Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

‘Ayóo deesdoi, nahółtą́ą́’ laanaa.

very hot.place 3-rain.P wish

’Abínídą́ą́’ kintahgóó dah didoohkah.

morning-past town-GÓÓ up start-3pl.go.F

’Atiin bi’dííłdááz nahóółtą́ągo ’ádzaa.

road.́3-fall.away.P 3-rain.SSO.P GO 3-do.P

’Ayóo deesk’aazgo beeldléí ditánígíí biih násh’nah.

very cold-GO blanket 3-thick.NI-ÍGÍÍ 3-into 1-crawl.R

’Ayóo łį́į́’ shił naalgeed diní, ’ííshją́ą́shį́į́ díí łį́į́’ bik’i dah ńdaah!

very horse 1-with 3-buck.CI 3-2-say.NI lets.see this horse 3-on up 2-sit.I

’Eii ’asdzání t’áá naníle’dii haadzih.

that lady just dismay 3-speak.P

’Áłah ’aleehgo ch’iyáán ’ádadiilnííł ’áko shį́į́ ’índa diné ndahidookah.

meeting-Comp food 3-1-Pl-make.F CONJ people 3-Pl.will-arrive.F

Baa tįįh náádiikah.

3-for achieve 1dpl-walk.pl.I

Bee nahaldzoohí yah ’adíítį́į́ł. Da’ yah ’ííńtą́?

broom in 3-2-bring.F.SSO Q in 3.2.bring.P.SSO

Ch’aa déyá ńt’éé shichídí bikee’ dilkǫǫh.

travel 1-go past 1-vehicle 3-tires worn.

Ch’iyáán nináhíłnihgo haa nízahjį’ ’ánádįįh?

food 3-2-buy.R how 3-long.N-up.to 3-become.none.R

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad ’éí t’áá shxǫǫ t’áá bee yáshti’.

formerly English neg 1-understand.I neg. Now TOP good.thing barely 3.with 1.speak-I

Chidímazí yoo'į́.

car 3-3-see.Prog
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

dadiilbish

pl-3DO-1dpl-boil.it.F

dajiigish

pl-3DO-4dpl-make.one.cut.in.it.I

daohshóóh

pl-3DO-2dpl-brush/comb.it.I

Dá’ák’ehdi nídahodoohgoł.

cornfield-at pl-3-2-hoe.F

deididínóołkał

pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).F

deiidą́ą́’

pl-3DO-1dpl-eat.it.P

deiigish

pl-3DO-1dpl-make.one.cut.in.it.I

diidííłjéé’

3DO-3-start.fire.P

Diné bikéyah bikáa’gi ndahonidzood yę́ędą́ą́’ Naatsis’áán hoolyéégóó niha’áłchíní bił ’adahineet’į́į́’.

Navajo 3-land 3-on-at pl-areal-3-flee.pl.P past Navajo.Mountain areal-be.called.NI-to 1pl-children 3-with pl-1dpl-sneak.off.P

Díí jį́ ’áłchíní nááda’ołta’.

this day children again-pl-3-study.R

Díí tsídii bit’oh yisdádeeshjoł, ’áko shį́į́ kónááhoot’éhé tsídii ła’ náábít’oh dooleeł.

this bird 3-nest 3-1-save.F-NCM then maybe next.year bird some again-3-nest future

Dooládó’ shį́į́ ’adą́ą́dą́ą́’ shich’ohoos’ni’ da kintah góyaa yishááł ńt’éé’ béeso naadiinígíí ńdiiłtsooz.

wow probably yesterday 1-lucky.P town areal down 1-go.I Past money twenty-NOM 3-sit.FFO.P

Dziłghą́ą́’góó deeshááł nissin.

mountain-top-toward 1-go.F 1-want.CI

hadeiilgizh

pl-3DO-1dpl-cut.it.out.P

haidínóołchał

3DO-3-card.it.(as.in.wool).F

Hooghan ’adeeshłííł ndi tsineheeshjíí’ shee ’ádin.

hogan 1-build.F but lumber 1-with 3-none.NI

Hoozdodę́ę́’ Łééchąąłgaii bee nááshdááłgo Kinłánídi da’jiyání góne’ sédáago shiyaa haalwod lá.

Phoenix-from greyhound.bus 3-with 1-return.Prog-GO Flagstaff-at cafe into 1-sit.SPN-GO 1-under 3-run.P DISC

Jáan bimá łóó’ t’áá yiyą́ągo bił bééhózin.

John 3-mother fish just 3-3-eat.I-GO 3-with 3-about-3-know.NI

Ma’ii yéego nahihóółtį́į̨́ł nisin ní.

coyote very 3-rain.SSO.O 3-1-think.CI 3-say.NI

Mósí dóó łééchąą’í baníłtsoodii, bił dahózhǫ́.

cat dog 3-1-feed.P-and 3-with PL-3-happy.NI

Nibéézh bee hane’ doo ndi naalnish da.

2-cellphone NEG but 3-work.P NEG

Nidáa’di ’áká’ ’ajólyééd.

enemy.way.ceremony-at 4-for 4-run.O

Nizhónígo ha’íí’ą́ yę́ędą́ą́’ ts’íiłgo da’ségis.

beautiful sunrise past quickly pl-3-1-wash.P

Nił hǫ́zhǫ́ǫ́sh doodaii’ doósh nił hózhǫ́ǫ da?

2-with-happy.NI-Q or neg-Q 2-with happy.NI neg

NTUdi yee’ da’íídóółtah yéeni’ háajį́’goshį́į́ da daįįnóołta’.

NTU-at really pl-2dpl-attend.school.R contrary.to.assumption somewhere such.as pl-2dpl-study.P

Náádámóogo dah náánéitįįh.

Sunday-GO dah-up new.crescent.moon 3-3-appear.F

Shimá ná’áłkadgo bił yá’át’ééh.

1-mother 3-sew.I-GO 3-with 3-be.good.NI

Sitsiitł’óól tsásk’eh bikáá’ dah yishłééh.

Navajo.hair.tie bed 3-on up 3-1-put.SFO.U

T’áá ’abíní bik’eh nihee hanáyoł.

just morning 3-at 1.pl-for 3-rep-blow.NP

T’áá ká tó tsíídkáá’ dididííkááł.

NEG water charcoal-on start-3-2-put.OC.F

Tį’ ninádeiilnish.

let’s.go again-pl-1dpl-work.R

yididínóołkał

3DO-3-start.to.herd.them.(animals).F

yiilyį́į́h

3DO-1dpl-melt.it.(snow).I

yik’íididoodis

3DO-3-wrap.it.around.it.F

Yiłką́ą́dą́ą́’ n’diish’na áádóó ’olta’goo dah diiyá.

Dawn.last 1-got.up and school.GOO off.to 1-walk.P

Łį́į́’ dóó łeech’ąą’í dibé bíhooghan góne’ yah ahi’noolcháá’.

horse and dog sheep 3-corral inside into 2-together-run-in.P

Ńléí hastiin bíchį́į́shníi’gi sid.

that man 3-nose-middle-GI scar