Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
#’Ashkii dibé yázhí binisé
boy sheep little 3-3-raise.CI’Aadę́ę́’ hoołtį́į́ł; yah ’anída’ayohjááh.
there-from rain.Prog in pl.3-bring.in.Prog’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł lágo.
2-3-photograph.I neg 2-blink.O LÁGO’Awéé’ dah biséłdá.
baby up 3-1-CAUS-hold.AnO.SPN’Azhą́ níchíil ndi dibé ch’ínínil.
even 3-snow.I but sheep 3-1-release.P’Ałk’idą́ą́’ dahane’ yę́ę bíneeshdlį́įgo yíłta’.
long.ago pl-story past 3-1-admire.I-GO 3-1-read.P’Ádihodideesht’ih sha’shin nisingo t’áadoo ’atah haasdzíi’ da.
RFLX-1-get.into.trouble.F perhaps 1-think.CI-GO NEG among 1-say.P NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Náásgóó
- ’ádihodiisht’ééh get oneself into trouble
- sha’shin perhapssaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)
- nisin think, want
- t’áadoo notsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- haasdziih speak, exclaim
’Ííyą́ą́’ dóó bik’ijį’ tsinyaagi nétį́į́ dóó ’iiłhaazh.
1-eat.P and 3-after tree-under-at.spec 1-lie.down.P and 1-sleep.P’Ádą́ą́dą́ą́’ásh nishínílnish?
yesterday-Q 2-work.P’Ániid ’iiyą́ą́ ’áko ndi t’ah dichin nisin.
Recently 1-eat.P even then still 3-hungry 1-want.NIAsdzą́ą́ yázhí bichidí doondó’ naalnish da.
woman little 3-car not.even but 3-work.P NEGAshkii bił hóyéé’.
boy 3-with ho-lazy.NIAyóó biká ’anáshwo’.
often 3-for 1-help.Rbik’ídiidis
3DO-1dpl-wrap.it.around.it.IBíni’ tsésǫ’ t’áá ’ąą’ ’át’é, ’áádę́ę́’ yah ’íích’i.
let window leave.open from.there in breeze.IDamoóyę́ędą́ą́ʼ Hoozdohdi bééshnaatʼaʼí bee nanísdzá.
week-past Phoenix-at metal 3-fly.CI-NOM 3-with again-1-come.back.Pdaoołhį́į́’
pl-3DO-2dpl-melt.it.(snow).Pdazhdooyį́į́ł
pl-3DO-4dpl-eat.it.FDibé halgaidí da'ałchozh
sheep meadow 3-pl.grazing.IDoochǫǫł á’téego!
repulsive 3-be.NI-GOdíníshkaad
3DO-1-start.to.herd.them.(animals).IÉí łį́į́’ shilį́į́’ ’át’é.
that horse 1-horse 3-be.NIHaa’íyee’ shimáyázhí daats’í ałtso ch’iyáán ’áyiilaa.
lets.see my-maternal.aunt finished food 3-3-making.PHaahláyéé ’ajiiłhosh.
don’t.dare 4-sleep.IHaalá t’áá ’éiyá naaltsoos niníłtsooz ni’.
what-Q just TOP paper 3-1-put.FFO.P recallhadeiilgéésh
pl-3DO-1dpl-cut.it.out.IHádą́ą́’ Jáan Tó Hónaanígóó naayá?
When past John ocean across-to 3-go.PHáidíígíísh neidiyoołnih nínízin?
which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NIjidiłhį́į́h
3DO-4-melt.it.Ijiłhį́į́h
3DO-4-melt.it.(snow).INaakiiskánídą́ą́’ dibé tó ła’ bá niníyį́.
two.days.ago sheep water INDEF 3-for 3-1-haul.PNaalyéhé yá sidáhí bíchį́į́shtahgi sęęs.
trader 3-nose 3-tip-GI wartNilį́į́’ de’ nílóós.
2-horse here 3-2-lead.INizhéʼé nilą́ąjįʼ yigáałgo bikééʼ yilwoł.
2-father 2-in.front-to 3-walk.Prog-GO 3-behind 2-run.Prog
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Command, affirmativefind in Navajo Imperatives
- Ájoolį́į́łfind in Navajo Imperatives
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -jį́’ up to, as far as’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -kéé’ behind, following’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Ájoolíiłii
- yishwoł run along




