Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ahbínígo ch’éshááh ’áádóó sodiszįįh.
morning-GO 1-go.out.U and.then 1-pray.U’Éí lą́ą baa nitséskees nít’ę́ę́’.
that EMP 3-about 1-think.I past’Ííłta’ dóó ’iiłghaazh.
1-read.P CONJ 1-sleep.P’Ííłta’ dóó ’iiłghaazh.
1-read.P CONJ 1-sleep.P'Ólta’góó dayínóhkááh.
school-toward pl-2dpl-go.pl.Ibik’ídadidiidis
pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.Fbik’ídiidis
3DO-1dpl-wrap.it.around.it.Ibik’ídínídiz
3DO-2-wrap.it.around.it.Pbik’ídóhdis
3DO-2dpl-wrap.it.around.it.Ibik’ízhdeezdiz
3DO-4-wrap.it.around.it.PChidí nidabinołtłáád.
car pl-3-2dpl-stop.IDa’adánídi ’áts’ą́ą́’ deeshghał.
restaurant-at ribs 3-1-eat.Fdadidoołhįh
pl-3DO-2dpl-melt.it.Fdajitł’ó
pl-3DO-4dpl-weave.it.Idaoo’aal
pl-3DO-2dpl-chew.it.Pdashoołbéézh
pl-3DO-2dpl-boil.it.Pdeidoołbish
pl-3DO-3dpl-boil.it.FDibé tóógóó neeshkał.
sheep water-toward 3-1-herd.Progdidadidiiljah
pl-3DO-1dpl-start.fire.Fdidadidoołjah
pl-3DO-2dpl-start.fire.Fdideidííłjéé’
pl-3DO-3dpl-start.fire.Pdidínéeshkał
3DO-1-start.to.herd.them.(animals).FDíí yiską́ągo ’íídííłtah.
this tomorrow 3-2-read.FDoo ’áłah diidleeł da.
NEG together pl-1dpl-meet.pl.F NEGdooshą’ dó’ léi’ --- lá
haashgéésh
3DO-1-cut.it.out.Ihadadoołbįįd
pl-3DO-2dpl-fill.something.up.with.it.Phadííníłbįįd
3DO-2-fill.something.up.with.it.PHáí shą’ ’ałhosh?
who Q 3-sleep.Ijidooyį́į́ł
3DO-4-eat.it.FJoe dóó Louise hataał.
Joe and Louise 3-sing.CIK’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.
1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- k’idishłé plant it’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Si-Perfective Neuter (SPN)’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- háálá for, becausefind in Navajo Conjunction Lexicon
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
Kintahgóó diit’ash.
town-to 1dpl-go.du.ProgNeeznáadigóó ’oolkiłgo ’áłah ’aleeh daaní.
ten.at-toward time-GO meeting pl-4-say.NInidasiilkáá’
pl-3DO-1dpl-investigate.it.Pniyą́
3DO-2-eat.it.INíwe, doo ch’il bikáá’ nijigháa da!
stop NEG plant 3-on 3-4-walk.I NEGShá bíighah yáshti’ lá.
sun proportionate 1-talk.I DISCShidá’í látsíní ’áyiilaa’ii’ yaa bił hoozhǫǫhgo bima yaa yinítą́.
1-uncle bracelet 3-make.P-and 3-3-happy.I 3-mother 3-3-give.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ’ashłééh make’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- -ii’ and, and thereuponfind in Navajo Conjunction Lexicon
- -aa to’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- benefactive
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- cognitive experiencer
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
Shidibé ’ąą’ dinót’į́į́ł laanaa ch’ééh nisin.
1-sheep expanse 3-increase.O wish in.vain 1-want.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Laanaa’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- dínít’įįh start to grow’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- laanaa optative particle for a positive wish, hope or desiresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nisin think, want’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi