Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
ʼAdaʼniigeh, nihíká ʼadoohjah.
3pl-marry.F 1dpl-after 2dpl-run.pl.F’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó dichin shi’niiłhį́.
morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG 3-because soon hunger 1-3-kill.I’Ashkii t’áá shǫǫ ółta’ lá.
boy good.thing 3-learn.I DISC’Ashkii tó nílinígíi yiih dzółhaał.
boy water 3-be.NI-ÍGÍÍ 3-in 3-fall.O’At’ééd sin t’áá hahígo yíhooł’ą́ą́’.
girl song just quickly 3-3-learn.P’Áde’óóyą́ą́’ lágo.
self-2-eat.O don’t’Ííłta’ dóó ’iiłghaazh.
1-read.P CONJ 1-sleep.P’Ákót’éego lá ’i’íímas ’ájiił’įįh ni.
like.this-GO FOC twill 3-4-make.U EMPHbik’ídideesdis
3DO-1-wrap.it.around.it.Fbik’ídisoodiz
3DO-2dpl-wrap.it.around.it.Pbik’ídédiz
3DO-1-wrap.it.around.it.Pdajiigish
pl-3DO-4dpl-make.one.cut.in.it.Idajiłhį́į́h
pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).Ideiyą́
pl-3DO-3dpl-eat.it.IDibé bits’į́’ daodą́ą́’ laanaa.
sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LAANAADibé dził binaashii nanishkaad.
sheep hill 3-across.from 3-1-herd.CIDichin nínízin ya’?
hungry 2-want.NI Qdidoołjéé’
3DO-2dpl-start.fire.Pdidííłhįh
3DO-2-melt.it.Fdiidį́į́ł
3DO-1dpl-eat.it.Fdiilyį́į́’
3DO-1dpl-melt.it.PDíí tsídii bit’oh yisdádeeshjoł, ’áko shį́į́ kónááhoot’éhé tsídii ła’ náábít’oh dooleeł.
this bird 3-nest 3-1-save.F-NCM then maybe next.year bird some again-3-nest futureDoo yéé chizh yah ’ííjaa’í hooghan shį́į́ ’adííłk’ą́ą́’ nít’éé’.
DOO YÉÉ firewood into 3-1-carry.pl.P-Í hogan probably 3-1-burn.P pastDziłneeláagí nánisé’ ’azee’ háágeed.
mountain-end-at growing.herb medicine up-3-1-dig-1.Pdííłhį́į́’
3DO-1-melt.it.Phadanoołchaad
pl-3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).Phadanołchaad
pl-3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).Ihadasiigeed
pl-3DO-1dpl-dig.it.out.PHahgo hooghan ’ádíílííł?
when hogan 3-2-make.Fhaniłgéésh
3DO-2-cut.it.out.Ihanołchaad
3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).Ihayííłgizh
3DO-3-cut.it.out.PHáadi lá lį́į́’ naakai?
where-at Q horse 3-walk.pl.IHádą́ą́’ Jáan bighan ’áyiilaa?
When-past John 3-hogan 3-3-make.PHáidígíísh ʼałkʼésdisí deeshį́į́ł?
which.one-ÍGÍÍ-Q candy 3-1-eat.Fjiyą́
3DO-4-eat.it.IKwii nináá’nísh’aah.
here again-3-1-place.RNa’nízhoozhígóó náádínídzáago háadish ’adeeshį́į́ł nínízin?
Gallup-toward again-2-go.R-GO where-Q 1-eat-F 2-want.NI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Ánáhoot’įįhígíí
- yishááh go
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- háadi where atNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -sh enclitic for content questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- Náásgóó
- ’ashą́ eat
- Neuter Imperfective (NI)
- nisin think, want
Na’nízhoozhídi yíníyáago t’áá ká ła’ bił ’ahóókááh lágo.
Gallup-at 2-go.P-GO see.to.it some 3-with 3pl-meet.O NEGNaʼahóóhai baa nídiikai ʼakó ʼakʼidahiʼniłí bee shíká ʼadíílwoł.
rodeo 3-about 1pl-do.pl.F so saddle.blanket 3-with 1-after 2-help.FNida’iilyéego ’áłt’ąą yiską́ągo ’índa yínááł doo.
pass.pay.I-go after.all tomorrow only.then 2-come.Prog future
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- T’ahdii
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after all, in spite of unfortunatelyfind in Navajo Particle Lexicon
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’índa and only thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ’Ájoolíiłii
- doo, dooleeł futurefind in Navajo Particle Lexicon




