Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Yadiizíní bigháníshgéésh.

can 3-through-1-cut.open.I

’Aoo’, ’ákǫ́ǫ́ shíni’.

yes there 1-mind

’Asdzą́ą́ ’ayóo bi’éé’ nizhóní łeh.

woman very 3-clothes 3-beautiful.NI usually

’Ashkii bi’éé’ hazhó’ó ’ayíyiishchid dóó ’ólta’ góne’ yah ’ííyá.

boy 3-shirt nicely 3-3-tuck.in.P and school into into 3-go.P

’Ashkii dibé yázhí yinisé.

boy sheep little 3-3-raise.CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

’Atiin yéego hashtł’ish náhádlee łe.

road very mud 3-becomes ususally.CI

’Awééh kweʼé ninishteeh, adaʼoogeeh.

baby here 3-carry.AnO.I 3-fall.O

’Azhą́ hasistih ndi ’ayóo ’eesh’į́.

even.though 1-be.old.P even.though very 3-1-see.Prog

’Ałah ’aleehgóó deesháál nínízinísh doodago béésh nitsíkeesí daats’í bee nidoonááł ’éí doodago t’áá hooghanídi daats’í KTNN yídíiłts’iił?

meeting-to 1-go-F 3-2 want.NI-Q or computer possibly 2-watch.F or just home-at possibly KTNN 3-2-listen.F

’Ałk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh nít’éé’.

long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past

Bá hóóchįįd.

3-for ho-anger.P

bik’ídísdis

3DO-1-wrap.it.around.it.I

Ch’į́į́góó ch’ééh tádííyá.

fail in.vain 1-go.P

Chidí łizhinígíí doodago łigaaígíí daats’í nahideeshnih?

car black-nom or white-nom perhaps 3-2-buy.F

dadiilyį́į́h

pl-3DO-1dpl-melt.it.I

dajitł’ó

pl-3DO-4dpl-weave.it.I

dajiłhį́į́h

pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).I

Damóo yę́ędą́ą́’ dziłghą́ą́’dę́ę́’ shádí dóó ba’áłchíní bił ’adaashkai.

sunday past-time mountain top.of-from 1-elder.sister and 3-children 3-with downward-1-go.Pl.P

Damóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.

Sunday past Santa.Fe-to 1-go.P

dazhdidoołhįh

pl-3DO-4dpl-melt.it.F

deiitł’ó

pl-3DO-1dpl-weave.it.I

Dichin nínízin ya’?

hungry 2-want.NI Q

didínóołkał

3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).F

Diné k'ehjí yáti' shił bééhózin.

Navajo way speech 1-with 3-ho-know.CI

Dlǫ́ǫ́’ ’atiin bąąhgóó ndaazį́įgo shił nizhóní.

prairie.dog road 3-on-GÓÓ about-pl-3-stand.NP-GO 1-with 3-be.nice.NI

doołhį́į́’

3DO-2dpl-melt.it.P

Ha’át’íísh neidiyoołnih nínízin?

who-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

Ha’át’íísh nizhé’é nahideeshnih nízin.

what-Q 2-father 3-1-buy.F 3-want.NI

hadééłbįįd

3DO-1-fill.something.up.with.it.P

Haóódziih lágo.

2-speak.O don’t

Háíshą’ tsinaa’eeł ’áyiilaa?

who-Q boat 3-3-make.P

jidíníłkaad

3DO-4-start.to.herd.them.(animals).I

jishbéézh

3DO-4-boil.it.P

K’ad hooghangóó nááshdááł dooleeł.

now hogan-toward 1-go.Prog FUT

Kingóó ’anááda’iisdee’.

town-to again-pl-3-go.R

Naaki yiskánídą́ą́’ k’os hanáádaheezhzhǫ́ǫd nidi t’áadoo nihee nidahastą́ą da.

"two-days ago cloud pl-3-spread-out.P but NEG 3-us pl-rain.P"

Náńsdzáago t’áá ’íídą́ą́’ ’ííníyą́ą’ dooleeł.

back-1-go.sg.P-GO just already INDEF-2-eat.P FUT

Nizhónígo ha’íí’ą́ yę́ędą́ą́’ ts’íiłgo da’ségis.

beautiful sunrise past quickly pl-3-1-wash.P

Ron daats’í doogááł nisin.

Ron maybe 3-go.sg.F 3-1-think.CI

Shich’é’é bi’éé’ bá ’áshłéehgo naat’ą́hí hááłgizh.

1-daughter 3-clothes 3-for 3-1-make-I 1-GO fabric I-cut.P

Shitsili tsin ła’ nieidiitą́ii’ łeechą́ą́’ii’ łéi néídiiłhaal.

1-little.brother stick 3-3-pick.up.P-and dog INDEF 3-3-hit.P

Shitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

Shí ’éí doo shił bééhozin da nít’éé’.

1-possessive TOP NEG 3-3-knowledge.CI NEG past

Shíni’ łą́ągo ’át’é.

1-mind a.lot-GO 3-be.NI

T’áá ká ’ooshháásh lágo.

neg 1-go.to.sleep.O LÁGO

T’áá kwe’é shiba’ sínídáa doleeł.

just right.here 1-waiting.for 2-sit.SPN FUT

Ts’aa’ t’áá nitsaaígíí bídin nishłį́.

basket just 3-large.NI-nom 3-lack 1-be.NI

Tsiiyi’di náá’dzítseeł yiits’a’.

forest.up.to 4-again.chop in.sound.R

Tł’éédą́ą́’ shį́į́ nida’a’nééhgóó nidadziskai.

last.night perhaps game-to pl-3-3-go.pl.P

Willem ’éí Britney łikaní t’óó ’ahayóigo yiyííyą́ą’go yoodlą́.

Willem TOP Britney candy just a.lot 3-3-eat.P-GO 3-3-believe.NI