Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Atiin yéego séí ndahadleeh łe.
road very sand 3-becomes,usually.CI’Awéé’ dah biséłdá.
baby up 3-1-CAUS-hold.AnO.SPN’Azhą́ shaa jidiijéé’ ndi, t’áá hwéé deeshwoł.
even.though 1-from-4-start-run.P just but 1-run.F’Eii łį́į́’ ga’ yinízin.
that horse EMPH 3-2-want.CICh’iyáán ’ádaasdįįdgo kingóó ła’ hááshááł.
food pl-3-run.out.P-GO store-to some area-1-go.get.ProgCh’iyáán bá hooghandi béeso bideená naashnish.
food.store-at money 3-in-exchange.for 1-work.CIDa’ dichin nínízin?
Q hungry 2-want.NIdajoodlą́ą́’
pl-3DO-4dpl-drink.it.Pdaoołhį́į́’
pl-3DO-2dpl-melt.it.(snow).Pdidadoołjéé’
pl-3DO-2dpl-start.fire.PDoo ndi dichin nizin da.
not.even 3.hunger-I.am.NI NEGDoo shí ’ásht’į́į da.
NEG I 1-do.I NEGDoo t’áá k’ad nimasii yiyą́ą́ da.
do.not.want.to potatoes 1-eat.P NEGdoołbish
3DO-2dpl-boil.it.Fdínółkaad
3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).IDíí jį́ Nida’iiníísh ’áko shį́į́ nihich’į’ nida’iilyé, ya’?
today Friday then.maybe 1pl-toward 1pl-payment.I QDíí tł’óół yílééł.
this rope 3-2-carry.SFO.ProgÉí doo nihich’iyąąn ’át’ée da.
that NEG 1pl-food 3-be.NI NEGGah bikéé’ yishwoł.
rabbit 3-following 1-run.Proghadeidééłbįįd
pl-3DO-3dpl-fill.something.up.with.it.Phadííníłbįįd
3DO-2-fill.something.up.with.it.PHahgo lá tá’dinigizh?
When part 2-shear.Fhaidééłbįįd
3DO-3-fill.something.up.with.it.PHalne’é doo hazhó’ó halne’ da.
preacher NEG well 3-explain.CI NEGHastiin t’áá ká baa wóólyeed lágo.
man see.to.it to.him 2-run.to.O NEG-wishJooł ’ahííłhan ’áádóó ’atiin dóó ’anít’i’ báhátis ’eelts’id.
ball 3-1-throw.P and.then road and fence 3-over 3-move.SRO.PK’ad Hoozdodi níyolgo łeezh aadę́ę́’ yimas.
now Phoenix - at 3-b3.wind dust 3-3-roll.ProgNa’níle’dii kingóó niséyá, naaltsoos t’áadoo niigį́į da.
dismay store-to 1-go.P mail NEG 3-pass-deliver.LPB.P NEGNizhónígo ha’íí’ą́ yę́ędą́ą́’ sxíiłgo da’ségis.
beautiful sunrise past quickly pl-3-1-wash.PNíló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.
hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.PShich’ah tsékooh góyaa ’adah bił ’ííyol.
1-hat gorge areal-down downward 3-with 3-blow.PShí ’éí t’áá naanishdóó kingóó déyá.
I TOP just work-from town-to 1-go.IShínaaí shíká ’adoolwoł nisin ńt’éé’ ’áłt’ąą t’áadoo níyáa da.
1-older.brother 1-for 3-run.F 1-want.NI but after.all NEG 3-come.sg.P NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ká after, for’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- benefactive
- Náásgóó
- yishwoł run along
- Neuter Imperfective (NI)
- nisin think, want
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after allsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- t’áadoo notsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- nishááh come, arrive




