Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ahwééh náshdlį́į́h áádóó naanishgóó yishááh.
coffee again-1-drink.R then work-toward 1-go.I’Aoo’, ’ashdladigóó ’oolkiłgo ’áádę́ę́’ shił ná’ílwod.
yes five-at-toward clock-GO there-from 1-with 3-return.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -di at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- goal
- -dę́ę́’ from a general location or point in space or time, also out of, off of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- transportation
- ’Áhoodzaii
- na‘oolwoł return
’Ashkii ’ayóo binák’eeshtó’.
boy very 3-tears.in.eye.P’Azhą́ hasistih ndi ’ayóo ’eesh’į́.
even.though 1-be.old.P even.though very 3-1-see.Prog’Éí naanishígíí haa nízahdę́ę́’ binanilnishgo hoolzhiizh?
that work-ÍGÍÍ how 3-long.N-past 3-2-work-GO time.move.P’Ííshją́ą́ ’at’ééd yázhí hooghandę́ę́’ ch’idoogááł.
certainly girl little house-from out-3-walk.F’Oółháásh lágo.
2-sleep.O don’t’Íhoo’aah ’ayóo bidziil.
education very 3-strong.I"Binák’eeaad késhdę́ę́’į́">góó baa da’ashch’osh lá," didíínííł.
3-eye-between-around 3-to pl-3-infest.P DISC 3-2-tell.FAdą́ą́dą́ą́' nahóółtą́.
yesterday 3-rain.PBeeldléí danołtsóós.
blanket pl-3-2dpl-bring.FFO.ICh’ééh jiyáán náánááshdą́ą́’.
watermelon again-1-eat.RCh’iyáán t’óó ’ahayóí ndi tó ’ádin.
food lots but water 3-none.NIdadiilyį́į́’
pl-3DO-1dpl-melt.it.Pdeiilzhóó’
pl-3DO-1dpl-brush/comb.it.Pdidínéeshkał
3DO-1-start.to.herd.them.(animals).Fdidíníilkał
3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdishhį́į́h
3DO-1-melt.it.Fdizhdííłjéé’
3DO-4-start.fire.PDíí doo nighan ’át’ée da.
this NEG 2-home 3-be.NI NEGDíkwíí jį́ lá nanilnish?
how.many Q days 2-work.IHa’át’íí baa ’áłah ’aleeh jiní?
what 3-for meeting 4-say.NIhadíníilchał
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).FHalne’é doo hazhó’ó halne’ da.
preacher NEG well 3-explain.CI NEGHashk’aan ła’ náánísdzin.
banana some again-3-1-think.CIHastiin łééchąą’í dabooyééł.
man dog 3-3-haul.LPB.ProgHastiin łééchąą’í tsinaalzhoodí bił déíshood.
man dogs 3-3-haul.LPB.ProgHaʼoodz´íí’ binideiilnish.
sentence pl-3-1dpl-work.CIhááłgizh
3DO-1-cut.it.out.PKingóó ’anááda’iisdee’.
town-to again-pl-3-go.RNaaltsoos bikáá’ na’aníshí bikáa’gi si’ą́.
book desk 3-on-at up 3-lie.SRO.SPNNá hóóchįįd.
2-for ho-anger.Pnidaohłé
pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INimá yázhí bighanaad késhdę́ę́’į́">góó díílwoł dóó ’áájí ’awéé’ baa ’áhólyą́ą dooleeł.
your aunt 3-house-to 2-run-and that-way baby 3-for 2-care.CI FUTnisiilkáá’
3DO-1dpl-investigate.it.PNitsilí ’abínígo tóógóó łį́į́łchíí’ bił ’ałnánáldlosh łeh.
2-brother morning-GO water-to horse-red 3-with 3-go.R usuallySha’áłchíní Toohgóó bił ’eesbąs.
1-children Shiprock-to 3-with 1-drive.ProgShikindóó t’áá ’ahanidi nikin si’ą́
1-house-at just near-at 2-house 3-sit.P.SROShił hodiik’ąąʼ.
1-with ho-start-restless.PShí hanii t’éiyá Naasht’ézhí bizaad shił bééhózin.
I contrary only English 3-language 1-with 3-know.PSiláo yik’ee noochééł.
police account 3-flee.ProgT’áá ká nikee’ ániidígíí biih wóó’éés lágo.
see.to.it 2-shoe new-IGII 3-into 2-step.in.O NEGTsé’áándę́ę́’ dóó tsédáajį’ ninish’na’.
cave-from and cliff-to 1-crawl.Pyididoołhįh
3DO-3-melt.it.Fyidííłhį́į́’
3DO-3-melt.it.Pyik’íididoodis
3DO-3-wrap.it.around.it.FYiską́ągo Bee’eldííldahsinilgóó ’adeesdee’.
tomorrow Albuquerque-to 4-PL.underway.FYiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)
tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Command, negativefind in Navajo Imperatives
- Náásgóó
- Command, affirmativefind in Navajo Imperatives
- T’ahdii baa na’aldeehfind in Navajo Imperatives
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- k’ad nowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii




