Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Atiingi chidí léi’ yiiłtsą́.

road-at car INDEF 3-1-see.P

’Atiingó ’ayóo séitah hazlįį..

roadway-GÓ a lot sand on it.I

’Ałchíní ’ólta’di t’áá ’áhą́dígo ’ahąąh naazį́.

boy school-at just together-GO abreast pl-3-stand.SPN

’Ałk’idą́ą́’ dahane’ yę́ę bíneeshdlį́įgo yíłta’.

long.ago pl-story past 3-1-admire.I-GO 3-1-read.P

’Ííyą́ą́dóó bik’ijį’ tsinyaagi nétį́į́ dóó ’iiłhaazh.

1-eat.P and 3-after tree-under-at.spec 1-lie.down.P and 1-sleep.P

’Ííyą́ą́dóó bik’ijį’ tsinyaagi nétį́į́ dóó ’iiłhaazh.

1-eat.P and 3-after tree-under-at.spec 1-lie.down.P and 1-sleep.P

’Ííyol.

3-wind.went.P

Ashkii tó nílinígíi yiih dzółhaał.

Boy flowing.water-ÍGÍÍ 3-in 3-3-fall.O

Bá ʼashja hanééh.

3-for 1-opportunity?? prepare.I

bik’ídadiidis

pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.I

bik’ídóhdis

3DO-2dpl-wrap.it.around.it.I

Ch’iyáán bá hooghandi béeso bideená naashnish.

food.store-at money 3-in-exchange.for 1-work.CI

dadidiilyįh

pl-3DO-1dpl-melt.it.F

dadidínóołkał

pl-3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).F

dajitł’ó

pl-3DO-4dpl-weave.it.I

daohshóóh

pl-3DO-2dpl-brush/comb.it.I

deididoołhįh

pl-3DO-3dpl-melt.it.F

Dichinísh doodaii’ dibáá’ísh dzinízin?

hunger-Q or thirst-Q 3-4-want.NI

Dichinísh doodaii’ dibáá’ísh jinízin?

hunger-Q or thirst-Q 3-4-want.NI

didoołhįh

3DO-2dpl-melt.it.F

Díí doo nighan ’át’ée da.

this NEG 2-home 3-be.NI NEG

Díí gohwééh doondó’ sido da!

this coffee not.even 3-hot.SPN NEG

Díí łééchąą’í dah doosłóós laanaa.

this dog 1-lead.O.ADV-laanaa optative particle for a positive wish, hope or desire.

Doo ’áłah deiidleeh da.

NEG together pl-1dpl-meet.pl.I NEG

Dzghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.

White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEG

díníłkaad

3DO-2-start.to.herd.them.(animals).I

Grace jooł baa ní’ą́.

Grace ball 3-for 3-give.P.SRO

hadajishgizh

pl-3DO-4dpl-cut.it.out.P

hadeidoołtééł

pl-3DO-3dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

haołgéésh

3DO-2dpl-cut.it.out.I

jidiłhį́į́h

3DO-4-melt.it.I

Kóhoot’éédą́ą́’ dibé yázhí t’óó ’ahayóí hazlį́į́’. K’ad ’éí doo t’óó ’ahayói da.

last.year sheep baby a.lot 3-Pas-it.occured.P now this NEG a.lot NEG

neilé

3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.I

nisíníłkáá’

3DO-2-investigate.it.P

Níwe, bíni’dii ’ałwosh!

stop 3-let 3-sleep.I

Shidá’í, nilį́į́’ sha’níłteeh.

1-maternal.uncle 2-horse 1-to-3-2-lend.AnO.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Shitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

Shí hanásdziih.

1 1-exhale.I

Shí shik’ehgo hoogáał ni.

I FOC 1-follow-GO ho-move.Prog EMPH

T’ah doo naat’áanii naaltsoos ná heidiléeh da.

not.yet leader paper 2-for 3-fill.out.I NEG

T’ahádą́ą́’ niha’áłchiní ’ólta’di bá hada’didoołííł.

right.now 2pl-children school-at 3-for pl-2dpl-enroll.F

T’áadoo hoshíníkéhé.

T’ÁADOO 2-scold.NI-Í
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

T’áá ká ’ooshháásh.

neg 1-go.to.sleep.O

T’áá ’aaníigo chizh yigééł.

really firewood 3-pass-haul.PROG

T’óó k’asdidą́ą́ dóola bizgoh.

merely nearly-past bull 3-3-gore.P

Tówónaanígóó ch’aazhdóya’ laanaa.

overseas-to 3-1-travel.O hope

Tódilchxoshí wóshdlą́ą́ʼ laanaa.

soda 3-1-drink.O 1-hope.
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Tł’ízí tł’oh deichózhgo shił bééhózin.

goat grass pl-3-3-eat.leafy-GO 1-with 3-about-3-know.NI

Yéego naho’niiłtą́ą́go ha'igo yínii’.

very rain.P-GO.F 3-say.P-GO 3-1-hear.P

Ła’ nááhai yę́ędą́ą́’ Tóta’di daashin niiłtsą́ą ni’.

one year prior Farmington-at wasn’t.it 2-1-see.P remember