Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Hííłch’į’go ’índa ta’iideeshnih.
evening.GO until 1-mix.dough.F’Abínídą́ą́’ kintahgóó dah didoohkah.
morning-past town-GÓÓ up start-3pl.go.F
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Command, affirmativefind in Navajo Imperatives
- Náásgóófind in Navajo Imperatives
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- ’ahbínídą́ą́’ this morningsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- dah up at an elevation, off, static, holdingsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó dichin shi’niiłhį́.
morning-past NEG 1-eat.P-NEG.GO because soon hunger 1-3-kill.P’Ałní’ní’ą́ągo tó háálínídi ’ahéédidiit’ash.
noon-GO spring-at refl-1du-meet.FAłk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh ńt’éé’. Díísh jį́įdi ’éiyá kindę́ę́’ nidahiilniih.
long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past | this day-at TOP store-from pl-3-1dpl-buy.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- ’éiyá topic markerfind in Navajo Particle Lexicon
- nit’ee’ pastfind in Navajo Particle Lexicon
- ’ałk’idą́ą́’ long ago, formerlysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’ayóo very, extremelysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- díísd jį́įdi nowadayssaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -di at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Ánáhoot’įįhígíí
- Continuative Imperfective (CI)
bik’ídisoodiz
3DO-2dpl-wrap.it.around.it.Pbik’ízhdídis
3DO-4-wrap.it.around.it.ICh’iyáán ’ádaasdįįdgo kingóó ła’ hááshááł.
food pl-3-run.out.P-GO store-to some area-1-go.get.ProgCh’ínáłdohgo tání’díshgish.
return-3-warm air.move-GO 3-1-shear.P.Chidí nidabinołtłáád.
car pl-3-2dpl-stop.IDah níljííd!
up 2-jump.Idaohsą́
pl-3DO-2dpl-eat.it.Idashiilbéézh
pl-3DO-1dpl-boil.it.Pdeiilzhóó’
pl-3DO-1dpl-brush/comb.it.Pdidiiljeeh
3DO-1dpl-start.fire.IDoo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.
NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEGDoo yéé chizh yah ’ííjaa’í hooghan shį́į́ ’adííłk’ą́ą́’ nít’éé’.
DOO YÉÉ firewood into 3-1-carry.pl.P-Í hogan probably 3-1-burn.P pastHa’át’íísh biniinaa nanichxǫ’?
what-Q 3-because 2-pout.CIhadeidééłbįįd
pl-3DO-3dpl-fill.something.up.with.it.Phadoołbįįd
3DO-2dpl-fill.something.up.with.it.PHahgo lá tá’dinigizh?
When part 2-shear.Fhainííłchaad
3DO-3-card.it.(as.in.wool).PHaʼoodz´íí’ binideiilnish.
sentence pl-3-1dpl-work.CIHáí lá kintahgóó shił ’adoołbąs?
who-Q town-to 1-me 3-drive.Fjidííłhį́į́’
3DO-4-melt.it.PMósí ’abe’ yódlą́ą́’ lágo.
cat milk 3-3-drink.O don’tMósí ch’óółt’e’ lágo.
cat out-3-2-carry.O LÁGONida’iilyéego ’áłt’ąą yiską́ągo ’índa yínááł doo.
pass.pay.I-go after.all tomorrow only.then 2-come.Prog future
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- T’ahdii
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after all, in spite of unfortunatelyfind in Navajo Particle Lexicon
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’índa and only thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ’Ájoolíiłii
- doo, dooleeł futurefind in Navajo Particle Lexicon
nideiilyé
pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INideilnish dooleeł jiní.
pl-3-work.CI it-will-be hearsayNíká ’adeeshwoł biniiyé níyá.
2-for 1-run.F 3-purpose.of 1-came.PNíwe, bíni’dii ’ałwosh!
stop 3-let 3-sleep.Inéishjį́į́h
Iterative Mode: 1-become.black.RShideezhí náneeskaadí ’ánáánéídlééh.
1-younger.sister tortilla 3-3-make.RShizhé'é ch’ah bítáa’jį’ da’deez’áhígíí bił yá’át’ééh.
1-father hat 3-forehead extending-foward-ÍGÍÍ 3-with 3-be.good.NIShoo, nahachagii t’óó ’ahayóí nihaa nínáá lá; ’áko shį́į́ baa ’ákodanosin dooleeł.
hey.look grasshopper merely many 1pl-to 3-migrate.P mirative then maybe 3-of 2pl-be.aware.NI FUTSohodizingo t’áá ká nídoó’nééh lágo.
prayer-GO neg 2-get.up.O LÁGOT’ááła’í naahai yę́ędą́ą́’ naanish yiséłbą́.
one year past work 3-1-earn.PTį’ ninádeiilnish.
let’s.go again-pl-1dpl-work.RTs’aa’ t’áá nitsaaígíí bídin nishłį́.
basket just 3-large.NI-nom 3-lack 1-be.NITsinaabąąs bee nida’abąąs yę́ędą́ą́’ shi’dizhchį́.
wagon 3-with pl-3-drive.I past 1-pass-born.PTsinaabąąs bee nida’abąąsgo shi’dizhchį́.
wagon 3-with pl-3-drive.I-GO 1-pass-born.Pwołhį́į́h
3DO-2dpl-melt.it.(snow).IWónáasdóó t’óó tsé’édin nihee deezhchííl.
so.then just overwhelm 1pl-with 3-snow.PYiską́ągo Na’nízhoozhídi háadish ’adeeshį́į́ł ninízin?
tomorrow Gallup-at where-Q 2-eat.F 2-want.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- háá-P.ENCLITIC whereNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -sh enclitic for content questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -di at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- yíshą́ eat itlook up conjugationhide conjugation ▾
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want




