Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó sitsiits’iin díínii’.
morning-past neg 1-eat.P-GO.NEG because soon 1-head 3-ache.P’Ałchíní ’ólta’di t’áá ’áhą́dígo ’ahąąh naazį́.
boy school-at just together-GO abreast pl-3-stand.SPN’Áłah ’aleehdi hastiin léi’ t’óó yááłtih yiits’a’.
meeting-at man INDEF just 3-talk.Prog 3-be.heard.I’Ííshją́ą́ ’at’ééd yázhí hooghandę́ę́’ ch’idoogááł.
certainly girl little house-from out-3-walk.F’Ákót’éego lá ’i’íímas ’ájiił’įįh ni.
like.this-GO FOC twill 3-4-make.U EMPHbik’ídadidoohdis
pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.FBitsii’ nineez nít’ę́ę́’ k’íinígizh lá.
3-hair 3-long.N past 3-3-cut.P DISCDa’iigisgo deekai yéeni t’oo naalyéhí bá hooghangóó nisiikai.
pl-3-wash-GO walk.pl.F aforementioned merely goods 3-for home-to roundtripdayííłhį́į́’
pl-3DO-3dpl-melt.it.(snow).Pdazhdíníłkaad
pl-3DO-4dpl-start.to.herd.them.(animals).IDibé bits’į́’ daodą́ą́’ lágo.
sheep 3-meat pl-3-1dpl-eat.O LÁGODibé yah ánáádanołkaad!
sheep inside semelit-pl-2pl-gather.Ididazhdidoołjah
pl-3DO-4dpl-start.fire.Fdidííłjéé’
3DO-1-start.fire.Pdizhdííłjéé’
3DO-4-start.fire.PDoo bił bééhózin da ya’?
neg 3-with 3-know.CI neg QDoodago tł’óo’di náhoniichihgo biniinaa ch’il ’ałtso dadiichii’ lá.
neg-GO out-at area-hot-go.R 3-because plant all start-3.PL-redden.P DISCDíí tł’éé’ nahodoołtį́į́ł jiní.
Tonight 3-3-reported.P it will 3-3-rain.FHa’át’íí biniiyé ’ákǫ́ǫ́ díníyá?
what 3-for.purpose there 2-start.go.PHaashíyee’ díí naak’ee sinilí biniitááh t’áá daats’í bee hoot’į́.
try.and.find.out this eyeglasses 3-2-try.IP just maybe 3-with area-pas-see.Prog.Nhaniilchaad
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).IHaʼoodzíí’ yinidaalnish.
sentence pl-3-3-work.CIHóteel hoolyéiidi yishááł.
wide area-called.at 1-go.Ijididoołhįh
3DO-4-melt.it.Fjiłhį́į́h
3DO-4-melt.it.(snow).IK’ad niba’ sédáa dooleeł.
now 2-wait 1-sit.SPN FUTKingóó ’anááda’iisdee’.
town-to again-pl-3-go.RKwii ’áłah ’aleeh léi’ hasht’e náádahojidlééh.
here together meet since prepare again-pl-area-4-tidy.up.RMa’ii jooldloshí hane’ haigo t’éiyá baa hane’.
coyote 4-walk.Prog-NMLZ story winter only 3-for storynaohłé
3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INáńsdzáago t’áá ’íídą́ą́’ ’ííníyą́ą’ dooleeł.
back-1-go.sg.P-GO just already INDEF-2-eat.P FUTnideizlá
pl-3DO-3dpl-carry.a.ropelike.thing.around.Pnijiskáá’
3DO-4-investigate.it.PNizhónígo saad ha’oodzíí’ ’áníléehgo bik’e’íłchí.
nicely word HO-speak.P 3-2-make.I-GO 3-2-write.INíká ’adeeshwoł biniiyé níyá.
2-for 1-run.F 3-purpose.of 1-came.PRon hashk’aan ła’ ní.
Ron banana some 3-say.NISam Diné yitah naalnish.
Sam Navajo 3-among 3-work.IShizhé’e’́ hooghan nímazí góne’ sédá..
1-father home round-Í inside.sitting.IShínaaí shíká ’adoolwoł nisin ńt’éé’ ’áłt’ąą t’áadoo níyáa da.
1-older.brother 1-for 3-run.F 1-want.NI but after.all NEG 3-come.sg.P NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ká after, for’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- benefactive
- Náásgóó
- yishwoł run along
- Neuter Imperfective (NI)
- nisin think, want
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after allsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- t’áadoo notsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- nishááh come, arrive




