Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Yadiizíní bigháníshgéésh.

can 3-through-1-cut.open.I

ʼAdaʼniigeh, nihíká ʼadoohjah.

3pl-marry.F 1dpl-after 2dpl-run.pl.F

’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł.

2-3-photograph.I neg 2-blink.O

’Aoo’, ’ákǫ́ǫ́ shíni’.

yes there 1-mind

’Áshįįh Bii’ Tóógóó náádísdzáago dziłghą́ą́’ hanáádeesh’nah.

Salt.Lake.City-toward again-1-go.F-GO mountain-back again-1-climb.R

’Ííyą́ą́’ dóó bik’ijį’ tsinyaagi nétį́į́ dóó ’iiłhaazh.

1-eat.P and 3-after tree-under-at.spec 1-lie.down.P and 1-sleep.P

bik’ídínídiz

3DO-2-wrap.it.around.it.P

Ch’iiyáán la’ doo łikan da.

food LA’ NEG 3-sweet.NI NEG

Ch’íníyáá nít’éé’ nikida’diłtsį’.

out-1-went.P past 3-sprinkle.I

dayiigish

pl-3DO-3dpl-make.one.cut.in.it.I

deitł’ó

pl-3DO-3dpl-weave.it.I

didadiiljéé’

pl-3DO-1dpl-start.fire.P

didínóołkał

3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).F

diilyį́į́h

3DO-1dpl-melt.it.I

Díí gohwééh doondó’ sido da!

this coffee not.even 3-hot.SPN NEG

Díí yihahígíí biyi’, háísh tówónaanígóó ch’aa deeyá?

this year.IGII within who overseas.GOO travel 3-going.F-Q

Doo shí ’ásht’į́į da.

NEG I 1-do.I NEG

Dziłneeláagí nánisé’ ’azee’ háágeed.

mountain-end-at growing.herb medicine up-3-1-dig-1.P

Ha’át’íísh neidiyoołnih nínízin?

who-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

haniilchaad

3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).P

Haʼoodzíí’ binaashnish.

sentence 3-1-work.CI

Hádą́ą́’ hooghan ’ájíilaa?

When-past this hogan 3-4-make.P

háágeed

3DO-1-dig.it.out.P

K’ad níló shik’ijį’ nahałtingo bik’e’eeshchíí’.

now hail 1-on me 3 rain.I.GO 1-3-sting.P

Kwii ’áłah ’aleeh léi’ hasht’e náádahojidlééh.

here together meet since prepare again-pl-area-4-tidy.up.R

Mary ha’át’íí lá yinízin?

Mary what Q 3-3-want.NI

Mósí ’abe’ yódlą́ą́’ lágo.

cat milk 3-3-drink.O don’t

Mósí ch’óółt’e’ lágo.

cat out-3-2-carry.O LÁGO

Naa’ółí hanii náneeskaadí bił yíyą́ą́’. ’Alóós ga’ (yíyą́ą́’).

bean NEG.FOC tortilla 3-with 3-1-eat.P | rice FOC (3-1-eat.P)

nidasoolá

pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

nideeshłeeł

3DO-1-carry.a.ropelike.thing.around.F

Nimá sání dó’ bina’nitin t’ah ła’ bénánílniihísh łí.

2-grandmother DÓ’ 3-teaching yet some 3-2-remember.CI-Q ŁÍ

Náhóóchįįd.

2-angry.P

Shá bíighah na’ashkǫ́ǫ́’.

sun proportionate 1-swim.CI

Shilį́į́’ doo dah didíłdąsh da.

1-horse NEG up start-3-2.jerk.F NEG

Shimá ná’áłkadgo bił yá’át’ééh.

1-mother 3-sew.I-GO 3-with 3-be.good.NI

Shí ’éí doo shił bééhozin da nít’éé’.

1-possessive TOP NEG 3-3-knowledge.CI NEG past

T’áadoo hooyání łį́į́’ shidáagi ch’éltáál.

suddenly horse 1-front-at 3-bolt.P

T’áá ’íiyisíí dootł’izhii ’át’é.

really turquoise 3-be.NI

T’áá binaa naasháa dooleeł

just 3-nearby 1-walk.I FUTURE

Ts’aa’ t’áá nitsaaígíí bídin nishłį́.

basket just 3-large.NI-nom 3-lack 1-be.NI

Tsé bikáa’gi béésh dah si’ą́.

rock 3-on-at knife up 3-sit.SNP

Tsxį́įłgo łees’áán ádíílííł; nimásání nihaa yíghááh!

quickly tortilla 2-make.F 2.poss-mat.grandma-NOM 1.pl-to 3-come.F

Tséghahoodzánídi na’ahóóhai ’aleeh ha’níigo yínii’.

Window.Rock-at rodeo gathering 4-say.I-GO 3-1-hear.P

woohgish

3DO-2dpl-make.one.cut.in.it.I

Yá’át’éehgo yínááł.

be.good.I-GO 2-go.sg.Prog

yidoołbish

3DO-3-boil.it.F

yidíníłkaad

3DO-3-start.to.herd.them.(animals).I

yik’ídeididoodis

pl-3DO-3dpl-wrap.it.around.it.F

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote