Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Ashkii ’éí łį́į́’ bił naaldloosh łá’í nidi doo yiyiichįįh da.

boy TOP horse 3-with 3-ride.I one but 3-3-know.NP NEG

’Aghaa’ hooghan góne’ shijool.

wool house inside 3-lie.NCM.SPN

’Azee’ál’į́įdi t’óó tsé’édin ’ájiidzaa.

hospital-at just worse 4-become.NP

’Azhą́ shaa jidiijéé’ ndi, t’áá hwéé deeshwoł.

even.though 1-from-4-start-run.P just but 1-run.F

At’ééké dził gó’ąą nída’iilááh.

3-girls mountain areal.over 3pl-gather.CI

Chidí ’ániidígíí beít’ą́ą́ léi’ ’áyąąńda bił dahózhǫ́.

car new-ÍGÍÍ 3-to-3-pass-bring.SRO.P since no.wonder 3-with pl-3-good.NI

Dichin sélį́į́’ lá.

hunger 1-become.P disc

Doo ndi bił ílíí da.

not.even 3-with-grateful.NI NEG

Doo yéé łeetsʼaaʼ niłtseedahí.

PTL.NEG-better.not plate 2-shatter-I

Dooládó’ deesdoi hazlį́į’ da lá!

Certainly 3-hot.SP 3-become.P as.such discovery

Dooládó’ deezyol da lá.

certainly 3-wind.SP as.such discovery

Dooládó’ t’áadóó biniyéhégóó naadzólníi da.

certainly NEG 3-because-Í-NEG-GO handsome DA

Doondó’ daatsaah da noolin.

not.even 3-sick.I NEG 3-resemble.NI

Doozáagi dibé tádígéésh?

PTL-How.much.longer sheep 3-shear-DI

Dziłghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.

White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEG

Díí ké tʼóó laʼ ʼáłtsʼíísí nahalin.

this shoe T’ÓÓ LA’ small 3-3-resemble.NI

Dó’ísh t’ahdii nikee’ bii’ síní’eezísh łí?

DÓ’-Q still 2-shoe 3-in 2-have.on.P-Q ŁÍ

Dąągo daʼákʼehdi daʼhodiilzhǫ́ǫ́ łeh.

spring-GO cornfield-at pl-area-1dpl-clean.I usually

Gohwééh ’áłdó’ nahideeshnih nisinée beesénah lá.

coffee also 3-1-buy.F 1-want.NI-past 3-1-forget.P DISC

Haalá nit’į́, t’óó tsé’édin nihik’iinilwod.

what-Q 2-do.I just worst 1pl-2-fight.P

Haaláyéé ’ajiiłhosh tł’éé’ bíighá ha’íssííd

don’t.dare 4-sleep.I night 3-all 2-patrol.I

Hái da shą’ tsinaa’eeł ’ájiilaa lá?

who DA Q boat 3-4-make.P DISC

Héí shoh, kwojí gohwééh daadlą́!

interjection attention here-to coffee 3pl-drink.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Jacob ’éí ayóo naalnish

Jacob this.one very 3-work.CI

Jáádéé ́ałgháázhdikahígíí naaki góne’ iiyá.

leg.by-means-of 3-3-race-NMLZ two rank 1-go.P

K’ad Na’nízhoozhídi naasháa le’.

now Gallup-at around-1-walk.I hope

Kodóó dah nídaah.

from.here up 2-sit.I

Kǫ́ǫ́ tsé.

here rock

Ma’ii yee’ aní jiní aaji ła’ jooldloosh.

coyote extremely someone it.is.said over.there surprise 4-creep.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Na’níle’dii béeso ła’ haaníníl, t’áadoo tł’oh nidziisnii’ da.

dismay money some 4-3-1-give.PlO.P NEG hay 3-4-buy.P NEG

Na’níle’dii k’ida’diilyá, t’áadoo dadínéesą́ą da.

dismay pl-3-1dpl-plant.P NEG pl-3-grow.P NEG

Naadą́ą́’ t’ah doo dadiigááhdą́ą́’ deiiti’.

corn before pl-3-leaves.turn.white.I-past pl-3-1dpl-harvest.P

Náneeskaadi t’áádoo naa’ółí bił yíyą́ą’da. ’Alóós t’éiyá yíyą́ą́’.

Tortilla-N (t’áá)doo-NEG Bean-N bił-3-with yíyą́ą’da-3o-1s-eat.P NEG Rice-N t’éiyá-only yíyą́ą’-3o-1s-eat.P.

Nicheii nida’iiníísh góne’é kingóó ’ałnánádáah łeh.

2-grandfather Friday on store-to 3-go.R usually

Nimá sání dó’ bina’nitin t’ah ła’ bénánílniihísh łí.

2-grandmother DÓ’ 3-teaching yet some 3-2-remember.CI-Q ŁÍ

Shibíík’issii be’ak’id gódei bił dé’áázh.

1-friend lake areal.up 3-with 2-walk.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Shitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

T’ah ’ałk’idídą́ą́’ sik’is t’áá yiiłtsą́ą́ nít’ę́ę́’.

still long-ago 1-friend just 3-1-see.P past

T’ah kodą́ą́’ kélchí nahideeshnih.

still now-past moccasin 3-1-buy.F

T’áadoo bik’i dah ’adání náníłne’ígo t’éiyá ná ch’iyáán ’ádeeshłííł.

NEG table 3-hit.R-NEG-GO only.then 2-for food 3-1-make.F

T’áá ’áko doozhǫǫgo béeso ba’í’nil.

all.right decent money 3-3-borrow.P

T’áhdii hooghan binijilnish, doozhǫǫgo bich’į’ na’iilyé.

still hogan 3-4-work.I decent 3-toward 3-1dpl-pay.I

T’áá ’aaníigo chizh yigééł.

really firewood 3-pass-haul.PROG

T’áá ká nikee’ ániidígíí biih wóó’éés lágo.

see.to.it 2-shoe new-IGII 3-into 2-step.in.O NEG

T’áá áłdįįh kǫ́ǫ́ kéyah holǫ́.

just ready here land 3-EXIST

T’óó la’ sékwii.

contrary.to.appearances 1-naseous.SP

Tóta’góó díníyáá ládą́ą́’ tł’oh ła’ nahidíiłnih.

Farmington-to 2-go.F if hay some 3-2-buy.F

Tsoodził gódei yishááł.

Mt.Taylor areal.up 1-walk.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Tóyónaanídi tó dááląąd lá.

ocean-across.at there flood DISC

Tł’ízí yázhí tsé góde déilgeed.

goat little rock areal.up 3pl-jump.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying