Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ahbínídą́ą́’ hashbį’go baa nídiisdzá ’ákondi t’áadoo ’áłtso da.
morning-past 1-clear.I-GO 3-for 1-start.P however NEG complete NEG’Aoo’, ’ashdladigóó ’oolkiłgo ’áádę́ę́’ shił ná’ílwod.
yes five-at-toward clock-GO there-from 1-with 3-return.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -di at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- goal
- -dę́ę́’ from a general location or point in space or time, also out of, off of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- location
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- transportation
- ’Áhoodzaii
- na‘oolwoł return
’Ashkii tó nílinígíi yiih dzółhaał.
boy water 3-be.NI-ÍGÍÍ 3-in 3-fall.O’Atiin yéego séí ndahadleeh łe.
road very sand 3-becomes,usually.CI’Awééh kweʼé ninishteeh, adaʼoogeeh.
baby here 3-carry.AnO.I 3-fall.OBee nahaldzoohí yah ’adíítį́į́ł. Da’ yah ’ííńtą́?
broom in 3-2-bring.F.SSO Q in 3.2.bring.P.SSObik’ídidiidis
3DO-1dpl-wrap.it.around.it.FCh’iyáán nináhíłnihgo haa nízahjį’ ’ánádįįh?
food 3-2-buy.R how 3-long.N-up.to 3-become.none.RCh'ínááníłdoi léi’ bee hoozk’azí deiíjeeh.
again-3-warm.P SUB 3-with 3-cold.NP pl-3-run.PROGdajitł’ó
pl-3DO-4dpl-weave.it.Ideeshbish
3DO-1-boil.it.Fdeishbéézh
pl-3DO-3dpl-boil.it.PDíkwíí jį́ nanilnish?
how.many-Q day 2-work.IDlǫ́ǫ́’ aad ’át’éii">’ayóo da’diłhashígíí baa ’ákonsin.
prairie.dog very 3i-3-bite.I-ÍGÍÍ 3-about 1-be.aware.NIHa'oodzi'ígíí doo shił ákót'ée da.
what.was.said-nom NEG 1-with thus-3-be.NI NEG.hadazhdoołtééł
pl-3DO-4dpl-carry.him/her.up.out.of.something.Fhadoołtééł
3DO-2dpl-carry.him/her.up.out.of.something.FHatáaldi ’iikááh ’atah ’ajóle’.
ceremony-at sandpainting among 4-make.OHaánee’ náánááshdáał dooleeł.
well 1-again-walk.R futureháínígeed
3DO-2-dig.it.out.PHóhoot’éédą́ą́’ t’áadoo lą’ígóó nidahastą́ą da.
last year-past NEG many-GÓÓ pl-3-rain.PJáan bimá łóó’ t’áá yiyą́ągo bił bééhózin.
John 3-mother fish just 3-3-eat.I-GO 3-with 3-about-3-know.NIjididoołhįh
3DO-4-melt.it.Fjiigish
3DO-4-make.one.cut.in.it.Ijiyą́
3DO-4-eat.it.INichxǫ’ aad ’át’éii">t’áadoo baa nánít’íní.
stop NEG 3-about 2-bother.I-Ínidaohłé
pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INíká ’adeeshwoł biniiyé níyá.
2-for 1-run.F 3-purpose.of 1-came.PShizhé’e’́ hooghan nímazí góne’ naaghá.
1-father home round-Í inside 3-walking.SPNShí doo mósí shił yá'át'éeh da.
Kii cat 3-with 3-good.NISitsóí bi’éé’ nizhónígo bá nishéch’ąą’.
1-grandchild 3-clothes 3-beautiful.NI-GO 3-for designed.P 1-itT’ah doo la’ nihee ninááháłtin da.
not.yet DISC some 1du-on 3-rain.CI NEGT’ah doo la’ tł’oh ła’ baa náánágeeh da.
not.yet DISC hay some 3-for 3-haul.I NEGT’áadoo hoshíníkéhé.
T’ÁADOO 2-scold.NI-ÍT’áá ká ’ooshháásh lágo.
neg 1-go.to.sleep.O LÁGOTed t’áá bí bichidí yóhósáahgo yishniih.
Ted just his 3-car 3-3-miss.I-GO 3-1-hear.ITed t’áá bí bichidí yóhósáahgo yishniih.
Ted just his 3-car 3-3-miss.I-GO 3-1-hear.ITó tsíídkáá’ dididííkááł.
water charcoal-on start-3-2-put.OC.FTʼóó baa yáhásin.
only 3-for 3-about-embarrasing.NIyiishjį́į́ł
Progressive Mode: 1-become.black.Progyik’ídeididoodis
pl-3DO-3dpl-wrap.it.around.it.FYiską́ągo Na’nízhoozhídi háadish ’adeeshį́į́ł ninízin?
tomorrow Gallup-at where-Q 2-eat.F 2-want.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- háá-P.ENCLITIC whereNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -sh enclitic for content questionsNa’ídíkid bik’ídáahgi
- -di at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- yíshą́ eat itlook up conjugationhide conjugation ▾
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want




