Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Ch’ééníshį́įgo náá’deeshtł’óół nissin.
return.summer.GO 1-again.weave.F 1-desire’Azhą́ níchíil ndi dibé ch’ínínil.
even 3-snow.I but sheep 3-1-release.P’Ałk’idą́ą́’ tóniteel bąąhgóó tádííyáhę́ę bénááshnii’.
long.ago ocean 3-beside-along around-1-past 3-1-remember.P’Eii łééchą̨ą’í t’áá ’áko taah yilwo’.
that dog immediately water.into 3-run.U’Ólta’di ’áłchíní binaashii sédáago ’ííníshta’.
school-at children 3-across.from 1-sit.SNP 3-read.NIBee’eldííldahsinil kintahdi shił ’oolwoł ńt’éé’ tsístł’ahazt’i’ léi’ góne’ shił ’o’oolwod.
Albuquerque town-at 1-with 3-run.Prog past deadend a areal-in 1-with 3-drive.PCh’éénísh’į́įgo náá’deeshtł’óół nissin.
out summer.GO 1-again.weave.F 1-desireChidí na’na’í łęęzh yíyooyił.
tractor dirt 3-3-push.ProgDa’ ’ałní’ní’ą́ąjį’ tł’óo’di nishínílnish?
Q noon-until outside-at 2-work.PDa’diidį́į́ł.
pl-1dpl-eat-pl.Fdadidoołhįh
pl-3DO-2dpl-melt.it.Fdadíníilkaad
pl-3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).IDá’ák’ehdi nídahodoohgoł.
cornfield-at pl-3-2-hoe.Fdeiilyį́į́’
pl-3DO-1dpl-melt.it.(snow).PDibé dził binaashii nanishkaad.
sheep hill 3-across.from 3-1-herd.CIdididiiljah
3DO-1dpl-start.fire.Fdidííníłjéé’
3DO-2-start.fire.PDíkwíí jį́ lá nanilnish?
how.many Q days 2-work.Ihadadéélbįįd
pl-3DO-1dpl-fill.something.up.with.it.Phadadíníilchał
pl-3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).Fhadajiłgéésh
pl-3DO-4dpl-cut.it.out.Ihadazhdínóołchał
pl-3DO-4dpl-card.it.(as.in.wool).Fhadínííłchał
3DO-2-card.it.(as.in.wool).Fhanishchaad
3DO-1-card.it.(as.in.wool).IHastiin łééchąą’í yooyééł.
man dog 3-3-haul.LPB.Proghazhdínóołchał
3DO-4-card.it.(as.in.wool).FHííłch’į’go ’índa ta’iideeshnih.
evening.GO until 1-mix.dough.FHooghan bikáá’ dah si’ánígíí bíyah da’nii’áago ’ádíílį́į́ł ’áko hooghan doo ’ałhiih nídoołdas da.
hogan 3-on up 3-sit.SPN-ÍGÍÍ 3-under pl-3-extend.NP-GO 3-2-make.F so hogan NEG RECIP-3-collapse.F NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -káá’ on, on top of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- dah up at an elevation, off, static, holdingsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Si-Perfective Neuter (SPN)
- -yah under, beneath’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Neuter Perfective (NP)
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- ’áko so, so that, so thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
jidíníłkaad
3DO-4-start.to.herd.them.(animals).Ijiyą́
3DO-4-eat.it.Ijoodlą́ą́’
3DO-4-drink.it.Pjííłhį́į́’
3DO-4-melt.it.(snow).PKii Mósí bił yá’át’ééh.
Kii cat 3-with 3-good.NIMósí ch’óółt’e’ lágo.
cat out-3-2-carry.O LÁGONa’nishkaadgo nídíshchííyaagi hanáshyį́į́h ńt’éé’ ’iiłhaazh lá, t’ah nít’éé’ shilééchąą’í ch’ééshinísid.
1-herd.I-GO pinetree-under-at 1-rest.I past 1-slept.P DISC all.of.sudden 1-dog 1-woke.up.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- T’ahdii
- na’nishkaad herd, go out herding
- -yaa under, beneath, down’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -gi at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii
- hanááshyį́į́’ rest
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- ’iishháásh sleep
- t’ah ńt’éé’ all of a suddensaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- ch’ééníssííd awaken him/her




