Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Adą́ą́dą́ą́’ ’íítseedgo bee na’anishí hasht’enáshdlééh.
yesterday 1-pound.P-GO tool 3-1-put.back.I’Ak’éégo ’éí chizh niléí keehaidi ninahdahiigééh nt’éé’.
autumn-GO that wood over.there winter.camp-at pl-3-1-unload.P past’Ashkii t’áá shǫǫ ółta’ lá.
boy good.thing 3-learn.I DISC’At’ééd t’áá shǫǫ kinaasda’.
girl just good 3-puberty.P’Awééh kweʼé ninishteeh, adaʼoogeeh.
baby here 3-carry.AnO.I 3-fall.O’Áłchíní bíighahí Red Bullgi ’ádaat’éhígíí deidlą́ągo shi’diił’á.
children all.sorts Red Bull-at pl-be.NI-ÍGÍÍ pl-3-3-drink.I.GO 1-3-bother.DI’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.
children careful 3-for 2-support.Prog’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.
1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I"Binák’eeaad késhdę́ę́’į́">góó baa da’ashch’osh lá," didíínííł.
3-eye-between-around 3-to pl-3-infest.P DISC 3-2-tell.Fbik’ídidoohdis
3DO-2dpl-wrap.it.around.it.Fdadíníilkaad
pl-3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).Idajiłbéézh
pl-3DO-4dpl-boil.it.Idaooshóó’
pl-3DO-2dpl-brush/comb.it.Pdeidoołbish
pl-3DO-3dpl-boil.it.Fdeiyííyą́ą́’
pl-3DO-3dpl-eat.it.PDibé t’áá daaztsą́ą́ lágo bik’íníyá.
sheep just pl-3-die.P DISC-GO 3-onto-1-come.Pdidadiiljeeh
pl-3DO-1dpl-start.fire.Ididiiljéé’
3DO-1dpl-start.fire.Pdizhdínóołkał
3DO-4-start.to.herd.them.(animals).FDoo ’áłah deiidleeh da.
NEG together pl-1dpl-meet.pl.I NEGHaalá t’áá ’éiyá naaltsoos niníłtsooz ni’.
what-Q just TOP paper 3-1-put.FFO.P recallhadajizgeed
pl-3DO-4dpl-dig.it.out.Phadazhdoołtééł
pl-3DO-4dpl-carry.him/her.up.out.of.something.Fhadínéeshchał
3DO-1-card.it.(as.in.wool).Fhajíígeed
3DO-4-dig.it.out.Phanishchaad
3DO-1-card.it.(as.in.wool).IHazhóʼí sínídá. Tʼáadoo naaní’dííldisí.
careful 2-sit.I NEG again-2-wander.Prog-íHaʼoodzíí’ yinidaalnish.
sentence pl-3-3-work.CIHáí shą’ bił nanilnish?
who Q 3-with 2-work.IIrene dibé bee holǫ́ǫgo yishniih.
Irene sheep 3-with 3s-exist.NI-GO 3-1-hear.Ijidoołbish
3DO-4-boil.it.FKinaaldáágóó jidóya’ t’óó ’ílį́.
puberty.ceremony-to 4-go.O hope just thinkMósísh nił ya’át’ééh?
cat-Q 2-with 3-be.good.NINimá sání bich’į́’ ch’iyáán ła’ dijááh.
2-grandmother 2-to food some start-3-2.take.PlO2.FNizhónígo ha’íí’ą́ yę́ędą́ą́’ ts’íiłgo da’ségis.
beautiful sunrise past quickly pl-3-1-wash.PRon daats’í doogááł nisin.
Ron maybe 3-go.sg.F 3-1-think.CIShichidí t’ahdii yá’át’ééh, ’át’ah ’índa ła’ ninááhideeshnih.
1-car still 3-good.N later one again-3-1-buy.FShizhé'é ’ałah ’aleehgóó ’iiyahígíí shił bééhózin.
1-father meeting-to 3-go.P-ÍGÍÍ 1-with 3-3-know.CIShízhe’é yéeni’ ’ayóó ’iiná bee nanihizhneeztą́ą́’.
1-father past-deceased very life 3-with 1pl-4-teach.PSitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.
1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IPíín">T’áadoo hosh niyą́ní.
T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-ÍTs’éénídzííd, t’ah ’íinda ’iidííłhosh.
2-wake.up.I future only.then 2-sleep.FTsiiyi’di náá’dzítseeł yiits’a’.
forest.up.to 4-again.chop in.sound.RTódilchxoshí wóshdlą́ą́ʼ laanaa.
soda 3-1-drink.O 1-hope.Yadiizíníshą’ haa néelt’e’go nínízin?
can-Q how 3.many.N-GO 2-want.NIYiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)
tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Command, negativefind in Navajo Imperatives
- Náásgóó
- Command, affirmativefind in Navajo Imperatives
- T’ahdii baa na’aldeehfind in Navajo Imperatives
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- k’ad nowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii




