Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Naaltsoos aseezį́ yíníshtaʼ.

paper gossip 3-1-read.I

’Acheii bitsói ’aghááł yeinítą́.

grandfather grandchild gourd 3-3-give.SSO.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

’Awééh kweʼé ninishteeh, adaʼoogeeh.

baby here 3-carry.AnO.I 3-fall.O

’Áłtsé biba’ dooleeł ’áko shį́į́ ’índa nihił dah adidoolwoł.

first 3.for will until then only 1.with start 3-drive.F

’Éí naanishígíí haa nízahdę́ę́’ binanilnishgo hoolzhiizh?

that work-ÍGÍÍ how 3-long.N-past 3-2-work-GO time.move.P

’Ííshją́ą́ ’at’ééd yázhí hooghandę́ę́’ ch’idoogááł.

certainly girl little house-from out-3-walk.F

"Doildinę́ę’ daazts’ą́ą́ lá," didííniił.

3-be.outcast.NI-deceased 3-die.P DISC 3-2-tell.F

bik’ídadeediz

pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.P

bik’ídazhdidoodis

pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.F

Ch’ééh jiyáán náshdį́į́h ’áádóó tó náshdlį́į́h.

watermelon again-1-eat.R then water again-1-drink.R

dadizhdínóołkał

pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).F

dadoołbish

pl-3DO-2dpl-boil.it.F

dajishbéézh

pl-3DO-4dpl-boil.it.P

dajííshóó’

pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.P

dashoołbéézh

pl-3DO-2dpl-boil.it.P

Dá’ák’eh góyaa yishwoł.

cornfield down.that.way 1-run.Prog

deiidlą́ą́’

pl-3DO-1dpl-drink.it.P

Dichin nínízin ya’?

hungry 2-want.NI Q

Díí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.

this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGO

Doo nídahiyoołnaah da.

neg pl-3-2dpl-resuscitate.I neg

doołhį́į́’

3DO-2dpl-melt.it.P

Haa léí’ yit’éehgo nichidí yichxǫ’ígíí doo baa níni’ da?

why-Q since 3-be.NI 2-car 3-ruin.P-NOM NEG 3-of 2-mind NEG

hadasiigeed

pl-3DO-1dpl-dig.it.out.P

hanííłchaad

3DO-1-card.it.(as.in.wool).P

hazhnííłchaad

3DO-4-card.it.(as.in.wool).P

Háidíígíísh neidiyoołnih nínízin?

which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

Háísh ’ałhosh?

who-Q 3-sleep.I

jidooyį́į́ł

3DO-4-eat.it.F

Kii bizhé’é Na’nízhoozhídi naalnish.

Kee 3-father Gallup-at 3-work.I

Mary ha’át’íí yinízin?

Mary what 3-3-want.NI

Na’nízhoozhígóó deeyá, ya’?

Gallup-toward 2-go.sg.F Q

nidaohłé

pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.I

Nisneez sélį́į’go shicheii nahałáhági ’át’éego nahashłáa doo nisin.

1-tall.NI 1-become.P-GO 1-grandfather 3-perform.ceremony.CI-similar.to 1-perform.ceremony.CI future 3-want.NI

Níléidi t’áá bahat’aadí shábitł’óól noolzhee’.

There-at just clear-NOM sun.3.rays 3-rays.I

Níwe, t’óó bee nídinine’!

stop just 3-with 3-2-play.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Níwe, naaltsoos woltáʼigi tʼáádoo nahízǫsí. Baa ʼáhólyą́.

stop paper 3-read.CI-ÍGÍÍ NEG 3-2-tear.P.NEG 3-of 2-care.CI

Saad naashkaahgo baa naashá.

word 3-1-research.CI-GO 3-to 1-go.Prog

Shicheii naalyehe bahooghandi chʼiiyaan nayiiłniih.

maternal.grandfather grocery 3-house-at food 3-3-buy.I

Shilį́į́’ tł’aaká’ii dóó shilį́į́’ biyéél bił tsodizin ’íishłaa.

1-appaloosa and 1-horse 3-saddle 3-with prayer 3-1-make.P

Shimá ná’áłkadgo bił yá’át’ééh.

1-mother 3-sew.I-GO 3-with 3-be.good.NI

Shitah honeezgaigo, doo naashnish da dooleeł.

1-body 3-pain.P-GO NEG 1-work.I NEG 3-become.F

Shiyáázh shaa yógháah le’ nissingo sédá.

my.son 1-for 3-arrive.O hope 3-1-want.CI-GO 1-sit.I

T’ah doo la’ nimá bich’į’ dínáah da.

still NEG surprise 2-mother 3-toward 2-go.I NEG

íín">T’áadoo ná’iilwoshí.

NEG 2-sleep.R

T’áá ’ákwíízhíní tó dah siyínígóó ’ałnánáshdááh.

every summer lake-toward again-1-go.R

Tsinaabąąs bee nida’abąąsgo shi’dizhchį́.

wagon 3-with pl-3-drive.I-GO 1-pass-born.P

Tʼáadoo baa nitsinikeesí, tʼóó ’íízoh.

NEG 3-about 2-think.I just 2-write.Prog

yiidą́

3DO-1dpl-eat.it.I

Yiizįįh.

2-stand.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Łééchąą’í kin bitł’ááh góyaa ’ałhosh.

dog house 3-under down 3-sleep.NI