Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł lágo.

2-3-photograph.I neg 2-blink.O LÁGO

’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł.

2-3-photograph.I neg 2-blink.O

’Ayóo deesk’aazgo beeldléí ditánígíí biih násh’nah.

very cold-GO blanket 3-thick.NI-ÍGÍÍ 3-into 1-crawl.R

’Áde’óóyą́ą́’ lágo.

self-2-eat.O don’t

’Ádihodideesht’ih sha’shin nisingo t’áadoo ’atah haasdzíi’ da.

RFLX-1-get.into.trouble.F perhaps 1-think.CI-GO NEG among 1-say.P NEG

Ashkii tł’óodi naashné ni. Nit’éé’ bimá aní k’adee’ ’aadéé’ chiíłtsxóoí yilwoł.

boy outside-at 1-play.IP 3-say. past 3-mother 3-say.IP now there-from vehicle-yellow-NMZ 3-moving.fast.F

Át’ah ’índa shaa náádíídááł.

later 1-to again-2-come.F

bik’ídadiidis

pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.I

Bįįh b da’doołdǫǫh.

deer 3-with pl-2dpl-shoot.I

Bįįh b da’doołdǫǫh.

deer 3-with pl-2dpl-shoot.I

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad ’éí t’áá shxǫǫ t’áá bee yáshti’.

formerly English neg 1-understand.I neg. Now TOP good.thing barely 3.with 1.speak-I

Ch’ééh la’ baa ntséskees.

in.vain puzzlement 3-about 1-think.I

Chaha’oh biyaagi ni’dííłbąs.

shade.house 3-under-at 2-drive.F

Dahojitaałgo t’áá hoonaałgo wónáásdóó ’ayóí ’íits’a’go dahojitaał.

Pl-4-sing.I-COMP just areal-3-move.Prog-COMP soon remarkable 3-sound.I-COMP pl-4-sing.I

daohsą́

pl-3DO-2dpl-eat.it.I

deeshį́į́ł

3DO-1-eat.it.F

deididoołhįh

pl-3DO-3dpl-melt.it.F

deidiłhį́į́h

pl-3DO-3dpl-melt.it.I

deiyą́

pl-3DO-3dpl-eat.it.I

Dichin nínízin ya’?

hungry 2-want.NI Q

didadoołjéé’

pl-3DO-2dpl-start.fire.P

didiiljéé’

3DO-1dpl-start.fire.P

dizhdííłjéé’

3DO-4-start.fire.P

Díkwíí jį́ lá nanilnish?

how.many Q days 2-work.I

Doo dibé ch’íi’niił da.

NEG sheep pl-3-2-du-take.out.I NEG

Gah bik’ee’ taah yí’áhígóó ’eesbąs.

rabbit foot water 3-into1-drive.Prog

Ha’át’íísh neidiyoołnih nínízin?

who-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

Ha’át’íí bik’i dah sínídá?

what-Q 3-on up 2-sit.I

Haahláyéé ’ajiiłhosh.

don’t.dare 4-sleep.I

haidoołtééł

3DO-3-carry.him/her.up.out.of.something.F

haidééłbįįd

3DO-3-fill.something.up.with.it.P

Halah doo bíighah jiztį́į da.

opposite.sibling NEG 3-beside 4-lay.O NEG

haniłgéésh

3DO-2-cut.it.out.I

haołgéésh

3DO-2dpl-cut.it.out.I

K’ad shicheii bíká ’iishyeed.

now 1-grandfather 3-for 1-run.I

Na’nízhoozhígóó chídí doo n dah didoolwoł da.

Gallup-to car NEG 2-with up start-3.drive.F NEG

niséłkáá’

3DO-1-investigate.it.P

Shicheii bighangóó yishááł.

1-grandfather house-toward 1-go.Prog

Shidá’í, nilį́į́’ sha’níłteeh.

1-maternal.uncle 2-horse 1-to-3-2-lend.AnO.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

T’ah doo ashą́ą da.

not.yet 1-eat.I NEG

T’áadoo hoshíníkéhé.

T’ÁADOO 2-scold.NI-Í

T’áá hooshch’į’ déshnish.

suddenly 1-start.work.P

T’iis bąąh nidaohna’.

cottonwood 3-on pl-2dpl-climb.I

T’áadoo hooyání łį́į́’ shidáagi ch’éltáál.

suddenly horse 1-front-at 3-bolt.P

Tsinaabąąs bee nida’abąąsgo shi’dizhchį́.

wagon 3-with pl-3-drive.I-GO 1-pass-born.P

woołhį́į́’

3DO-2dpl-melt.it.(snow).P

Yiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)

tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)

yiyiigish

3DO-3-make.one.cut.in.it.I

yíníłhį́į́’

3DO-2-melt.it.(snow).P

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote