Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’At’ééd sin t’áá hahígo yíhooł’ą́ą́’.

girl song just quickly 3-3-learn.P

’Áłah ’aleehdi hastiin léi’ t’óó yááłtih yiits’a’.

meeting-at man INDEF just 3-talk.Prog 3-be.heard.I

Ániid ’iiyą́ą́’áko ndi t’ah dichin nisin.

recently 1-eat.P even then still 3-hungry 1-want.NI

bik’ídadiidis

pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.I

Ch’ééh jiyáán náshdį́į́h ’áádóó tó náshdlį́į́h.

watermelon again-1-eat.R then water again-1-drink.R

dadiidį́į́ł

pl-3DO-1dpl-eat.it.F

Dah nóóljííd lágo.

up 2-jump.O don’t

dajiigish

pl-3DO-4dpl-make.one.cut.in.it.I

dajiłhį́į́h

pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).I

daołbéézh

pl-3DO-2dpl-boil.it.I

deidííłhį́į́’

pl-3DO-3dpl-melt.it.P

deiit’aal

pl-3DO-1dpl-chew.it.P

didíníilkał

3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).F

diilbish

3DO-1dpl-boil.it.F

Díí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.

this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGO

Doo ndi dichin nizin da.

not.even 3.hunger-I.am.NI NEG

Dzi’izí bikee’ náásxis nít’éé’ bił daalkaałí baa’íí’á.

bicycle 3-tire 3-3-turn.Prog past nail 3-into-3-extend.NP

díníłkaad

3DO-2-start.to.herd.them.(animals).I

hadasoogeed

pl-3DO-2dpl-dig.it.out.P

Háí shą’ ’ałhosh?

who Q 3-sleep.I

Háísh ’ałhosh?

who-Q 3-sleep.I

Háísh b nanilnish?

who-Q 3-with 2-work.I

jidooyį́į́ł

3DO-4-eat.it.F

jidííłhį́į́’

3DO-4-melt.it.P

Joe dóó Louise hataał.

Joe and Louise 3-sing.CI

Kingóó ’anááda’iisdee’.

town-to again-pl-3-go.R

nanilé

3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.I

Naʼahóóhai nitsaa b hoo’aahgóó dóola dííyééł.

rodeo 3-big.NI 3-with areal-space.I-to bull 2-haul.F

Náá’íídéeshtah nisin doodago t’óó siláogóó deeshááł.

again-1-go.school.F 1-want or merely military-to 1-go.F

Ni’éé’ náníłkad.

2-clothes 3-2-sew.I

Nicheii nida’iiníísh góne’é kingóó ’ałnánádáah łeh.

2-grandfather Friday on store-to 3-go.R usually

Nizhé’é ha’át’íísh nahideeshnih nízin.

2-father-Q what 3-1-buy.F 3-want.NI

Nizhéʼé nilą́ąjįʼ yigáałgo bikééʼ yilwoł.

2-father 2-in.front-to 3-walk.Prog-GO 3-behind 2-run.Prog

Shicheii béeso bideená naalnish.

1-grandfather money 3-exchange.for 3-work.I

Shicheii bighangóó yishááł.

1-grandfather house-toward 1-go.Prog

shiilbéézh

3DO-1dpl-boil.it.P

Shimá dóó shizhe’é ’éiyáhá Kin Łánígóó naazh’áázh.

1-mother and 1-father TOP building many-to 3-roundtrip.pl.SP

T’áá ká ’ooshháásh lágo.

neg 1-go.to.sleep.O LÁGO

Tsinaabąąs t’éiyá bee ch’aa nida’asdee’ ha’níigo dahane’.

wagon only 3-it travel pl-3-go.P 3-say-GO.NI pl-3-tell.P

Tsxį́įłgo ni’éé’ biih ni’nééh.

hurry 2-clothes 3-into 2-crawl.I

Tsézéí lą’í joyéełgo nidaaz dooleeł.

gravel a.lot 3-4-haul.I-GO 3-heavy.NI 3-become.F

Tʼáadoo tʼóó yílnishí.

NEG just 2-work.Prog-í

wołhį́į́h

3DO-2dpl-melt.it.(snow).I

yididínóołkał

3DO-3-start.to.herd.them.(animals).F

yidííłhį́į́’

3DO-3-melt.it.P

yiishjį́į́’

Perfective Mode: 1-become.black.P

yik’íideezdiz

3DO-3-wrap.it.around.it.P

Yiską́ągoósh ’adeestsił nínízingo bee na’anishí hasht’enilééh?

tomorrow-Q 1-make.F 2-want.NI-GO tool 3-2-prepare.I

Ła’ nááhai yę́ędą́ą́’ Tóta’di daashin niiłtsą́ą ni’.

one year prior Farmington-at wasn’t.it 2-1-see.P remember

Łį́į́’ bik’i na’ashnííł.

horse 3-on 3-1-unsaddle.I