Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Shichʼéʼé kinaasdaʼgo bitsiiʼ shá beʼdíítłʼóół. Tʼáásh ʼáko?
1-daughter 3-reach.puberty.P-GO 3-hair 1-for 3-2-tie.F just-Q okay#Shimá yázhí ’ashkii binisé.
aunt little boy 3-3-raise.CI’Ashkii nááh deeyáago ha’át’íí niłní?
boy pass.by 3-walk.P what 2-3-say.NI’Áde’óóyą́ą́’ lágo.
self-2-eat.O don’t’Áłahji’ tó dilchxoshí síníł’ą́.
always water popping-Í 3-2-keep.SPNAt’ééd aní shí k’ad naalyéhé báhooghango déyá. Nit’éé’ bimá aní k’adee’ da’iigháásh.
girl 3-say.IP 1-now goods 3-for-home-GO directional-go. past 3-mother 3-say.IP now time-sleep.Bee nahaldzoohí yah ’adíítį́į́ł. Da’ yah ’ííńtą́?
broom in 3-2-bring.F.SSO Q in 3.2.bring.P.SSObik’ízhdidoodis
3DO-4-wrap.it.around.it.FBitsii’ nineez nít’ę́ę́’ k’íinígizh lá.
3-hair 3-long.N past 3-3-cut.P DISCCh’iyáán bá hooghandi béeso bideená naashnish.
food.store-at money 3-in-exchange.for 1-work.CIChidí t’ą́ą́’ nináníłbą́ą́z.
car just 3-1-reparked.RChidí łizhinígíí doodago łigaaígíí daats’í nahideeshnih?
car black-nom or white-nom perhaps 3-2-buy.FDahojitaałgo t’áá hoonaałgo wónáásdóó ’ayóí ’íits’a’go dahojitaał.
Pl-4-sing.I-COMP just areal-3-move.Prog-COMP soon remarkable 3-sound.I-COMP pl-4-sing.Idajiyą́
pl-3DO-4dpl-eat.it.IDamóogo nihaa náájídááh.
Sunday.GO us.return 4-again.visit.Fdeiitł’ó
pl-3DO-1dpl-weave.it.IDichin nínízin ya’?
hungry 2-want.NI QDiné bikédaayahgi ʼooljééʼ hanáníbąsgo ʼashiiké nidahachíí jíní.
navajo-people 3-pl-land-at moon up.out-3-full.moon.R-GO boy-pl pl-3-birth.R 4-say.Idizhdínóołkał
3DO-4-start.to.herd.them.(animals).FDoo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.
NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEGDziłgóó ’o’ooldee’ yę́ę ná’ooldah.
mountain-to 3-go.pl.P past 3-return.pl.Idíníilkaad
3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).Ihadanołchaad
pl-3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).Ihadeidoołtééł
pl-3DO-3dpl-carry.him/her.up.out.of.something.Fhaiilgizh
3DO-1dpl-cut.it.out.Phajííłgizh
3DO-4-cut.it.out.Phaníłchaad
3DO-2-card.it.(as.in.wool).IHastóíí dóó sáanii k’inááda’didlé.
3-men and 3-women planting.again.PL.Rhayíígeed
3DO-3-dig.it.out.PHáágóó lá Bíl doogááł nízin Jáan?
where-toward Q Bill 3-go.sg.F 3-want.CI JohnHádą́ą́’ hooghan ’ájíilaa?
When-past this hogan 3-4-make.Pjitł’ó
3DO-4-weave.it.INídeezidgo ’índa hoł ní’deeswod.
month-GO only.then 4-with 2-drive.back.FNíló nááłtą́ągo t'iis bitąą’ nidadeeztąąd.
hail rain-GO.P cottonwood 3-leaves pl-3-scattered.PShichá si’ą́ągo ’iiłhaazh.
1-huddle 3-put-SPN-GO 1-sleep.PShimá bighangóó náshdáahgo łééchąą’í baná’ástso’.
1-mother 3-house-toward again-1-go-GO dog 3-again-1-feed.RShiníbaal doo tó biníkáoogeeh le’ ’át’éégóó ’íishłaa.
1-tent NEG water 3-through-3-flow.I prepare.against 3-1-make.PSitsóóké da’ółta’go t’óó bik’iisdził.
1-grandchildren pl-school-GO just 3-1-support.ProgT’áá ká ’ooshháásh.
neg 1-go.to.sleep.OT’áá ’aaníigo chizh yigééł.
really firewood 3-pass-haul.PROGTed ’éí NLA da’ólta’í ’ayóo dahayóígo yoodlą́.
Ted TOP NLA students very pl.3.be.able.I-GO 3-3-believe.NITsxį́įłgo naalkidígíí neeznáá yidziihgo Jóhonaa’éí daolyéii ch’ééh ’iih da’ałne’ nít’éé’ ’áłt’ąą ’ałtso ’o’oolkidgo ’índa ’iih da’asne’.
fast-GO 3-tick-ÍGÍÍ ten 3-remain.I-GO Suns pl-3-call.NI-NMLZ in.vain 3-into pl-3-3-throw.I past until.after all clock-go finally 3-into pl-3-3.throw.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii
- ch’ééh in vain, futilely, trysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -iih into’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after allsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after all, in spite of unfortunatelyfind in Navajo Particle Lexicon
- nit’ee’ pastfind in Navajo Particle Lexicon
- ’índa and only thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ’Áhoodzaii




