Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Shichʼéʼé kinaasdaʼgo bitsiiʼ shá beʼdíítłʼóół. Tʼáásh ʼáko?

1-daughter 3-reach.puberty.P-GO 3-hair 1-for 3-2-tie.F just-Q okay

#Shimá yázhí ’ashkii binisé.

aunt little boy 3-3-raise.CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

’Ashkii chidímazí yoo'į́.

boy car 3-3-see.Prog

’Ashkii nááh deeyáago ha’át’íí niłní?

boy pass.by 3-walk.P what 2-3-say.NI

’Áde’óóyą́ą́’ lágo.

self-2-eat.O don’t

’Áłahji’ tó dilchxoshí síníł’ą́.

always water popping-Í 3-2-keep.SPN

At’ééd aní shí k’ad naalyéhé báhooghango déyá. Nit’éé’ bimá aní k’adee’ da’iigháásh.

girl 3-say.IP 1-now goods 3-for-home-GO directional-go. past 3-mother 3-say.IP now time-sleep.

Bee nahaldzoohí yah ’adíítį́į́ł. Da’ yah ’ííńtą́?

broom in 3-2-bring.F.SSO Q in 3.2.bring.P.SSO

bik’ízhdidoodis

3DO-4-wrap.it.around.it.F

Bitsii’ nineez nít’ę́ę́’ k’íinígizh lá.

3-hair 3-long.N past 3-3-cut.P DISC

Ch’iyáán bá hooghandi béeso bideená naashnish.

food.store-at money 3-in-exchange.for 1-work.CI

Chidí t’ą́ą́’ nináníłbą́ą́z.

car just 3-1-reparked.R

Chidí łizhinígíí doodago łigaaígíí daats’í nahideeshnih?

car black-nom or white-nom perhaps 3-2-buy.F

Dahojitaałgo t’áá hoonaałgo wónáásdóó ’ayóí ’íits’a’go dahojitaał.

Pl-4-sing.I-COMP just areal-3-move.Prog-COMP soon remarkable 3-sound.I-COMP pl-4-sing.I

dajiyą́

pl-3DO-4dpl-eat.it.I

Damóogo nihaa náájídááh.

Sunday.GO us.return 4-again.visit.F

deiitł’ó

pl-3DO-1dpl-weave.it.I

Dichin nínízin ya’?

hungry 2-want.NI Q

Diné bikédaayahgi ʼooljééʼ hanábąsgo ʼashiiké nidahachíí jíní.

navajo-people 3-pl-land-at moon up.out-3-full.moon.R-GO boy-pl pl-3-birth.R 4-say.I

dizhdínóołkał

3DO-4-start.to.herd.them.(animals).F

Doo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.

NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEG

Dziłgóó ’o’ooldee’ yę́ę ná’ooldah.

mountain-to 3-go.pl.P past 3-return.pl.I

díníilkaad

3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).I

hadanołchaad

pl-3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).I

hadeidoołtééł

pl-3DO-3dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

haiilgizh

3DO-1dpl-cut.it.out.P

hajííłgizh

3DO-4-cut.it.out.P

haníłchaad

3DO-2-card.it.(as.in.wool).I

Hastóíí dóó sáanii k’inááda’didlé.

3-men and 3-women planting.again.PL.R

hayíígeed

3DO-3-dig.it.out.P

Háágóó lá Bíl doogááł nízin Jáan?

where-toward Q Bill 3-go.sg.F 3-want.CI John

Hádą́ą́’ hooghan ’ájíilaa?

When-past this hogan 3-4-make.P

jitł’ó

3DO-4-weave.it.I

Nídeezidgo ’índa hoł ní’deeswod.

month-GO only.then 4-with 2-drive.back.F

Níló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.

hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.P

Shichá si’ą́ągo ’iiłhaazh.

1-huddle 3-put-SPN-GO 1-sleep.P

Shimá bighangóó náshdáahgo łééchąą’í baná’ástso’.

1-mother 3-house-toward again-1-go-GO dog 3-again-1-feed.R

Shiníbaal doo tó biníkáoogeeh le’ ’át’éégóó ’íishłaa.

1-tent NEG water 3-through-3-flow.I prepare.against 3-1-make.P

Shił bééhózin.

1-with 3-of-3-conceive.NI

Sitsóóké da’ółta’go t’óó bik’iisdził.

1-grandchildren pl-school-GO just 3-1-support.Prog

T’áá ká ’ooshháásh.

neg 1-go.to.sleep.O

T’áá ’aaníigo chizh yigééł.

really firewood 3-pass-haul.PROG

Ted ’éí NLA da’ólta’í ’ayóo dahayóígo yoodlą́.

Ted TOP NLA students very pl.3.be.able.I-GO 3-3-believe.NI

Tsxį́įłgo naalkidígíí neeznáá yidziihgo Jóhonaa’éí daolyéii ch’ééhiih da’ałne’ nít’éé’ ’áłt’ąą ’ałtso ’o’oolkidgo ’índa ’iih da’asne’.

fast-GO 3-tick-ÍGÍÍ ten 3-remain.I-GO Suns pl-3-call.NI-NMLZ in.vain 3-into pl-3-3-throw.I past until.after all clock-go finally 3-into pl-3-3.throw.P

Tł’óo’di kǫ’ diltłi’ bikáa’gi chéch’il ła’ dináádísh’nííł.

outside-at fire 3-burn.NI 3-on-at oak some fire-again-3-1-move.PlO.I

woohdlą́ą́’

3DO-2dpl-drink.it.P

Yéego ’ííníłta’, she’awéé’, ’áko nizhónígo ni’dííłtah.

really 2-study.NI 1-baby so well 2-graduate.F

yiit’aal

3DO-1dpl-chew.it.P

Yiską́ągo Bee’eldííldahsinilgóó ’adeesdee’.

tomorrow Albuquerque-to 4-PL.underway.F

yíníłhį́į́’

3DO-2-melt.it.(snow).P