Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Yadiizíní bigháníshgéésh.
can 3-through-1-cut.open.I’Aadę́ę́’ yiłk’as daaní.
there-from cold.weather pl.3-say.NI’Adą́ą́dą́ą́’ísh tł’óo’di nishínílnish?
yesterday-Q outside-at 2-work.P’Asdzą́ą́ ’ayóo bi’éé’ nizhóní łeh.
woman very 3-clothes 3-beautiful.NI usually’At’ééd t’áá ’áhánídi ’ółta’ ’éí biniinaa doo hah dah nídiidáah da.
girl just far-at school TOP 3-cause NEG quickly up start-3-go.I NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- t’áá ’áhánídi near, nearbyfind in Navajo Particle Lexicon
- -di at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’éí topicfind in Navajo Particle Lexicon
- -niinaa because of, on account of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo expresses negationfind in Navajo Particle Lexicon
- haa quicklyfind in Navajo Particle Lexicon
- dah upfind in Navajo Particle Lexicon
- T’ahdii
- da expresses negationfind in Navajo Particle Lexicon
’Ałchíní ’ólta’di t’áá ’áhą́dígo ’ahąąh naazį́.
boy school-at just together-GO abreast pl-3-stand.SPN’Éí lą́ą baa nitséskees nít’ę́ę́’.
that EMP 3-about 1-think.I past’Ííyą́ą́’ dóó bik’ijį’ tsinyaagi nétį́į́ dóó ’iiłhaazh.
1-eat.P and 3-after tree-under-at.spec 1-lie.down.P and 1-sleep.P’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.
1-eat.O wish hunger 1-3-kill.IBee’eldííldahsinil kintahdi shił ’oolwoł ńt’éé’ tsístł’ahazt’i’ léi’ góne’ shił ’o’oolwod.
Albuquerque town-at 1-with 3-run.Prog past deadend a areal-in 1-with 3-drive.PDa’diidį́į́ł.
pl-1dpl-eat-pl.Fdadidíníilkał
pl-3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdajishóóh
pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.Idajiłhį́į́h
pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).Idazhdoołbish
pl-3DO-4dpl-boil.it.FDá’ák’ehdi nídahodoohgoł.
cornfield-at pl-3-2-hoe.FDichin nínízin ya’?
hungry 2-want.NI QDíí gohwééh doondó’ sido da!
this coffee not.even 3-hot.SPN NEGDíí tł’óół tsin bik’ídísdis.
this rope stick 3-on-3-1-wrap.IDlǫ́ǫ́’ da’diłhashaalání">go baa ’ákonsin.
prairie.dog 3i-3-bite.I-GO 3-about 1-be.aware.NIGohwééh t’áá bizhání ’éí doodaii’ ’abe’ biłgo daats’í nínízin?
coffee only TOP or milk perhaps 3-with 3-2-want.NIhadanoołchaad
pl-3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).Phadazhdínóołchał
pl-3DO-4dpl-card.it.(as.in.wool).FHahgo hooghan ’ájílééh?
When hogan 4-make.Ihaoogeed
3DO-2dpl-dig.it.out.PHáísh yiską́ągo ’adoogis?
who-Q tomorrow 3-wash.FHojíítáalgo bąąh nizhníyá.
4-sing-GO.I 3-on 4-exhaust.PHóółtsei léi’ naats’ǫ́’oołdísii nidaakai.
areal-dry.P some whirlwind about-PL-3-go.pl.CIHóteel hoolyéiidi yishááł.
wide area-called.at 1-go.IJáanísh naalnish?
John-Q 3-work.IK’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.
1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEGNaa’ółí hanii náneeskaadí bił yíyą́ą́’. ’Alóós ga’ (yíyą́ą́’).
bean NEG.FOC tortilla 3-with 3-1-eat.P | rice FOC (3-1-eat.P)ni’sełkǫ́ǫ́’ léi’ yéigo bąąh ch’ééh déyá
1-swim.P because very 3-on in.vain 1-go.PNicheii nida’iiníísh góne’é kingóó ’ałnánádáah łeh.
2-grandfather Friday on store-to 3-go.R usuallyNida’iishnishgo hooghangóó nídésdzáa lą́ą.
1-after.work.P-GO home-to 1-go.F EMPnisoołkáá’
3DO-2dpl-investigate.it.PNíló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.
hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.PShimá bighangóó náshdáahgo łééchąą’í baná’ástso’.
1-mother 3-house-toward again-1-go-GO dog 3-again-1-feed.RShił hodiik’ąąʼ.
1-with ho-start-restless.PT’ah ’abíínídą́ą́’ naanishgóó dah diiyá.
still morning-past work-to up start-1-step.IT’ah doo kintahgóó diit’aash da.
not.yet store-to 1du-go.I NEGT’áá ká ’ooshháásh.
neg 1-go.to.sleep.OT’áá ’íiyisíí dootł’izhii ’át’é.
really turquoise 3-be.NITó lą’ígo nidlą́ ’áko bee nitah yá’áhoot’ééh dooleeł.
water many 3-2-drink.DI so 3-with 2-among pl-3-good.NI future
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- T’ahdii
- ’áko so, so that, so thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- -ee by means of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -tah, -taa-, -ta- among, mixing’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Neuter Imperfective (NI)
- dooleeł futuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- dooleeł futuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi




