Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Shichʼéʼé kinaasdaʼgo bitsiiʼ shá beʼdíítłʼóół. Tʼáásh ʼáko?

1-daughter 3-reach.puberty.P-GO 3-hair 1-for 3-2-tie.F just-Q okay

’Aghaa’ hooghan góne’ shijool.

wool house inside 3-lie.NCM.SPN

’Asdzą́ą́ t’ah doo naalyéhé bá hooghangóó dighááh da.

woman still NEG trading.post-to 3-walk.I NEG

’Azhą́ shaa jidiijéé’ ndi, t’áá hwéé deeshwoł.

even.though 1-from-4-start-run.P just but 1-run.F

Ashkii t’áadoo ’ííłta’góó bimá bąąh bíne’ dooleeł.

boy NEG 3-learn.P-NEG-GOO 3-mother 3-on 3-mind future

At’ééké dził gó’ąą nída’iilááh.

3-girls mountain areal.over 3pl-gather.CI

Ałk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh ńt’éé’. K’ad ’éiyá naadą́ą́’ naalyéhé bá hooghan góne’ nidahaniih.

long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past | now TOP corn trading.post inside pl-3-pass-buy.CI

ch’aa nisíníyáágóó haalá t’áá ’éiyá ’oolyée ni’?

travel 2-walk.around.SP-goo now let’s see 3-call.NI remember
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Ch’il t’áadoo yishnizhí t’óó ’ahayóí hanáánáájéé’.

plant NEG 3-1-rip.P-NEG just many 3-again.return.P

Ch’į́į́góó ch’ééh ’oolá bí tá’diigeed.

without.sucess in.vain gold 3-for 1-dig.P

Chidí bee anídítį́hí bits’ą́ą́’ nídídeesh’į́į́ł ’ííshjáán doo nił bééhózín da lá jiní!

Car 3-by.means.of 3-open-NOM 3-away 3-1-hide.F let’s.see NEG 2-with 3-knowledge.CI NEG disc 4-say.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Da’iigisgo deekai yéeni t’oo naalyéhí bá hooghangóó nisiikai.

pl-3-wash-GO walk.pl.F aforementioned merely goods 3-for home-to roundtrip

Diné léi’ shichidí bikee’ doo baa diilts’ííd le’ ’át’éégóó yąąh niini’ą́.

man some 1-poss-car 3-tire NEG 3-about 3-start.fall.I allow unbelievably-to-NEG 3-on 3-3-put.SRO.P

Doo hanii nighan béédi’nítséeh da.

NEG contrary 2-home 3-2-expand.I such.as

Doo nił bééhózín da lá jiní. T’áá káhí la’ bił hóolne’!

NEG 2-with 3-knowledge.CI NEG disc 4-say.P just never some 3-with 2-tell.F

Doo yéé łeetsʼaaʼ niłtseedahí.

PTL.NEG-better.not plate 2-shatter-I

Dooládó’ dichin nisin da.

certainly hungry 1-want.N DA

Doodó’ naa dzólníi da lá.

certainly 2-to handsome DA DISC

Doondó’ ’awéé’ yicha da.

not.even baby 3-cry.I NEG

Doozhǫǫgo bééso shee hólǫ́ǫgo chidí nahideeshnih.

half.decent money 1-with 3-3-have.I-GO car 1-buy.F

Díí tsé t’óó la’ béésh át’é nahalin.

this rock contrary.to.appearances metal 3.be.NI 3-resemble.NI

Éí doo nihich’iyąąn ’át’ée da.

that NEG 1pl-food 3-be.NI NEG

Gohwééh ’áłdó’ nahideeshnih nisinée beesénah lá.

coffee also 3-1-buy.F 1-want.NI-past 3-1-forget.P DISC

Haaláyéé nízhdii’nah sohodizingo

don’t.dare 4-get.up.R prayer
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Hoozdodę́ę́’ Łééchąąłgaii bee nááshdááłgo Kinłánídi da’jiyání góne’ sédáago shiyaa haalwod lá.

Phoenix-from greyhound.bus 3-with 1-return.Prog-GO Flagstaff-at cafe into 1-sit.SPN-GO 1-under 3-run.P DISC

Hágóoneeʼ, ła’ taos’nii’ taoshnih

well then some dough 3-2-knead.F

Jooł yee ndaanéhé Jóhonaa’éí daashin daolyée ni’.

ball 3-by.means.of pl-3-player.CI-NMLZ Sun(s) wasn’t.it pl-3-name.NI remember

Ma’ii yee’ aní jiní aaji ła’ jooldloosh.

coyote extremely someone it.is.said over.there surprise 4-creep.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

ni’sełkǫ́ǫ́’ léi’ yéigo bąąh ch’ééh déyá

1-swim.P because very 3-on in.vain 1-go.P

Nichidí dó’ dilwoʼísh łí?

2-car DÓ’ 3-run.NI-Q ŁÍ

Nimáyázhí shį́į́ béeso neidoo’ááł.

2-maternal.aunt maybe money 2-3-give

Níwe, doo tsésǫ’ góne’ ch’ééjí’nah da!

stop NEG window 3-into 4-crawl.R NEG

Níwe, naaltsoosgo yee’ baa nitsíníkees!

stop paper-GO really 3-with 3-2-think.I

Shimáhą́ą ’ayóó ’ajitł’ó łeh ne’

1-mother-late very 3-weave-DI often recall

Sitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

T’ah doo ashą́ą da.

not.yet 1-eat.I NEG

T’ah doo la’ ké ániidígíí ła’ biih náánást’ées da.

not.yet DISC shoe.new-IGII some 3-into 1-step.in.I NEG

T’ah doo lą’í náháhą́ądą́ą́’ ’Ashįįh Bii’ Tóodi shighan nít’ę́ę́’.

still NEG many year-past Salt.Lake.City-at 1-home past

T’ahádą́ą́’ chidí ná hasht’e nálnééh ’áko doo ’akéédę́ę́’ díileeł da.

before.thus car 2-for 3-3-fix.I so NEG INDEF-behind 2-be.F NEG

T’áá gohwééh baa wóókááh

see.to.it coffee 3-for 2-pour.OC.O

T’áá nikee’ ániidígíí biih wóó’éés lágo.

see.to.it 2-shoe new-IGII 3-into 2-step.in.O NEG

T’áá shǫǫ da la’ chidí haayíí’ą́.

at.least some car 3-3-get.SRO.P

t’ą̨́́ą́ ’íídį́į́ł yit’éego

just ready 3-BE.I ser.down.2-lay

Tóta’góó díníyáá ládą́ą́’ tł’oh ła’ nahidíiłnih.

Farmington-to 2-go.F if hay some 3-2-buy.F

Tʼah doo laʼ nááʼáshdlą́ą da.

anymore LA’ again-1-drink.P NEG

Wónáasdóó t’óó tsé’édin nihee deezhchííl.

so.then just overwhelm 1pl-with 3-snow.P

Ya’iishjááshchilí bii yiził yę́ędą́ą́’ shimásání bich’í’ na’ílyá.

June 3-In prog past 1-grandmother 3-towards-paid.P

Yah ’oh’aash.

into 2du-enter.I

Łééchąą’í bighan ’íilnééh nít’ę́ę́’ tsineheeshjíí’ nihits’ą́ą́’ ’ásdįįd ’áko t’áá ’ádíjį’ niniit’áázh.

dog 3-house 1dpl-make.I past lumber 1pl.on dwindle so just there-up.to 1-go.du.P

Łééchąą’í léi’ níléíjí yildlosh.

dog indef. there-to 3-crawl.I