Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ak’ah kǫ’ dishtłi’go sédá.
candle 3-1-cause.burn.NI-GO 1-sit.SPN’Ayóo la’ deesdoi, nahóółtą́ą́’ laanaa.
very disc 3-hot.SPN 3-rain.O hope’Ayóo’ósh nidlóóh? ’Áyaańda dah dinítsiz.
very-Q 2-cold.I no.wonder up 2-shiver.NI’Azee’ál’į́įdi t’óó tsé’édin ’ájiidzaa.
hospital-at just worse 4-become.NP’Áshįįh Bii’ Tóógóó náádísdzáago dziłghą́ą́’ hanáádeesh’nah.
Salt.Lake.City-toward again-1-go.F-GO mountain-back again-1-climb.RAshkii tł’óodi naashné ni. Nit’éé’ bimá aní k’adee’ ’aadéé’ chiíłtsxóoí yilwoł.
boy outside-at 1-play.IP 3-say. past 3-mother 3-say.IP now there-from vehicle-yellow-NMZ 3-moving.fast.FAyóó biká ’anáshwo’.
often 3-for 1-help.Rdadołhį́į́h
pl-3DO-2dpl-melt.it.IDamóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.
Sunday past Santa.Fe-to 1-go.Pdazhdooyį́į́ł
pl-3DO-4dpl-eat.it.FDibé yah ánádanołkaad!
sheep inside semelit-pl-2pl-gather.Rdidadiiljeeh
pl-3DO-1dpl-start.fire.IDziłghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.
White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEGGohwééh nayiisnii’ídiísh bił bééhózin?
coffee 3-3-buy.P-at-Q 3-with 3-know.NIHaa’íyee’ shimáyázhí daats’í ałtso ch’iyáán ’áyiilaa.
lets.see my-maternal.aunt finished food 3-3-making.Phadadíníilchał
pl-3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).Fhadaniilchaad
pl-3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).Phadééłbįįd
3DO-1-fill.something.up.with.it.PHahgo lá tá’dinigizh?
When part 2-shear.FHodíina’go bááh dootł’izhí deeshį́į́ł dóó ’ahwéé bił ła’ deeshdlį́į́ł.
after.a.while-GO bread blue 3-1-eat.F and coffee 3-with some 3-1-drink.FHodíína’go ch’í’deeshnił.
later.GO out.animals.Fjidííłhį́į́’
3DO-4-melt.it.PK’ad éí níléí náhookǫsjí dadeezhchííl.
now TOP. over.there north.at pl 3 began snow.PMósí dóó łééchąą’í baníłtsoodii, bił dahózhǫ́.
cat dog 3-1-feed.P-and 3-with PL-3-happy.NIMósísh nił ya’át’ééh?
cat-Q 2-with 3-be.good.NINa’nííshee’ dóó k’ad éí dah ’iishtł’ó.
3-1-warp.P and now TOP up 3-1-tie.DIneizlá
3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.PNi’éé’ náníłkad.
2-clothes 3-2-sew.INTUdi yee’ da’íídóółtah yéeni’ háajį́’goshį́į́ da daįįnóołta’.
NTU-at really pl-2dpl-attend.school.R contrary.to.assumption somewhere such.as pl-2dpl-study.PŃléí dziłtsį́į́góó diit’ash.
there mountain-base-toward start-1du-go.du.ISha’áłchíní Toohgóó bił ’eesbąs.
1-children Shiprock-to 3-with 1-drive.ProgShidá’í, nilį́į́’ sha’níłteeh.
1-maternal.uncle 2-horse 1-to-3-2-lend.AnO.IShilį́į́’ tł’aaká’ii dóó shilį́į́’ biyéél bił tsodizin ’íishłaa.
1-appaloosa and 1-horse 3-saddle 3-with prayer 3-1-make.PShił hodiik’ąąʼ.
1-with ho-start-restless.PSiláo yik’ee noochééł.
police account 3-flee.ProgT’áadoo hooyání łį́į́’ shidáagi ch’éltáál.
suddenly horse 1-front-at 3-bolt.PTį’ ninádeiilnish.
let’s.go again-pl-1dpl-work.RTségháhoodzánídi hahonishchaad.
Window.Rock-at 1-trouble.FTsídii yázhí biná’neestł’ǫ́ góne’ nahaztą́.
bird little cage inside 3-sit.pl.SPNTó dasiyíyę́ę ’ałtso naaltséi lá.
water pl-3-sit.LPB.SPN-deceased completely 3-dried.up.P DISCTódilchxoshí wóshdlą́ą́ʼ laanaa.
soda 3-1-drink.O 1-hope.yik’ídeididoodis
pl-3DO-3dpl-wrap.it.around.it.Fyishtł’ó
3DO-1-weave.it.IYiską́ągo ’azee’ííłíní niwoo’ yideeshnish doo.
tomorrow doctor 2-teeth 3-2-work.F will.beYiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)
tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Command, negativefind in Navajo Imperatives
- Náásgóó
- Command, affirmativefind in Navajo Imperatives
- T’ahdii baa na’aldeehfind in Navajo Imperatives
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- k’ad nowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii




