Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Yadiizíní bigháníshgéésh.

can 3-through-1-cut.open.I

’Aadę́ę́’ yiłk’as daaní.

there-from cold.weather pl.3-say.NI

’Adą́ą́dą́ą́’ísh tł’óo’di nishínílnish?

yesterday-Q outside-at 2-work.P

’Asdzą́ą́ ’ayóo bi’éé’ nizhóní łeh.

woman very 3-clothes 3-beautiful.NI usually

’At’ééd t’áá ’áhánídi ’ółta’ ’éí biniinaa doo hah dah nídiidáah da.

girl just far-at school TOP 3-cause NEG quickly up start-3-go.I NEG

’Ałchíní ’ólta’di t’áá ’áhą́dígo ’ahąąh naazį́.

boy school-at just together-GO abreast pl-3-stand.SPN

’Éí lą́ą baa nitséskees nít’ę́ę́’.

that EMP 3-about 1-think.I past

’Ííyą́ą́’ dóó bik’ijį’ tsinyaagi nétį́į́ dóó ’iiłhaazh.

1-eat.P and 3-after tree-under-at.spec 1-lie.down.P and 1-sleep.P

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

Bee’eldííldahsinil kintahdi shił ’oolwoł ńt’éé’ tsístł’ahazt’i’ léi’ góne’ shił ’o’oolwod.

Albuquerque town-at 1-with 3-run.Prog past deadend a areal-in 1-with 3-drive.P

Da’diidį́į́ł.

pl-1dpl-eat-pl.F

dadidíníilkał

pl-3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).F

dajishóóh

pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.I

dajiłhį́į́h

pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).I

dazhdoołbish

pl-3DO-4dpl-boil.it.F

Dá’ák’ehdi nídahodoohgoł.

cornfield-at pl-3-2-hoe.F

Dichin nínízin ya’?

hungry 2-want.NI Q

Díí gohwééh doondó’ sido da!

this coffee not.even 3-hot.SPN NEG

Díí tł’óół tsin bik’ídísdis.

this rope stick 3-on-3-1-wrap.I

Dlǫ́ǫ́’ da’diłhashaalání">go baa ’ákonsin.

prairie.dog 3i-3-bite.I-GO 3-about 1-be.aware.NI

Gohwééh t’áá bizhání ’éí doodaii’ ’abe’ biłgo daats’í nínízin?

coffee only TOP or milk perhaps 3-with 3-2-want.NI

hadanoołchaad

pl-3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).P

hadazhdínóołchał

pl-3DO-4dpl-card.it.(as.in.wool).F

Hahgo hooghan ’ájílééh?

When hogan 4-make.I

haoogeed

3DO-2dpl-dig.it.out.P

Háísh yiską́ągo ’adoogis?

who-Q tomorrow 3-wash.F

Hojíítáalgo bąąh nizhníyá.

4-sing-GO.I 3-on 4-exhaust.P

Hóółtsei léi’ naats’ǫ́’oołdísii nidaakai.

areal-dry.P some whirlwind about-PL-3-go.pl.CI

Hóteel hoolyéiidi yishááł.

wide area-called.at 1-go.I

Jáanísh naalnish?

John-Q 3-work.I

K’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.

1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEG

Naa’ółí hanii náneeskaadí bił yíyą́ą́’. ’Alóós ga’ (yíyą́ą́’).

bean NEG.FOC tortilla 3-with 3-1-eat.P | rice FOC (3-1-eat.P)

ni’sełkǫ́ǫ́’ léi’ yéigo bąąh ch’ééh déyá

1-swim.P because very 3-on in.vain 1-go.P

Nicheii nida’iiníísh góne’é kingóó ’ałnánádáah łeh.

2-grandfather Friday on store-to 3-go.R usually

Nida’iishnishgo hooghangóó nídésdzáa lą́ą.

1-after.work.P-GO home-to 1-go.F EMP

nisoołkáá’

3DO-2dpl-investigate.it.P

Níló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.

hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.P

Shimá bighangóó náshdáahgo łééchąą’í baná’ástso’.

1-mother 3-house-toward again-1-go-GO dog 3-again-1-feed.R

Shił hodiik’ąąʼ.

1-with ho-start-restless.P

T’ah ’abíínídą́ą́’ naanishgóó dah diiyá.

still morning-past work-to up start-1-step.I

T’ah doo kintahgóó diit’aash da.

not.yet store-to 1du-go.I NEG

T’áá ká ’ooshháásh.

neg 1-go.to.sleep.O

T’áá ’íiyisíí dootł’izhii ’át’é.

really turquoise 3-be.NI

Tó lą’ígo nidlą́ ’áko bee nitah yá’áhoot’ééh dooleeł.

water many 3-2-drink.DI so 3-with 2-among pl-3-good.NI future

Tótaʼdi shił yáʼáhootʼééh.

Farmington-at 1-with areal-good.NI

Willem ’éí Britney łikaní t’óó ’ahayóigo yidooyį́įłgo yoodlą́.

Willem TOP Britney candy just a.lot 3-3-eat.F-GO 3-3-believe.NI

Wóláchíí’ tsés’ná bishish.

ant bee 3-3-sting.P

yiidą́

3DO-1dpl-eat.it.I

Yiską́ągo daats’í doodaii’ naakiiską́ągo daats’í dah dideeshááł.

tomorrow.GO maybe either two.tomorrow-GO or start.off 1-start.go.F

Yootóodi níyáago shik’éí daostse’ laanaa nisin.

Santa.Fe-at 1-arrive.P-GO 1-relatives 3-1-see.O wish 1-want.CI