Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Ch’ééníshį́įgo náá’deeshtł’óół nissin.

return.summer.GO 1-again.weave.F 1-desire

’Ahbínídą́ą́’ t’áadoo ’ííyą́ą́’góó biniinaa wónáásdóó dichin shi’niiłhį́.

morning-past NEG 1-eat.P-NEG.GO because soon hunger 1-3-kill.P

’Ashkii tó nílinígíi yiih dzółhaał.

boy water 3-be.NI-ÍGÍÍ 3-in 3-fall.O

’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.

children careful 3-for 2-support.Prog

’Áłah ’aleehgo ch’iyáán ’ádadiilnííł ’áko shį́į́ ’índa diné ndahidookah.

meeting-Comp food 3-1-Pl-make.F CONJ people 3-Pl.will-arrive.F

Bíni’dii si’ą́ t’áádoo baa nánít’íní.

3-let-stay 3-sit.SRO.SPN just.NEG 3-about 2-bother.NI

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad ’éí t’áá shxǫǫ t’áá bee yáshti’.

formerly English neg 1-understand.I neg. Now TOP good.thing barely 3.with 1.speak-I

Da’ ’áájí ’ałdó’ ’áłah ’azlį́į́’?

Q that-side also meeting 1-happen.P

Da’ k’ad daats’í ch’iyáán ’áníléehgo n ’adazh’niiyą́ą́’?

Q now perhaps food 2-make.I-GO 2-for feast.happen

dadidiilyįh

pl-3DO-1dpl-melt.it.F

dajííshóó’

pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.P

daoo’aal

pl-3DO-2dpl-chew.it.P

daołhį́į́h

pl-3DO-2dpl-melt.it.(snow).I

deidiłhį́į́h

pl-3DO-3dpl-melt.it.I

deiłhį́į́h

pl-3DO-3dpl-melt.it.(snow).I

didazhdííłjéé’

pl-3DO-4dpl-start.fire.P

didííníłjéé’

3DO-2-start.fire.P

Doo kingóó diit’ash da.

NEG town-to 1dpl-go.du.Prog NEG

Ha’a’aahgo doo jiztįį da, johonaa’ai hwił ołtáh jíní.

sunrise-GO NEG 4-lay.O NEG, sun 4-with count 4-say.I

hadadoołtééł

pl-3DO-2dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

hadeizgeed

pl-3DO-3dpl-dig.it.out.P

hadííłtééł

3DO-2-carry.him/her.up.out.of.something.F

Hahgo hooghan ’ájílééh?

When hogan 4-make.I

hajíígeed

3DO-4-dig.it.out.P

Halah doo bííghah jiztį́į da.

opposite.sibling NEG 3-beside 4-lay.O NEG

Háadi lá lį́į́’ naakai?

where-at Q horse 3-walk.pl.I

Háí lá ’ałhosh?

who Q 3-sleep.I

Háidígíí ááhdi?

which.one-ÍGÍÍ 3-2-to say

háínígeed

3DO-2-dig.it.out.P

jiigish

3DO-4-make.one.cut.in.it.I

K’os hazlį́į́’ t’áá shǫǫ nahodoołtį́į́ł.

cloud 3-become.P EMP just good 3-rain.F

K’os hóle’!

cloud 3s-become.O
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

K’os hóle’!

cloud 3s-become.O
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Naaltsoos yiníshta’go shíni’ shaa ’áyiilaa.

book 3-1-read.I-GO 1-mind 1-for 3-3-make.P

neilé

3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.I

nidadiilyeeł

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

Nilį́į́’ de’lóós.

2-horse here 3-2-lead.I

Nimá yázhí bighangóó díílwoł dóó ’áájí ’awéé’ baa ’áhólyą́dooleeł.

2-auntie 3-house-toward 2-run.F and there-at baby 3-to 2-care.CI FUT

niłhį́į́h

3DO-2-melt.it.(snow).I

Niłísh bééhosin doodaii’ biłísh bééhozin?

2-with-Q 3-know.CI or 3-with-Q 3-know.CI

Níwe, doo mósí nidziłtseed da!

stop NEG cat 3-4-kill.I NEG

Shicheii haastihgo łáháda ninálnish.

1-grandfather 3-become.old.P-GO seldom 3-work.R

Shiyáázh nih ’oołbąs dooleeł.

1-son 1pl-with 3-drive.Prog will.be

T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

T’áadoo yaa nidanoht’áhí.

NEG down pl-3-2dpl-put.SRO.I-Í

T’áá ká ’ooshháásh.

neg 1-go.to.sleep.O

Tį’ ninádeiilnish.

let’s.go again-pl-1dpl-work.R

Tó dasiyę́ę ’ałtso naaltséi .

water pl-3-sit.LPB.SPN-deceased completely 3-dried.up.P DISC

Tł’éé’go doo ’ízh’dísóół da.

night-GO NEG 4-whistle.O NEG

yishbéézh

3DO-3-boil.it.P