Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Ch’ééníshį́įgo náá’deeshtł’óół nissin.

return.summer.GO 1-again.weave.F 1-desire

’Ach’ą́ nisin ndi shidíbé nído’ahígíí ’ádin.

meat.hunger 1-want.NI but 1-sheep 4-butcher.F 3-1.none.NI

’Aghaa’ daołgááh.

wool pl-3-2dpl-make.white.I

’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł.

2-3-photograph.I neg 2-blink.O

’Asdzą́ą́ Báhóózhóní yinishyée dooleeł.

woman happy 1-called.NI FUT

’Ashkii dibé yázhí yinisé.

boy sheep little 3-3-raise.CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

’At’ééd t’áá shǫǫ kinaasda’.

girl just good 3-puberty.P

’Atiingóóayóo hashtł’ish.

road-GÓÓ very

’Ayóo deesk’aazgo beeldléí ditánígíí biih násh’nah.

very cold-GO blanket 3-thick.NI-ÍGÍÍ 3-into 1-crawl.R

’Ayóo la’ deesdoi, nahóółtą́ą́’ laanaa.

very disc 3-hot.SPN 3-rain.O hope

’Ałk’idą́ą́’ dahane’ yę́ę bíneeshdlį́įgo yíłta’.

long.ago pl-story past 3-1-admire.I-GO 3-1-read.P

’Ałní’ní’ą́ągo tó háálínídi ’ahéédidiit’ash.

noon-GO spring-at refl-1du-meet.F

’Áádóó haa hóót’įįd?

and.then how ho-happened.P

’Áde’óóyą́ą́’ lágo.

self-2-eat.O don’t

bik’ídazhdidis

pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.I

Chidí łizhinígíí doodago łigaaígíí daats’í nahideeshnih?

car black-nom or white-nom perhaps 3-2-buy.F

Dah níljííd!

up 2-jump.I

Dah náánéitą́ągo ninááhodoołtį́į́ł.

up new.cresent.moon-GO 3-appear.F

daołhį́į́h

pl-3DO-2dpl-melt.it.(snow).I

deidííłhį́į́’

pl-3DO-3dpl-melt.it.P

diilyį́į́h

3DO-1dpl-melt.it.I

Díí tsídii bit’oh yisdádeeshjoł, ’áko shį́į́ kónááhoot’éhé tsídii ła’ náábít’oh dooleeł.

this bird 3-nest 3-1-save.F-NCM then maybe next.year bird some again-3-nest future

Doodago tł’óo’di náhoniichihgo biniinaa ch’il ’ałtso dadiichii’ lá.

neg-GO out-at area-hot-go.R 3-because plant all start-3.PL-redden.P DISC

Grace dibé yółta’.

Grace sheep 3-count I

Haidą́ą́’ ’a’áán góne’ nishishnish ńt’éé’ --- doo sh yá’áhoot’éeh da.

winter-past mine.shaft 1-work.P past NEG 1-with 3-good.N NEG

haiilgéésh

3DO-1dpl-cut.it.out.I

Haánee’ náánááshdáał dooleeł.

well 1-again-walk.R future

Hádą́ą́’ dii hooghan ’íinilaa?

when-past this hogan 3-2-make.P

Hádą́ą́’ Jáan Tó Hónaanígóó naayá?

When past John ocean across-to 3-go.P

Hodíína’go deesháál.

in.a.while-GO go.sg.F

Hojíítáalgo bąąh nizhníyá.

4-sing-GO.I 3-on 4-exhaust.P

Hóółchįįd.

1-anger

hááłgizh

3DO-1-cut.it.out.P

Hóhoot’éédą́ą́’ dahodéek’ą́ąhgo ayóo bits’ą́ą́dóó łid nítsaaz nít’éé’.

"last.year-past pl-3-fire-GO very 3-from-it smoke spread past.CI"

jidíníłkaad

3DO-4-start.to.herd.them.(animals).I

Jó n bééhozin shibéeso ’adingo

because 2-with 3-knowledge.CI 1-money 3-dwindle.CI-GO

K’ad Na’nízhoozhídi naasháa le’.

now Gallup-at around-1-walk.I hope

K’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.

1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEG

Naaki yiskánídą́ą́’ da’iiníílta’go hahoolzhiizh.

two day-past pl-1dpl-school.NI-GO start-time.passing.P

Naalyéhé sidáhí bíchį́į́shtahgi sęęs.

trader 3-nose 3-tip-GI wart

Níwo’jį’ nídiidááh.

move-to 2-get.up.I

Shitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

Tsé bikáa’gi béésh dah si’ą́.

rock 3-on-at knife up 3-sit.SNP

Tsídii t’áyaalchíí’ wolhígíí bit’a’ danizhóní yee’.

bird wing-under-red 3-name.NI-NMLZ 3-wing pl-3-pretty.NI really

Tóta’di níyáá nít’ę́ę́’ t’áá naaznilí ’ałah nilį́įgo yínii’.

Farmington-at arrived past chapter.officials meet 1-know.P

Tʼóó baa yáhásin.

only 3-for 3-about-embarrasing.NI

yidííłhį́į́’

3DO-3-melt.it.P

yiilzhóó’

3DO-1dpl-brush/comb.it.P

yíshóó’

3DO-1-brush/comb.it.P