Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Atiin yéego séí ndahadleeh łe.

road very sand 3-becomes,usually.CI

’Awéé’ dah biséłdá.

baby up 3-1-CAUS-hold.AnO.SPN

’Azhą́ shaa jidiijéé’ ndi, t’áá hwéé deeshwoł.

even.though 1-from-4-start-run.P just but 1-run.F

’Eii łį́į́’ ga’ yinízin.

that horse EMPH 3-2-want.CI

Ch’iyáán ’ádaasdįįdgo kingóó ła’ hááshááł.

food pl-3-run.out.P-GO store-to some area-1-go.get.Prog

Ch’iyáán bá hooghandi béeso bideená naashnish.

food.store-at money 3-in-exchange.for 1-work.CI

Da’ dichin nínízin?

Q hungry 2-want.NI

Da’ołhosh.

2pl-sleep.NI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

dajoodlą́ą́’

pl-3DO-4dpl-drink.it.P

daoołhį́į́’

pl-3DO-2dpl-melt.it.(snow).P

didadoołjéé’

pl-3DO-2dpl-start.fire.P

Doo ndi dichin nizin da.

not.even 3.hunger-I.am.NI NEG

Doo shí ’ásht’į́į da.

NEG I 1-do.I NEG

Doo t’áá k’ad nimasii yiyą́ą́ da.

do.not.want.to potatoes 1-eat.P NEG

doołbish

3DO-2dpl-boil.it.F

dínółkaad

3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).I

Díí jį́ Nida’iiníísh ’áko shį́į́ nihich’į’ nida’iilyé, ya’?

today Friday then.maybe 1pl-toward 1pl-payment.I Q

Díí tł’óół yílééł.

this rope 3-2-carry.SFO.Prog

Éí doo nihich’iyąąn ’át’ée da.

that NEG 1pl-food 3-be.NI NEG

Gah bikéé’ yishwoł.

rabbit 3-following 1-run.Prog

hadeidééłbįįd

pl-3DO-3dpl-fill.something.up.with.it.P

hadííníłbįįd

3DO-2-fill.something.up.with.it.P

Hahgo lá tá’dinigizh?

When part 2-shear.F

haidééłbįįd

3DO-3-fill.something.up.with.it.P

Halne’é doo hazhó’ó halne’ da.

preacher NEG well 3-explain.CI NEG

Hastiin t’áá ká baa wóólyeed lágo.

man see.to.it to.him 2-run.to.O NEG-wish

Jooł ’ahííłhan ’áádóó ’atiin dóó ’anít’i’ báhátis ’eelts’id.

ball 3-1-throw.P and.then road and fence 3-over 3-move.SRO.P

K’ad Hoozdodi níyolgo łeezh aadę́ę́’ yimas.

now Phoenix - at 3-b3.wind dust 3-3-roll.Prog

Na’níle’dii kingóó niséyá, naaltsoos t’áadoo niigį́į da.

dismay store-to 1-go.P mail NEG 3-pass-deliver.LPB.P NEG

Nizhónígo ha’íí’ą́ yę́ędą́ą́’ sxíiłgo da’ségis.

beautiful sunrise past quickly pl-3-1-wash.P

Nił bééhózin.

1-with 3-of-3-conceive.I

Níló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.

hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.P

Shich’ah tsékooh góyaa ’adah bił ’ííyol.

1-hat gorge areal-down downward 3-with 3-blow.P

Shí ’éí t’áá naanishdóó kingóó déyá.

I TOP just work-from town-to 1-go.I

Shínaaí shíká ’adoolwoł nisin ńt’éé’ ’áłt’ąą t’áadoo níyáa da.

1-older.brother 1-for 3-run.F 1-want.NI but after.all NEG 3-come.sg.P NEG

shíníłbéézh

3DO-2-boil.it.P

Siláo yik’ee noochééł.

police account 3-flee.Prog

T’ah ’ałk’idídą́ą́’ sik’is t’áá yiiłtsą́ą́ nít’ę́ę́’.

still long-ago 1-friend just 3-1-see.P past

T’áá ká nikee’ ániidígíí biih wóó’éés lágo.

see.to.it 2-shoe new-IGII 3-into 2-step.in.O NEG

Tótaʼdi doo shił yáʼáhooshǫ̨́ǫ da.

Farmington-at NEG areal-beautiful.NI NEG

Tł’ízí yę́ę ch’ídaheez’éél jiní.

goat aforementioned pl-3-float out.P heresay

wooshjį́į́h

Optative Mode: 1-become.black.O

yididínóołkał

3DO-3-start.to.herd.them.(animals).F

yik’íideezdiz

3DO-3-wrap.it.around.it.P

Yiskáago Naʼnízhoozhídi shizhéʼé chidí bikeeʼ neidiyoołnih.

Tomorrow, Gallup-at 1-father car 3-tire 3-3-buy.F

yiyiigish

3DO-3-make.one.cut.in.it.I

Yootóodi níyáago shik’éí daostse’ laanaa nisin.

Santa.Fe-at 1-arrive.P-GO 1-relatives 3-1-see.O wish 1-want.CI

Yéego naho’niiłtą́ą́go ha'níigo yínii’.

very rain.P-GO.F 3-say.P-GO 3-1-hear.P

yínídlą́ą́’

3DO-2-drink.it.P

Łį́į́ʼ shee hazlį́į́ʼ.

horse 1-by 1-become.P