Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Ch’ééníshį́įgo náá’deeshtł’óół nissin.

return.summer.GO 1-again.weave.F 1-desire

’Ashkii dibé yázhí yinisé.

boy sheep little 3-3-raise.CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

’Atiin ’ayóo hashtł’ish náhádlee lá.

road much.muddy 3-becomes.discovery.I

’Atiin bi’dííłdááz nahóółtą́ągo ’ádzaa.

road.́3-fall.away.P 3-rain.SSO.P GO 3-do.P

’Ałk’idą́ą́’ ch’iyáán ’ ádayiilaa léi’ ła’ ’ánáádeiilyaa.

long.ago food pl-3-3-make.P Indef. some again-pl-3-1dpl-make.P

’Ólta’góó dayínóhkááh.

school-toward pl-2dpl-go.pl.I

Ániid ’iiyą́ą́’áko ndi t’ah dichin nisin.

recently 1-eat.P even then still 3-hungry 1-want.NI

Asdzą́ą́ yázhí bichidí doondó’ ndi naalnish da.

woman little 3-car not.even but 3-work.P NEG

At’ééd aní shí k’ad naalyéhé báhooghango déyá. Nit’éé’ bimá aní k’adee’ da’iigháásh.

girl 3-say.IP 1-now goods 3-for-home-GO directional-go. past 3-mother 3-say.IP now time-sleep.

Bee nahaldzoohí yah ’adíítį́į́ł. Da’ yah ’ííńtą́?

broom in 3-2-bring.F.SSO Q in 3.2.bring.P.SSO

Ch’iyáán ííł’í doo ndi yééhósin da.

food 3-3-make.CI NEG but 3-3-know.NI NEG

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Diné Bizaad t’éiyá bee yádeilti’ nít’ę́ę́’.

formerly Navajo language only 3-with pl-3-speak.I past

Chahash’ohjí ch’ínááhoníshóó’.

brush arbor-JÍ out-again-area-sweep.R

dashoołbéézh

pl-3DO-2dpl-boil.it.P

dazhdiłhį́į́h

pl-3DO-4dpl-melt.it.I

deiyą́

pl-3DO-3dpl-eat.it.I

Díí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed.

this night NEG bull into.field-3-run.O

Díkwíí jį́ shą’ nanilnish?

how.many Q days 2-work.I

Doo yéé chizh yah ’ííjaa’í hooghan shį́į́ ’adííłk’ą́ą́’ nít’éé’.

DOO YÉÉ firewood into 3-1-carry.pl.P-Í hogan probably 3-1-burn.P past

Doondó’ ’awéé’ yicha da.

not.even baby 3-cry.I NEG

hadadiiltééł

pl-3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

H hóóchįįd.

4-for ho-anger.P

Hooghandóó ch’ínáshdáahgo dibé nánásh’įįh.

home-from 1-go.outside.R-GO sheep 1-look.R

Hóółchįįd.

1-anger

Jacob ’éí ayóo naalnish

Jacob this.one very 3-work.CI

K’ad ’atiingóó hashtł’ish.

now road-GÓÓ mud

K’ad éí níléí náhookǫsjí dadeezhchííl.

now TOP. over.there north.at pl 3 began snow.P

Mósí ch’óółt’e’ lágo.

cat out-3-2-carry.O LÁGO

Na’ahóóhaidi t’áá shǫǫ nihinááł łį́į́’ nidadoolgoł.

rodeo-at just good 3-1dpl-watch.F horse 3dpl-buck.along.F

Na’nízhoozhígóó chídí doo n dah didoolwoł da.

Gallup-to car NEG 2-with up start-3.drive.F NEG

Na’níle’dii béeso ła’ haaníníl, t’áadoo tł’oh nidziisnii’ da.

dismay money some 4-3-1-give.PlO.P NEG hay 3-4-buy.P NEG

Naaltsoos yiníłta’.

book 3-2-read.I

Naalyéhé sidáhí bíchį́į́shtahgi sęęs.

trader 3-nose 3-tip-GI wart

nidadiilyeeł

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

nidasoołkáá’

pl-3DO-2dpl-investigate.it.P

Shimá ná’áłkadgo b yá’át’ééh.

1-mother 3-sew.I-GO 3-with 3-be.good.NI

Shimá dóó shizhe’é ’éiyáhá Kin Łánígóó naazh’áázh.

1-mother and 1-father TOP building many-to 3-roundtrip.pl.SP

Shinaaí ła’í ndi chizh t’áadoo ła’ yaah ayiitą́ą da.

1-older.brother not.even.one but firewood just-NEG some directional-3-3-gather.P NEG.

Shiníbaal doo tó biníkáoogeeh le’ ’át’éégóó ’íishłaa.

1-tent NEG water 3-through-3-flow.I prepare.against 3-1-make.P

Shiyáázh nih ’oołbąs dooleeł.

1-son 1pl-with 3-drive.Prog will.be

Shí ’éí doo shił bééhozin da nít’éé’.

1-possessive TOP NEG 3-3-knowledge.CI NEG past

T’áá shǫǫ t’áadoo chidí bitoo’ nihits’ą́ą́’ ’asdįįd da.

just good NEG car 3.poss-gas 1pl-away 3-dwindle.P NEG

T’óó la’ sékwii.

contrary.to.appearances 1-naseous.SP

Tó diłhił bá hooghan góne’ sáanii ’ałk’iijée’go hááhgóóshį́į́ jó shí da ’adadanishchidgo sédá.

bar 3-at women RECIP-3-fight.P-GO very instead 1-flinch.I-GO 1-sit.P

yiidą́ą́’

3DO-1dpl-eat.it.P

yiitł’ó

3DO-1dpl-weave.it.I

Yiską́ągo daats’í doodaii’ naakiiską́ągo daats’í dah dideeshááł.

tomorrow.GO maybe either two.tomorrow-GO or start.off 1-start.go.F

yíní’aal

3DO-2-chew.it.P

ʼÉí hastiin naanish bichʼįʼ ’ádoolʼaad lá.

that man work 3-to 3-3-give.F DISC

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote