Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Aadę́ę́’ yiłk’as daaní.

there-from cold.weather pl.3-say.NI

’Ahbínígo ch’éshááh ’áádóó sodiszįįh.

morning-GO 1-go.out.U and.then 1-pray.U

’Ahwééh ła’ wóshdlą́ą́’.

coffee some 3-1-drink.O

’At’ééd sin t’áá hahígo yíhooł’ą́ą́’.

girl song just quickly 3-3-learn.P

’Atʼééd naʼniłkaad.

girl 3-herd.CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

’Ałk’idą́ą́’ shimá bił na’nishkaadgo ’aghaa’ yisdizígíí dibé yázhí yichíihgo yizénéíłt’ih.

long ago 1-mother 3-with SUP-1-herd.I-GO wool 3-spin.P-ígíí lamb 3-birth.P-GO 3-neck-around-3-tie.P

Amá k’adee’ neeshch’íí nidahidíídla ní jiní.

pas-mother now piñon 3-1dpl-pick.F 3-say 3-it.is.said

Béeso doo ła’ hólǫ́ da.

money NEG some 3s-be.NI NEG

bik’ídazhdeezdiz

pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.P

Béeso bá hooghan góne’ saad hazlį́į́’.

bank inside words 3-pas-it.occured.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Da’ chidíísh bee hólǫ́ doodaii’ ni daats’í chidí nee hólǫ́?

Q car-Q 3-with 4-exist.NI or 2 maybe car 2-with 4-exist.NI

dayoodlą́ą́’

pl-3DO-3dpl-drink.it.P

deidíníłkaad

pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).I

deiitł’ó

pl-3DO-1dpl-weave.it.I

deishbéézh

pl-3DO-3dpl-boil.it.P

deitł’ó

pl-3DO-3dpl-weave.it.I

Dibé bits’į́’ daodą́ą́’ lágo.

sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LÁGO

Dibé halgaigi da'ałchozh.

sheep meadow 3-pl.grazing.I

Díí tł’éé’ ’índa hazhó’óó ’iideeshwosh.

this night only.then uninterrupted 1-sleep.F

Díí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed.

this night NEG bull into.field-3-run.O

Doo ’áłah dadiidleeł da.

NEG together pl-1dpl-meet.pl.F NEG

Doo nídahiyoołnaah da.

neg pl-3-2dpl-resuscitate.I neg

Ha’át’íísh biniinaa nanichxǫ’?

what-Q 3-because 2-pout.CI

Ha’át’íísh doone’é nílį́?

what-Q clan 2-be.NI

Ha’át’íísh náádaadi’ní?

what-Q again-pl-3dpl-say.I

hadííłtééł

3DO-2-carry.him/her.up.out.of.something.F

Hashk’aan ła’ náánísdzin.

banana some again-3-1-think.CI

Haʼoodzíí’ yinidaalnish.

sentence pl-3-3-work.CI

Hónáhoot’éhí ’índa ch’aa deeshááł nissin.

next.year until travel will.go.F 1-desire.

Joe dóó Louise dóó Kii dahataał.

Joe and Louise and Kii pl-3-sing.CI

jííyą́ą́’

3DO-4-eat.it.P

K’ad ’atiingóó hashtł’ish.

now road-GÓÓ mud

K’ad ’ałníí’góó ’eeshtł’óół doo yę́ę ła’ damóo yę́ędą́ą́’ t’áadoo ’asétł’ǫ́ǫ da.

now half-toward 1-weave.Prog future past one Sunday when.past NEG 1-weave.P NEG

K’ad níló shik’ijį’ nahałtingo bik’e’eeshchíí’.

now hail 1-on me 3 rain.I.GO 1-3-sting.P

Mexico hoolyéhédi hoostse’ laanaa.

Mexico areal-3-call.NI-NMLZ-at areal-1-see.O wish

Naaltsoos yiníłta’.

book 3-2-read.I

Nahółtą́ą́’ laanaa t’óó daniidzin.

rain hope just pl-3pl-want.O

nanilé

3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.I

ni’sełkǫ́ǫ́’ léi’ yéigo bąąh ch’ééh déyá

1-swim.P because very 3-on in.vain 1-go.P

Nida’iilyéego ’áłt’ąą yiską́ągo ’índa yínááł doo.

pass.pay.I-go after.all tomorrow only.then 2-come.Prog future

Nizhónígo ’oo’ááł.

be.nice.NI-GO be.daytime.Prog

íín">T’áadoo ná’iilwoshí.

NEG 2-sleep.R

T’áá ’abíní bik’eh nihee hanáyoł.

just morning 3-at 1.pl-for 3-rep-blow.NP

Tsinaabąąs bee nida’abąąs yę́ędą́ą́’ shi’dizhchį́.

wagon 3-with pl-3-drive.I past 1-pass-born.P

Tł’ízí tł’oh deiiłchózhgo shił bééhózin.

goat grass pl-3-3-eat.leafy-GO 1-with 3-about-3-know.NI

Yadiizíní bigháníshgéésh.

can 3-through-1-cut.open.I

yiilzhóóh

3DO-1dpl-brush/comb.it.I

yiitł’ó

3DO-1dpl-weave.it.I

Ła’ damóo yę́ędą́ą́’ dah ’iyétł’ónée, k’ad ’ałníí’góó ’eeshtł’óół.

one Sunday past up 3-1-set.P-past now middle-toward 1-weave.Prog

ʼÁłchíní haʼoodzííʼ naaltsoos yikááʼ ’ádayiilaaígíí baa dloh hasin.

children sentence paper 3-on pl-3-3-make.P-ÍGÍÍ 3-about humor 4-think.CI