Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

Jáan biʼdizhchínéejįʼ ʼanááyííłką́. Bá daʼdiidį́į́ł.

John 3-birth.past-up-to again-day.P 3-for 1pl-eat.F

’Adą́ą́dą́ą́’ ’íítseedgo bee na’anishí hasht’enáshdlééh.

yesterday 1-pound.P-GO tool 3-1-put.back.I

’Aghaa’ daołgááh.

wool pl-3-2dpl-make.white.I

’Ajótł’óół laanaa nissin ndi ’aghaa’ shee ’ádin.

4-weave.O hope 3-1-want.CI but wool 3-1-with.me 3-none.NI

’Áshįįh Bii’ Tóógóó náádísdzáago dziłghą́ą́’ hanáádeesh’nah.

Salt.Lake.City-toward again-1-go.F-GO mountain-back again-1-climb.R

Báda’ółta’í ’ałchíní dabidiniłbin.

teachers-NOM children-NOM 3-pl-3pl-sit.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

bik’ídínídiz

3DO-2-wrap.it.around.it.P

bik’ídóhdis

3DO-2dpl-wrap.it.around.it.I

Bíni’dii ’awáalyaa sitį́.

3-let-stay jail 3-lay.SPN

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad ’éí t’áá shxǫǫ t’áá bee yáshti’.

formerly English neg 1-understand.I neg. Now TOP good.thing barely 3.with 1.speak-I

Chidí nahideeshnih ndi shibéeso ’ádin.

car 3-1-buy.F but 1-money 3-none.NI

dadiilyį́į́’

pl-3DO-1dpl-melt.it.P

Dah díníilghaazh ’áshįįh bik’ídíínił.

fry.bread salt 3-on-3-2-sprinkle.PlO.F

dajiłbéézh

pl-3DO-4dpl-boil.it.I

dajíí’aal

pl-3DO-4dpl-chew.it.P

deeshį́į́ł

3DO-1-eat.it.F

deiilzhóó’

pl-3DO-1dpl-brush/comb.it.P

deitł’ó

pl-3DO-3dpl-weave.it.I

Dibé halgaigi da'ałchozh.

sheep meadow 3-pl.grazing.I

Dibé tł’oh yiłchozh.

sheep grass 3-3-chew.NCM.DI

didadoołjéé’

pl-3DO-2dpl-start.fire.P

Doo ’atiin bąąhgóó ch’il ’ahwééh ’áłah ’ájíléeh da.

NEG road 3-beside-along plant coffee together 3-4-gather.SFO.I NEG

Doo nił bééhózín da lá jiní. T’áá káhí la’ bił hóolne’!

NEG 2-with 3-knowledge.CI NEG disc 4-say.P just never some 3-with 2-tell.F

Doo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.

NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEG

Dziłgóó ’o’ooldee’ yę́ę ná’ooldah.

mountain-to 3-go.pl.P past 3-return.pl.I

díłhį́į́h

3DO-2-melt.it.I

Haaláyéé diitlʼééʼ ʼajiłhwosh.

caution this-night 4-sleep.I

hadasiigeed

pl-3DO-1dpl-dig.it.out.P

hadeizgeed

pl-3DO-3dpl-dig.it.out.P

Háidíígíísh neidiyoołnih nínízin?

which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

Hosh doo jiyą́ą da.

cactus NEG 3-4-eat.DI NEG
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Mósí ch’óółt’e’ lágo.

cat out-3-2-carry.O LÁGO

Na’nízhoozhígóó deeyá, ya’?

Gallup-toward 2-go.sg.F Q

Na’nízhoozhígóó nihił ’adeeswod ’áko shį́į́ ’adiidį́į́ł chidí nihá ’ánálnéehgo.

Gallup-to 1-with INDEF-drive.P then maybe 1-dual-eat.F car 1-for 3-fix.I-GO

naashłé

3DO-1-carry.a.ropelike.thing.around.I

Naʼazhǫǫshgóó dooʼáazhgo nihikééʼ ʼiih deeshwoł.

casino-GÓÓ 2du-go.F-GO 2pl-behind 3-into 1-run.F

nidasiilyá

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

Nináhaltį́į́hígíí sh yá’át’ééh.

3s-rain.SSO.I-ÍGÍÍ 1-with 3-be.good.NI

Nizhónígo saad ha’oodzíí’ ’áníléehgo bik’e’íłchí.

nicely word HO-speak.P 3-2-make.I-GO 3-2-write.I

Níwe, doo ch’il bikáá’ nijigháa da!

stop NEG plant 3-on 3-4-walk.I NEG

Shitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

Shiyaazh, hodiinisin doo.

1-my son-2-you will.be 3-reverent.I

Siláo yik’ee noochééł.

police account 3-flee.Prog

T’ah doo béeso ’ałtso ’ádįįhdą́ą́’ chidí bitoo’ nahíłniih.

still NEG money all 3-not.exist.NI-past vehicle 3-fuel 3-2-buy.I

T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

Yiską́ągo nighanaad késhdę́ę́’į́">di naadeeshááł.

tomorrow 2-home-at 2-to-1-go.F

yiyíí’aal

3DO-3-chew.it.P

Łeechaʼí ʼóéí ">yą́ą́, éí nabídishgizh.

Dog 3-eat.O TOPIC 3-surgery.P

ʼÉí hastiin naanish bichʼįʼ ’ádoolʼaad lá.

that man work 3-to 3-3-give.F DISC

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote