Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

ʼAshiiké ’éí ʼatsʼos bee ʼazhish biniiyé chahashʼoh ʼádeidoolííł.

boy-pl TOP feather 3-means-of dance 3-reason shade-house 3-3-pl-build.F

’Ayóigo deesk’aaz --- ’áyąą dah dinítsiz.

terribly cold no.wonder up 2-shiver.NI

’Ayóo deesk’aazgo beeldléí ditánígíí biih násh’nah.

very cold-GO blanket 3-thick.NI-ÍGÍÍ 3-into 1-crawl.R

Ayóó biká ’anáshwo’.

often 3-for 1-help.R

bik’ídidoohdis

3DO-2dpl-wrap.it.around.it.F

Daango k’ééda’dilyééh nt’éé’ t’áádoo k’ééda’diilyáa da.

spring-GO 3-plant.R past NEG 3-3-plant.P NEG

dajííłhį́į́’

pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).P

dazhdiłhį́į́h

pl-3DO-4dpl-melt.it.I

deidiłhį́į́h

pl-3DO-3dpl-melt.it.I

diilyį́į́’

3DO-1dpl-melt.it.P

dishhį́į́h

3DO-1-melt.it.I

Doo kingóó diit’ash da.

NEG town-to 1dpl-go.du.Prog NEG

Dooládó’ shį́į́ ’adą́ą́dą́ą́’ shich’ohoos’ni’ da kintah góyaa yishááł ńt’éé’ béeso naadiinígíí ńdiiłtsooz.

wow probably yesterday 1-lucky.P town areal down 1-go.I Past money twenty-NOM 3-sit.FFO.P

Dooládó’ dichin nisin da.

certainly hungry 1-want.N DA

Ha’át’íí neidiyoołnih nínízin?

who 3-3-buy.F 2-think.NI

hadajiłgéésh

pl-3DO-4dpl-cut.it.out.I

hadeiilgizh

pl-3DO-1dpl-cut.it.out.P

Hahgo hooghan ’ádíílííł?

when hogan 3-2-make.F

Jáanísh naalnish?

John-Q 3-work.I

jidooyį́į́ł

3DO-4-eat.it.F

jidíníłkaad

3DO-4-start.to.herd.them.(animals).I

Neeznáadigóó ’oolkiłgo ’áłah ’aleeh daaní.

ten.at-toward time-GO meeting pl-4-say.NI

Ni daats’í nił bééhózin ’éí doodaii’ nicheii daats’í bił bééhózin?

2 perhaps 2-with 3-know.CI TOP or 2-grandfather perhaps 3-with 3-know.CI

Nicheii nida’iiníísh góne’é kingóó ’ałnánádáah łeh.

2-grandfather Friday on store-to 3-go.R usually

nideidooleeł

pl-3DO-3dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

nisiilkáá’

3DO-1dpl-investigate.it.P

nisoołkáá’

3DO-2dpl-investigate.it.P

niséłkáá’

3DO-1-investigate.it.P

Nizhónígo saad ha’oodzíí’ ’áníléehgo bik’e’íłchí.

nicely word HO-speak.P 3-2-make.I-GO 3-2-write.I

Shichá si’ą́ągo ’iiłhaazh.

1-huddle 3-put-SPN-GO 1-sleep.P

Shidá’í, nilį́į́’ sha’níłteeh.

1-maternal.uncle 2-horse 1-to-3-2-lend.AnO.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Shilį́į́’ doo dah didíłdąsh da.

1-horse NEG up start-3-2.jerk.F NEG

Shimá ła’í ndi béeso t’áado shaa yiní’ą́ą da.

1-mother not.even.one money just.NEG to.me 3-3-give.P NEG.

Shí hanii t’éiyá Naasht’ézhí bizaad sh bééhózin.

I contrary only English 3-language 1-with 3-know.P

ín">T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

T’áá ká tó tsíídkáá’ dididííkááł.

NEG water charcoal-on start-3-2-put.OC.F

T’áá ’aaníigo chizh yigééł.

really firewood 3-pass-haul.PROG

T’áá ’aaí ’aníigo t’éiyá doo bikee’ saad si’ą́ą da.

truly 3-say.I-GO only NEG 3-behind word 3-sit.SPN NEG

T’óó la’ ajiłhosh.

contrary.to.appearances 4-sleep.NI

Ts’éénídzííd, t’ah ’íinda ’iidííłhosh.

2-wake.up.I future only.then 2-sleep.F

Tsinaabąąs bee nida’abąąs yę́ędą́ą́’ shi’dizhchį́.

wagon 3-with pl-3-drive.I past 1-pass-born.P

Tsébiiʼnidzisgaidi ’ííníshtaʼ.

Monument.Valley-at 1-study.I

Tsézéí lą’í joyéełgo nidaaz dooleeł.

gravel a.lot 3-4-haul.I-GO 3-heavy.NI 3-become.F

Tł’ízí ni’éé’ yiłchozh.

goat 2-clothes 3-3-chew.I

Tʼáadoo tʼóó yílnishí.

NEG just 2-work.Prog-í

woo’aal

3DO-2dpl-chew.it.P

Wóláchíí’ dóó tsés’ná ’ahółshíísh

ant and bee 3-3-reflex-sting.CI

Yiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)

tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)

yiyííshóó’

3DO-3-brush/comb.it.P

Yéego nihee nahóółtą́ągo yá’át’ééh doo yę́ę ’áko shį́į́ naadą́ą́’ dadinóosééł.

hard.GO 1pl-on 3-rain.P.GO 3-good future wish then maybe corn 3pl-grow.F