Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Ólta’di ’áłchíní binaashii sédáago ’ííníshta’.

school-at children 3-across.from 1-sit.SNP 3-read.NI

'Atiingóó sh oolwoł nít’éé’ tó siyį́į’go shił ’ádzaa.

road-GOO 1-with 3-run-Prog past water 3-be.LPB.SPN-GO 1-with 3-do.P

"Binák’eeaad késhdę́ę́’į́">góó baa da’ashch’osh lá," didíínííł.

3-eye-between-around 3-to pl-3-infest.P DISC 3-2-tell.F

Béeso doo hólǫ́ da.

money NEG 3s-be.NI NEG

bik’ídadidoohdis

pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.F

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad ’éí t’áá shxǫǫ t’áá bee yáshti’.

formerly English neg 1-understand.I neg. Now TOP good.thing barely 3.with 1.speak-I

Chahash’ohjí ch’ínááhoníshóó’.

brush arbor-JÍ out-again-area-sweep.R

Chidí nahideeshnih ndi shibéeso ’ádin.

car 3-1-buy.F but 1-money 3-none.NI

Da’ dichin nínízin?

Q hungry 2-want.NI

dazhdiłhį́į́h

pl-3DO-4dpl-melt.it.I

deishóóh

pl-3DO-3dpl-brush/comb.it.I

Dibé tóógóó neeshkał.

sheep water-toward 3-1-herd.Prog

Díí yihahígíí biyi’, háísh tówónaanígóó ch’aa deeyá?

this year.IGII within who overseas.GOO travel 3-going.F-Q

Díí łééchąą’í dah doosłóós laanaa.

this dog 1-lead.O.ADV-laanaa optative particle for a positive wish, hope or desire.

Doo ’áłah diidleeł da.

NEG together pl-1dpl-meet.pl.F NEG

Doo bíighah da.

NEG 3-sufficient.NI NEG

Doo kingóó diit’ash da.

NEG town-to 1dpl-go.du.Prog NEG

Doo tó tsíídkáá’ dididííkáał da.

NEG water charcoal-on start-3-2-put.OC.F NEG

Dziłghą́ą́’góó deeshááł nissin.

mountain-top-toward 1-go.F 1-want.CI

Dzghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.

White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEG

Gah bik’ee’ taah yí’áhígóó ’eesbąs.

rabbit foot water 3-into1-drive.Prog

Gohwééh t’áá bizhání ’éí doodaii’ ’abe’ bgo daats’í nínízin?

coffee only TOP or milk 3-with-GO perhaps 3-2-want.NI

Ha’át’íísh baa hane’?

What Q 3-for be.told.CI

hadajizgeed

pl-3DO-4dpl-dig.it.out.P

hadeidínóołchał

pl-3DO-3dpl-card.it.(as.in.wool).F

haiilgizh

3DO-1dpl-cut.it.out.P

Háadi lá łį́į́’ naakai?

where-at Q horse 3dpl-walk.I

Háí lá yiską́ągo Tónaneesdizígóó bił ’adeeswod?

who discovery tomorrow.GO Tuba.City.GOO with 3-drive.F-Q

Hodíína’go deesháál.

in.a.while-GO go.sg.F

Hojíítáalgo bąąh nizhníyá.

4-sing-GO.I 3-on 4-exhaust.P

Hooghan binááshwoł ńt’éé shimá sání shich’ahóóshkeed.

hogan 3-encircling-1-run.Prog past 1-grandmother 1-3-scold.P

Hóóchįįd.

3s-anger.P

Na’níle’dii béeso ła’ haaníníl, t’áadoo tł’oh nidziisnii’ da.

dismay money some 4-3-1-give.PlO.P NEG hay 3-4-buy.P NEG

Naakiiskánídą́ą́’ dibé tó ła’ bá niníyį́.

two.days.ago sheep water INDEF 3-for 3-1-haul.P

nideilé

pl-3DO-3dpl-carry.a.ropelike.thing.around.I

nishóóh

3DO-2-brush/comb.it.I

nisoołkáá’

3DO-2dpl-investigate.it.P

Nił hǫ́zhǫ́ǫ́sh doodaii’ doósh nił hózhǫ́ǫ da?

2-with-happy.NI-Q or neg-Q 2-with happy.NI neg

Ron hashk’aan ła’ ní.

Ron banana some 3-say.NI

Sam Diné yitah naalnish.

Sam Navajo 3-among 3-work.I

Shá bíighah yáshti’ lá.

sun proportionate 1-talk.I DISC

Shitah honeezgaigo, doo naashnish da dooleeł.

1-body 3-pain.P-GO NEG 1-work.I NEG 3-become.F

T’áá shǫǫ da ’awéé’ nee hazlį́į́’.

at.least baby 2-for 3-become.P

Tó diłhił bá hooghan góne’ sáanii ’ałk’iijée’go hááhgóóshį́į́ jó shí da ’adadanishchidgo sédá.

bar 3-at women RECIP-3-fight.P-GO very instead 1-flinch.I-GO 1-sit.P

Willem Belgium dahoneesnáago b ’ádzaa nít’éé’ dahoneesná.

Willem Belgium pl.3-win.P-GO 3-with 3-do.P past pl.3-win.P

wołhį́į́h

3DO-2dpl-melt.it.(snow).I

Yadiizíní bigháníshgéésh.

can 3-through-1-cut.open.I

Yéego naho’niiłtą́ą́go ha'níigo yínii’.

very rain.P-GO.F 3-say.P-GO 3-1-hear.P

Ła’ damóo yę́ędą́ą́’ dah ’iyétł’ónée, k’ad ’ałníí’góó ’eeshtł’óół.

one Sunday past up 3-1-set.P-past now middle-toward 1-weave.Prog

ʼAtʼééd doo bzhǫ́ǫ da dooleeł.

girl NEG 3-with HO-happy.NI NEG 3-become.F