past mine.shaft 1-work.I past NEG 1-with 3-good.N NEG

haołgéésh

3DO-2dpl-cut.it.out.I

K’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.

1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEG

Kin góne’ siié jiní.

house in 1dpl-sit.I DISC 4-say.I

Naaltsoos bikáá’ na’aníshí bikáa’gi si’ą́.

book desk 3-on-at up 3-lie.SRO.SPN

Náneeskaadi t’áádoo naa’ółí bił yíyą́ą’da. ’Alóós t’éiyá yíyą́ą́’.

Tortilla-N (t’áá)doo-NEG Bean-N bił-3-with yíyą́ą’da-3o-1s-eat.P NEG Rice-N t’éiyá-only yíyą́ą’-3o-1s-eat.P.

Nibéézh bee hane’ doo ndi naalnish da.

2-cellphone NEG but 3-work.P NEG

nijilé

3DO-4-carry.a.ropelike.thing.around.I

nijiskáá’

3DO-4-investigate.it.P

Níyolgo t’áá ’áko niishch’ił.

wind-GO immediately 3-blink.U

Shá bíighah yáshti’ lá.

sun proportionate 1-talk.I DISC

Shimá dóó shizhé’é bił dibé dóó tł’ízí ta’nda’díígish nt’éé’.

1-mom and 1-dad 3-with sheep and goats 3-pl.shear.I past

Shį́įhgo, doo haigo sin hadidii’áał da.

summer-GO, NEG winter-GO song start-2.sing.F NEG

T’ah ’abíínídą́ą́’ naanishgóó dah dii.

still morning-past work-to up start-1-step.I

T’áadoo hoshíníkéhé.

T’ÁADOO 2-scold.NI-Í

T’áadoo hoshíníkéhé.

T’ÁADOO 2-scold.NI-Í
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Tsxį́įłgo tł’aakał ła’ ’ájóle’.

hurry-GO skirt some 3-4-make.O

yiidą́

3DO-1dpl-eat.it.I

yiilzhóó’

3DO-1dpl-brush/comb.it.P

yiishjį́į́’

Perfective Mode: 1-become.black.P

Yiską́ągo ’azee’ííłíní niwoo’ yideeshnish doo.

tomorrow doctor 2-teeth 3-2-work.F will.be

Yiską́ągo Na’nízhoozhígóó deet’áazhgo haa’í lá ’adiidį́į́ł?

tomorrow Gallup-to 1dpl-go.du.F-GO where Q 1pdl-eat.F

yínídlą́ą́’

3DO-2-drink.it.P