Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ólta’góó daats’í deeshááł doodaii’ jooł bee nideeshneeł.
school-toward maybe 1-walk.F or ball 3-with 1-play.F’Ádą́ą́dą́ą́’ásh nishínílnish?
yesterday-Q 2-work.P’Íhoo’aah ’ayóo bidziil.
education very 3-strong.IÁt’ah ’índa shaa náádíídááł.
later 1-to again-2-come.FBéésh bee hane’é bił nááshbał.
phone 3-with 1-whirl.Progbik’ídadidiidis
pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.Fbik’ídídis
3DO-2-wrap.it.around.it.ICh’é’étiingóó naanéhígíí shił bééhózin.
entrance-along 3-play.I-COMP 1-with 3-know.NIDa’ k’ad daats’í ch’iyáán ’áníléehgo ná ’adazh’niiyą́ą́’?
Q now perhaps food 2-make.I-GO 2-for feast.happendajiigish
pl-3DO-4dpl-make.one.cut.in.it.Idajishóóh
pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.IDibé bitsį’ doodago béégashii bitsį’ daats’í nínízin?
sheep 3-meat or cow 3-meat possibly 3-2-want.NIDichinísh doodaii’ dibáá’ísh dzinízin?
hunger-Q or thirst-Q 3-4-want.NIdidíníilkał
3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).FDíí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed.
this night NEG bull into.field-3-run.ODoo ’áłah deiidleeh da.
NEG together pl-1dpl-meet.pl.I NEGdoohsį́į́ł
3DO-2dpl-eat.it.FDoondó’ ’awéé’ yicha da.
not.even baby 3-cry.I NEGDíí jį́ Nida’iiníísh ’áko shį́į́ nihich’į’ nida’iilyé, ya’?
today Friday then.maybe 1pl-toward 1pl-payment.I Qhadadiiltééł
pl-3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.Fhadazhneeshchaad
pl-3DO-4dpl-card.it.(as.in.wool).Phadeiniłchaad
pl-3DO-3dpl-card.it.(as.in.wool).Ihadíníilchał
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).Fhaidééłbįįd
3DO-3-fill.something.up.with.it.Phaiilgéésh
3DO-1dpl-cut.it.out.IHalah doo bíighah jiztį́į da.
opposite.sibling NEG 3-beside 4-lay.O NEGhanishchaad
3DO-1-card.it.(as.in.wool).Ijidíníłkaad
3DO-4-start.to.herd.them.(animals).INahałtin ládą́ą́’ doo deesháał da.
3s-rain.I in.case NEG 1-go.F NEGNidahastą́ągo k’izh’dóle’ígi ’áhoot’é.
rain.P 4-plant.O.NOM areal-be.Nnidazhdooleeł
pl-3DO-4dpl-carry.a.ropelike.thing.around.FNighéí na’ashch’ąą’ígíí níil’į́.
over.there painting-ÍGÍÍ 3-2-du.look.INisneez sélį́į’go shicheii nahałáhági ’át’éego nahashłáa doo nisin.
1-tall.NI 1-become.P-GO 1-grandfather 3-perform.ceremony.CI-similar.to 1-perform.ceremony.CI future 3-want.NINíwe, doo hastóí baa níjít’į́į da!
stop NEG men 3-with 3-4-bother.I NEGSaad biihi’níłí doo bee neilnish da.
word computer NEG 3-with pl-2-du.work.I NEGSiláo yik’ee noochééł.
police account 3-flee.Progíín">T’áadoo ná’iilwoshí.
NEG 2-sleep.RT’áá ká ’adinoólgháásh.
neg 2-oversleep.OT’áá ká ’ooshháásh lágo.
neg 1-go.to.sleep.O LÁGOT’áá ’ahánigóó yiizįįh
just near 2-stand.ITsxį́įłgo naalkidígíí neeznáá yidziihgo Jóhonaa’éí daolyéii ch’ééh ’iih da’ałne’ nít’éé’ ’áłt’ąą ’ałtso ’o’oolkidgo ’índa ’iih da’asne’.
fast-GO 3-tick-ÍGÍÍ ten 3-remain.I-GO Suns pl-3-call.NI-NMLZ in.vain 3-into pl-3-3-throw.I past until.after all clock-go finally 3-into pl-3-3.throw.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii ’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ch’ééh in vain, futilely, trysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -iih into’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after allsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after all, in spite of unfortunatelyfind in Navajo Particle Lexicon
- nit’ee’ pastfind in Navajo Particle Lexicon
- ’índa and only thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi




