Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Acheii bitsoi ’aghááł beinítą́
grandfather grandchild gourd 3-3-give.SSO.P’Atsį’ t’éiyá nahidoonih lágo naalyéhé bá hooghangóó ’o’oolwod nít’éé’ da’deelkaal lá.
meat only 3-buy.F DISC-GO trading post-toward 3-drive.P past 3-close.P DISC
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- t’éiyá onlysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nahashniih buy, sell’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- lá + go discovery + adverbializerfind in Navajo Particle Lexicon
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Ájoolíiłii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ’oolwoł drive’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- lá I discoveredfind in Navajo Particle Lexicon
’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.
children careful 3-for 2-support.Prog’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.
1-eat.O wish hunger 1-3-kill.Ibik’ízhdídis
3DO-4-wrap.it.around.it.IChidí ’ániidígíí naháłnii’ nít’éé’ bee lą́ą́ shąąh háájil.
car new-ÍGÍÍ One 3-1-buy.P-GO 3-with many 1-on 3-charge.PChidí bik’ee heesh’ááł.
car 3-tire 3-1-move.SRO.ProgDa’ dichin nínízin?
Q hungry 2-want.NIDa’ shééhonísin?
Q 1-2-know.NIdadoołbish
pl-3DO-2dpl-boil.it.Fdadoołhį́į́’
pl-3DO-2dpl-melt.it.Pdadínółkaad
pl-3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).Idajííshóó’
pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.Pdeiilzhóóh
pl-3DO-1dpl-brush/comb.it.IDibé halgaidí da'ałchozh
sheep meadow 3-pl.grazing.IDichin nínízin ya’?
hungry 2-want.NI Qdidadoołjéé’
pl-3DO-2dpl-start.fire.Pdideididoołjah
pl-3DO-3dpl-start.fire.Fdidishjeeh
3DO-1-start.fire.IDíí tł’éé’ ’índa hazhó’óó ’iideeshwosh.
this night only.then uninterrupted 1-sleep.FDlǫ́ǫ́’ da’diłhashaalání">go baa ’ákonsin.
prairie.dog 3i-3-bite.I-GO 3-about 1-be.aware.NIDoo tó tsíídkáá’ dididííkáał da.
NEG water charcoal-on start-3-2-put.OC.F NEGdooshą’ --- lá
Dziłghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.
White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEGdííłbish
3DO-2-boil.it.Fhadazhdoołtééł
pl-3DO-4dpl-carry.him/her.up.out.of.something.Fhaiigeed
3DO-1dpl-dig.it.out.Phajiłgéésh
3DO-4-cut.it.out.IHastiin łééchąą’í habinitá.
man dog 3-3.search.IJáan bimá łóó’ t’áá yiyą́ągo bił bééhózin.
John 3-mother fish just 3-3-eat.I-GO 3-with 3-about-3-know.NIjididoołhįh
3DO-4-melt.it.FKodóó dah dinohbįįh.
from.here up 2pl-sit.INimá sání bich’į́’ ch’iyáán ła’ dijááh.
2-grandmother 2-to food some start-3-2.take.PlO2.Fnisiilkáá’
3DO-1dpl-investigate.it.Pnisínílá
3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.PNíwe, doo tł’ée’go ’ízdísooł da!
stop NEG outside-GO 4-whistle.I NEGSaad biihi’níłí bee neilnish.
word computer 3-with pl-2-du.work.ISha’ałchíní ayóó niłch’í naalkídi deineł’į́ ’áko ndi shí éí shináá bąą adin.
1-children very air 3-move.I 3-3.look.I however I 1-eyes 3-on doesn’t exist.Shicheii bighangóó yishááł.
1-grandfather house-toward 1-go.ProgShíká ’anilyeed.
1-for 2-run.IT’ah ’abíínídą́ą́’ naanishgóó dah diiyá.
still morning-past work-to up start-1-step.IT’áadoo yaa nidanoht’áhí.
NEG down pl-3-2dpl-put.SRO.I-ÍTsxį́įłgo naalkidígíí neeznáá yidziihgo Jóhonaa’éí daolyéii ch’ééh ’iih da’ałne’ nít’éé’ ’áłt’ąą ’ałtso ’o’oolkidgo ’índa ’iih da’asne’.
fast-GO 3-tick-ÍGÍÍ ten 3-remain.I-GO Suns pl-3-call.NI-NMLZ in.vain 3-into pl-3-3-throw.I past until.after all clock-go finally 3-into pl-3-3.throw.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii ’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ch’ééh in vain, futilely, trysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -iih into’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after allsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after all, in spite of unfortunatelyfind in Navajo Particle Lexicon
- nit’ee’ pastfind in Navajo Particle Lexicon
- ’índa and only thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi




