Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Naaltsoos aseezį́ yíníshtaʼ.
paper gossip 3-1-read.I’Acheii bitsói ’aghááł yeinítą́.
grandfather grandchild gourd 3-3-give.SSO.P’Awééh kweʼé ninishteeh, adaʼoogeeh.
baby here 3-carry.AnO.I 3-fall.O’Áłtsé biba’ dooleeł ’áko shį́į́ ’índa nihił dah adidoolwoł.
first 3.for will until then only 1.with start 3-drive.F’Éí naanishígíí haa nízahdę́ę́’ binanilnishgo hoolzhiizh?
that work-ÍGÍÍ how 3-long.N-past 3-2-work-GO time.move.P’Ííshją́ą́ ’at’ééd yázhí hooghandę́ę́’ ch’idoogááł.
certainly girl little house-from out-3-walk.F"Doildinę́ę’ daazts’ą́ą́ lá," didííniił.
3-be.outcast.NI-deceased 3-die.P DISC 3-2-tell.Fbik’ídadeediz
pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.Pbik’ídazhdidoodis
pl-3DO-4dpl-wrap.it.around.it.FCh’ééh jiyáán náshdį́į́h ’áádóó tó náshdlį́į́h.
watermelon again-1-eat.R then water again-1-drink.Rdadizhdínóołkał
pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).Fdadoołbish
pl-3DO-2dpl-boil.it.Fdajishbéézh
pl-3DO-4dpl-boil.it.Pdajííshóó’
pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.Pdashoołbéézh
pl-3DO-2dpl-boil.it.PDá’ák’eh góyaa yishwoł.
cornfield down.that.way 1-run.Progdeiidlą́ą́’
pl-3DO-1dpl-drink.it.PDichin nínízin ya’?
hungry 2-want.NI QDíí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.
this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGODoo nídahiyoołnaah da.
neg pl-3-2dpl-resuscitate.I negdoołhį́į́’
3DO-2dpl-melt.it.PHaa léí’ yit’éehgo nichidí yichxǫ’ígíí doo baa níni’ da?
why-Q since 3-be.NI 2-car 3-ruin.P-NOM NEG 3-of 2-mind NEGhadasiigeed
pl-3DO-1dpl-dig.it.out.Phanííłchaad
3DO-1-card.it.(as.in.wool).Phazhnííłchaad
3DO-4-card.it.(as.in.wool).PHáidíígíísh neidiyoołnih nínízin?
which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- háidí which onefind in Navajo Questions
- -sh enclitic for content questionsfind in Navajo Questions
- Náásgóó’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nahashniih buy, sell’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- Neuter Imperfective (NI)’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nisin think, want’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
Háísh ’ałhosh?
who-Q 3-sleep.Ijidooyį́į́ł
3DO-4-eat.it.FKii bizhé’é Na’nízhoozhídi naalnish.
Kee 3-father Gallup-at 3-work.IMary ha’át’íí yinízin?
Mary what 3-3-want.NINa’nízhoozhígóó deeyá, ya’?
Gallup-toward 2-go.sg.F Qnidaohłé
pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INisneez sélį́į’go shicheii nahałáhági ’át’éego nahashłáa doo nisin.
1-tall.NI 1-become.P-GO 1-grandfather 3-perform.ceremony.CI-similar.to 1-perform.ceremony.CI future 3-want.NINíléidi t’áá bahat’aadí shábitł’óól noolzhee’.
There-at just clear-NOM sun.3.rays 3-rays.INíwe, t’óó bee nídinine’!
stop just 3-with 3-2-play.PNíwe, naaltsoos woltáʼigi tʼáádoo nahízǫsí. Baa ʼáhólyą́.
stop paper 3-read.CI-ÍGÍÍ NEG 3-2-tear.P.NEG 3-of 2-care.CISaad naashkaahgo baa naashá.
word 3-1-research.CI-GO 3-to 1-go.ProgShicheii naalyehe bahooghandi chʼiiyaan nayiiłniih.
maternal.grandfather grocery 3-house-at food 3-3-buy.IShilį́į́’ tł’aaká’ii dóó shilį́į́’ biyéél bił tsodizin ’íishłaa.
1-appaloosa and 1-horse 3-saddle 3-with prayer 3-1-make.PShimá ná’áłkadgo bił yá’át’ééh.
1-mother 3-sew.I-GO 3-with 3-be.good.NIShitah honeezgaigo, doo naashnish da dooleeł.
1-body 3-pain.P-GO NEG 1-work.I NEG 3-become.FShiyáázh shaa yógháah le’ nissingo sédá.
my.son 1-for 3-arrive.O hope 3-1-want.CI-GO 1-sit.IT’ah doo la’ nimá bich’į’ dínáah da.
still NEG surprise 2-mother 3-toward 2-go.I NEGíín">T’áadoo ná’iilwoshí.
NEG 2-sleep.RT’áá ’ákwíízhíní tó dah siyínígóó ’ałnánáshdááh.
every summer lake-toward again-1-go.RTsinaabąąs bee nida’abąąsgo shi’dizhchį́.
wagon 3-with pl-3-drive.I-GO 1-pass-born.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ee by means of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- instrumental
- T’ahdii ’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- na’abąąs drive’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- bi’dizhchį́ be born’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi




