Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ak’éégo ’éí chizh niléí keehaidi ninahdahiigééh nt’éé’.
autumn-GO that wood over.there winter.camp-at pl-3-1-unload.P past
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -go verb and subordinating encliticsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -di at’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nahashheeh unload’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ńt’éé’ pastfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł lágo.
2-3-photograph.I neg 2-blink.O LÁGO’Atiingó ’ayóo séitah hazlįį..
roadway-GÓ a lot sand on it.I’Atsį́’ísh ’éí doodaii’ łóó’ísh nínízin?
meat-Q or fish-Q 3-2-want.NIBich’ah haini’ą́, "díí bee yisdádíínááł," hałní jiní.
hat 3-2-give.P with.this.PP pl-2-survive.F 3-to.say.I they.saybik’ízhdeezdiz
3DO-4-wrap.it.around.it.PCh’ééh jiyáán náánááshdą́ą́’.
watermelon again-1-eat.Rdadidiilyįh
pl-3DO-1dpl-melt.it.Fdajoodlą́ą́’
pl-3DO-4dpl-drink.it.PDamóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.
Sunday past Santa.Fe-to 1-go.Pdayiigish
pl-3DO-3dpl-make.one.cut.in.it.Ideiitł’ó
pl-3DO-1dpl-weave.it.IDibé tóógóó dínóshkaad.
sheep water-toward 3-1-start.herd.ODichin nínízin ya’?
hungry 2-want.NI Qdidínóołkał
3DO-2dpl-start.to.herd.them.(animals).FDíí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed.
this night NEG bull into.field-3-run.ODooládóʼ Diné Bizaad nanitł’ah da lá.
certainly Navajo language 3-difficult.CI as.such discoverdoołbish
3DO-2dpl-boil.it.Fdííníłhį́į́’
3DO-2-melt.it.PHada’niłhosh le’!
up-pl-3-3-bubble.up.CI LE’haiłgéésh
3DO-3-cut.it.out.Ihaniłgéésh
3DO-2-cut.it.out.Ihazhniłchaad
3DO-4-card.it.(as.in.wool).IHáísh bił nanilnish?
who-Q 3-with 2-work.IHojíítáalgo bąąh nizhníyá.
4-sing-GO.I 3-on 4-exhaust.Pjííyą́ą́’
3DO-4-eat.it.Pjííłhį́į́’
3DO-4-melt.it.(snow).PKwe’é k’ad łe’esh’aah.
here now earth-1-put.into.I.SROMósí ch’óółt’e’ lágo.
cat out-3-2-carry.O LÁGONaʼazhǫǫshgóó dooʼáazhgo nihikééʼ ʼiih deeshwoł.
casino-GÓÓ 2du-go.F-GO 2pl-behind 3-into 1-run.FNi daats’í nił bééhózin ’éí doodaii’ nicheii daats’í bił bééhózin?
2 perhaps 2-with 3-know.CI TOP or 2-grandfather perhaps 3-with 3-know.CINichxǫ’ báhádzid.
stop 3-P-be.dangerousnidajilé
pl-3DO-4dpl-carry.a.ropelike.thing.around.INíyolgo t’áá ’áko niishch’ił.
wind-GO immediately 3-blink.UŃléí dziłtsį́į́góó diit’ash.
there mountain-base-toward start-1du-go.du.IShideezhí tsʼah baa nishjooł.
1-younger-sister sage 3-to.PP3-1-give.NCMShidibé ’ąą’ dinót’į́į́ł laanaa ch’ééh nisin.
1-sheep expanse 3-increase.O wish in.vain 1-want.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Laanaa’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- dínít’įįh start to grow’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- laanaa optative particle for a positive wish, hope or desiresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ch’ééh in vain, futilely, trysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Continuative Imperfective (CI)’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nisin think, want’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
Shimá ná’áłkadgo bił yá’át’ééh.
1-mother 3-sew.I-GO 3-with 3-be.good.NISohodizingo t’áá ká nídoó’nééh.
prayer-GO neg 2-get.up.OT’ah doo la’ ké ániidígíí ła’ biih náánást’ées da.
not.yet DISC shoe.new-IGII some 3-into 1-step.in.I NEGT’áadoo ’anit’íní!
neg 2-do.NI-ÍT’áadoo hoshíníkéhé.
T’ÁADOO 2-scold.NI-ÍT’áá ká ’ooshháásh.
neg 1-go.to.sleep.OTó tsíídkáá’ dididííkááł.
water charcoal-on start-3-2-put.OC.FYadiizíníshą’ haa néelt’e’go nínízin?
can-Q how 3.many.N-GO 2-want.NIYah ’ohkááh.
into 2pl-enter.IYas Niłt’ees bini góne’ yas dajiłhį́į́h.
January 3-in 3-into snow Pl.4-melt.IYiską́ągo shicheii nihaa deeshááł ní.
tomorrow 1-grandfather 1pl-to 1-walk.F 3-say.NIYiską́ągoósh ’adeestsił nínízingo bee na’anishí hasht’enilééh?
tomorrow-Q 1-make.F 2-want.NI-GO tool 3-2-prepare.IŁa’ damóo yę́ędą́ą́’ dah ’iyétł’ónée, k’ad ’ałníí’góó ’eeshtł’óół.
one Sunday past up 3-1-set.P-past now middle-toward 1-weave.Prog
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -dą́ą́’ past time’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- yę́ędą́ą́’ pastfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ’iishtł’ǫ́ set up a loom’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- k’ad nowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Ájoolíiłii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ’ashtł’ó weave’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi




