Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Hííłch’į’go ’índa ta’iideeshnih.

evening.GO until 1-mix.dough.F

’Abínídą́ą́’ kintahgóó dah didoohkah.

morning-past town-GÓÓ up start-3pl.go.F

’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó dichin shi’niiłhį́.

morning-past NEG 1-eat.P-NEG.GO because soon hunger 1-3-kill.P

’Anaa’í bádahóóchįįd.

enemy 3-for-pl-angry.P

’Ałní’ní’ą́ągo tó háálínídi ’ahéédidiit’ash.

noon-GO spring-at refl-1du-meet.F

’Ííyol.

3-wind.went.P

Ałk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh ńt’éé’. Díísh jį́įdi ’éiyá kindę́ę́’ nidahiilniih.

long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past | this day-at TOP store-from pl-3-1dpl-buy.CI

bik’ídisoodiz

3DO-2dpl-wrap.it.around.it.P

bik’ízhdídis

3DO-4-wrap.it.around.it.I

Ch’iyáán ’ádaasdįįdgo kingóó ła’ hááshááł.

food pl-3-run.out.P-GO store-to some area-1-go.get.Prog

Ch’ínáłdohgo tání’díshgish.

return-3-warm air.move-GO 3-1-shear.P.

Chidí nidabinołtłáád.

car pl-3-2dpl-stop.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Dah níljííd!

up 2-jump.I

daohsą́

pl-3DO-2dpl-eat.it.I

dashiilbéézh

pl-3DO-1dpl-boil.it.P

deiilzhóó’

pl-3DO-1dpl-brush/comb.it.P

didiiljeeh

3DO-1dpl-start.fire.I

Doo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.

NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEG

Doo yéé chizh yah ’ííjaa’í hooghan shį́į́ ’adííłk’ą́ą́’ nít’éé’.

DOO YÉÉ firewood into 3-1-carry.pl.P-Í hogan probably 3-1-burn.P past

Ha’át’íísh biniinaa nanichxǫ’?

what-Q 3-because 2-pout.CI

hadeidééłbįįd

pl-3DO-3dpl-fill.something.up.with.it.P

hadoołbįįd

3DO-2dpl-fill.something.up.with.it.P

Hahgo lá tá’dinigizh?

When part 2-shear.F

hainííłchaad

3DO-3-card.it.(as.in.wool).P

Haʼoodz´íí’ binideiilnish.

sentence pl-3-1dpl-work.CI

Háí lá kintahgóó shił ’adoołbąs?

who-Q town-to 1-me 3-drive.F

jidííłhį́į́’

3DO-4-melt.it.P

Mósí ’abe’ yódlą́ą́’ lágo.

cat milk 3-3-drink.O don’t

Mósí ch’óółt’e’ lágo.

cat out-3-2-carry.O LÁGO

na’ashkǫ́ǫ́’

1-swim.I

Naa hashne’.

2-for 1-tell.I

Nida’iilyéego ’áłt’ąą yiską́ągo ’índa yínááł doo.

pass.pay.I-go after.all tomorrow only.then 2-come.Prog future

nideiilyé

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.I

Nideilnish dooleeł jiní.

pl-3-work.CI it-will-be hearsay

Níká ’adeeshwoł biniiyé níyá.

2-for 1-run.F 3-purpose.of 1-came.P

Níwe, bíni’dii ’ałwosh!

stop 3-let 3-sleep.I

néishjį́į́h

Iterative Mode: 1-become.black.R

Shideezhí náneeskaadí ’ánáánéídlééh.

1-younger.sister tortilla 3-3-make.R

Shizhé'é ch’ah bítáa’jį’ da’deez’áhígíí bił yá’át’ééh.

1-father hat 3-forehead extending-foward-ÍGÍÍ 3-with 3-be.good.NI

Shoo, nahachagii t’óó ’ahayóí nihaa nínáá lá; ’áko shį́į́ baa ’ákodanosin dooleeł.

hey.look grasshopper merely many 1pl-to 3-migrate.P mirative then maybe 3-of 2pl-be.aware.NI FUT

Sohodizingo t’áá ká nídoó’nééh lágo.

prayer-GO neg 2-get.up.O LÁGO

T’ááła’í naahai yę́ędą́ą́’ naanish yiséłbą́.

one year past work 3-1-earn.P

Tį’ ninádeiilnish.

let’s.go again-pl-1dpl-work.R

Ts’aa’ t’áá nitsaaígíí bídin nishłį́.

basket just 3-large.NI-nom 3-lack 1-be.NI

Tsinaabąąs bee nida’abąąs yę́ędą́ą́’ shi’dizhchį́.

wagon 3-with pl-3-drive.I past 1-pass-born.P

Tsinaabąąs bee nida’abąąsgo shi’dizhchį́.

wagon 3-with pl-3-drive.I-GO 1-pass-born.P

wołhį́į́h

3DO-2dpl-melt.it.(snow).I

Wónáasdóó t’óó tsé’édin nihee deezhchííl.

so.then just overwhelm 1pl-with 3-snow.P

Yiską́ągo Na’nízhoozhídi háadish ’adeeshį́į́ł ninízin?

tomorrow Gallup-at where-Q 2-eat.F 2-want.CI

yíní’aal

3DO-2-chew.it.P