Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Shichʼéʼé kinaasdaʼgo bitsiiʼ shá beʼdíítłʼóół. Tʼáásh ʼáko?

1-daughter 3-reach.puberty.P-GO 3-hair 1-for 3-2-tie.F just-Q okay

’Adą́ą́dą́ą́’ shá bíighah kintahdi tádísháahgo shee ’i’íí’ą́.

yesterday sun proportionate town-at 1-go.about.Prog-GO 1-on 3-sun.went.down.P

’Ashą́ą́ nít’ę́ę́’ t’áadoo hooyání shaa ’ílwod.

1-eat.Prog past suddenly 1-for 3-drive.P

’Áde’óóyą́ą́’ lágo.

self-2-eat.O don’t

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

’Áłah ’aleehgo ch’iyáán ’ádadiilnííł ’áko shį́į́ ’índa diné ndahidookah.

meeting-Comp food 3-1-Pl-make.F CONJ people 3-Pl.will-arrive.F

Asdzą́ą́ yázhí bichidí doondó’ ndi naalnish da.

woman little 3-car not.even but 3-work.P NEG

Ch’iyáán nináhíłnihgo haa nízahjį’ ’ánádįįh?

food 3-2-buy.R how 3-long.N-up.to 3-become.none.R

Chidí na’na’í łęęzh yíyooyił.

tractor dirt 3-3-push.Prog

dadínółkaad

pl-3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).I

dajoodlą́ą́’

pl-3DO-4dpl-drink.it.P

Damóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.

Sunday past Santa.Fe-to 1-go.P

dayiigish

pl-3DO-3dpl-make.one.cut.in.it.I

dazhdidoołhįh

pl-3DO-4dpl-melt.it.F

deididoołhįh

pl-3DO-3dpl-melt.it.F

deiilyį́į́’

pl-3DO-1dpl-melt.it.(snow).P

deiit’aal

pl-3DO-1dpl-chew.it.P

deiyą́

pl-3DO-3dpl-eat.it.I

didadiiljéé’

pl-3DO-1dpl-start.fire.P

didołjeeh

3DO-2dpl-start.fire.I

diilyį́į́h

3DO-1dpl-melt.it.I

Díí tł’éé’ ’índa hazhó’óó ’iideeshwosh.

this night only.then uninterrupted 1-sleep.F

Díí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.

this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGO

Díí yihahígíí biyi’, háísh tówónaanígóó ch’aa deeyá?

this year.IGII within who overseas.GOO travel 3-going.F-Q

dínółkaad

3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).I

hadaniilchaad

pl-3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).P

hadanołchaad

pl-3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).I

hadeeshtééł

3DO-1-carry.him/her.up.out.of.something.F

haidoołtééł

3DO-3-carry.him/her.up.out.of.something.F

haiilgéésh

3DO-1dpl-cut.it.out.I

hayíígeed

3DO-3-dig.it.out.P

Hazhó’ó nidahísóotą́.

still pl-2dpl-sit.pl.P

Háát’i’ le’!

up-3-extend.P LE’
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Hózhó’ógo baa nitsínkeesgo níni’ bá na’iłt’oh.

3-harmonious.I-GO 3-toward 2-think.I-GO 2-mind 3-for 2-smoke.I

jidiłhį́į́h

3DO-4-melt.it.I

joodlą́ą́’

3DO-4-drink.it.P

jíí’aal

3DO-4-chew.it.P

Ni’dózhoł.

term-3-sprinkle.O
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Nichxǫ’ doo ájíléeh da.

stop NEG 3-4-make.I NEG
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Nichxǫ’ doo ájíníi da.

stop NEG 4-say.thus.NI NEG
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

nidasiilkáá’

pl-3DO-1dpl-investigate.it.P

nidííleeł

3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.F

niséłkáá’

3DO-1-investigate.it.P

Sha’áłchíní Toohgóó bił ’eesbąs.

1-children Shiprock-to 3-with 1-drive.Prog

Shá bíighah ’azee’ál’į́įdi sédá.

sun proportionate medicine 3-make.I 1-sit.SPN

Sh naa’aash shį́į́! T’áá shǫǫdí shaná’níłtsóód!

1-with 3-go.dl.CI maybe please 1-to-back-3-2-feed.I

T’áadoo hadahooł’áhí.

neg pl-3s-2dpl-make.noise.NP-Í

T’áá ká ’adinoólgháásh lágo.

neg 2-oversleep.O LÁGO

Yadiizíní bigháníshgéésh.

can 3-through-1-cut.open.I

yiishjį́į́h

Imperfective Mode: 1-become.black.I