Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.
1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I’Íhoo’aah ’ayóo bidziil.
education very 3-strong.Ibik’ídadiidis
pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.Ibik’ídadohdis
pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.Ibik’ídeediz
3DO-1dpl-wrap.it.around.it.PBíni’dii si’ą́ t’áádoo baa nánít’íní.
3-let-stay 3-sit.SRO.SPN just.NEG 3-about 2-bother.NICh’iiyáán la’ doo łikan da.
food LA’ NEG 3-sweet.NI NEGChidí ’ániidígíí naháłnii’ nít’éé’ bee lą́ą́ shąąh háájil.
car new-ÍGÍÍ One 3-1-buy.P-GO 3-with many 1-on 3-charge.PDa’diidį́į́ł.
pl-1dpl-eat-pl.FDah níljííd!
up 2-jump.IDamóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.
Sunday past Santa.Fe-to 1-go.Pdazhdooyį́į́ł
pl-3DO-4dpl-eat.it.Fdeiłbéézh
pl-3DO-3dpl-boil.it.IDibé bitsį’ doodago béégashii bitsį’ daats’í nínízin?
sheep 3-meat or cow 3-meat possibly 3-2-want.NIdidiilyįh
3DO-1dpl-melt.it.Fdidoołhįh
3DO-2dpl-melt.it.FDoondó’ daatsaah da noolin.
not.even 3-sick.I NEG 3-resemble.NIHa’át’íí neidiyoołnih nínízin?
who 3-3-buy.F 2-think.NIhadadiiltééł
pl-3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.Fhadaołgéésh
pl-3DO-2dpl-cut.it.out.Ihadííłtééł
3DO-2-carry.him/her.up.out.of.something.Fhazhniłchaad
3DO-4-card.it.(as.in.wool).IHáí shą’ ’ałhosh?
who Q 3-sleep.Ijididoołhįh
3DO-4-melt.it.FK’aa’ísh ’aní’á biyaa doodago daats’í báhátis ’ayiist’oh?
arrow-Q bridge 3-under or perhaps 3-over 3-3-shot.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ísh enclitic for yes/no questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- doodago particle orNa’ídíkid bik’ídáahgi
- daats’í particle for perhapsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -yaa under, beneath, down’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -tis over’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- ’Áhoodzaii
- ’adisht’oh be an archer, shoot arrows
Kwe’é k’ad łe’esh’aah.
here now earth-1-put.into.I.SROKwii nináá’nísh’aah.
here again-3-1-place.RNa’nízhoozhígóó nihił ’adeeswod ’áko shį́į́ ’adiidį́į́ł chidí nihá ’ánálnéehgo.
Gallup-to 1-with INDEF-drive.P then maybe 1-dual-eat.F car 1-for 3-fix.I-GONa’níle’dii béeso ła’ haaníníl, t’áadoo tł’oh nidziisnii’ da.
dismay money some 4-3-1-give.PlO.P NEG hay 3-4-buy.P NEGNáńsdzáago t’áá ’íídą́ą́’ ’ííníyą́ą’ dooleeł.
back-1-go.sg.P-GO just already INDEF-2-eat.P FUTneiilyé
3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INi daats’í nił bééhózin ’éí doodaii’ nicheii daats’í bił bééhózin?
2 perhaps 2-with 3-know.CI TOP or 2-grandfather perhaps 3-with 3-know.CInideiilyé
pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.Inishóóh
3DO-2-brush/comb.it.INTUdi yee’ da’íídóółtah yéeni’ háajį́’goshį́į́ da daįįnóołta’.
NTU-at really pl-2dpl-attend.school.R contrary.to.assumption somewhere such.as pl-2dpl-study.PShá bíighah na’ashkǫ́ǫ́’.
sun proportionate 1-swim.CIShicheii bighangóó yishááł.
1-grandfather house-toward 1-go.ProgShilééchąą’í bił na’nishkaadgo jooł bá ’abíńjíshhałgo yikéé’ náádiilwo’.
1-dog 3-with 1-herd.CI ball 3-for 3-1-bat.R-GO 3-after 3-run.R
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- accompaniment
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -á for, for the benefit of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- benefactive
- -kéé’ behind, following’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)
- na’nishkaad herd, go out herding
- ’Ánáhoot’įįhígíí




