Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

ʼAshiiké ’éí ʼatsʼos bee ʼazhish biniiyé chahashʼoh ʼádeidoolííł.

boy-pl TOP feather 3-means-of dance 3-reason shade-house 3-3-pl-build.F

ʼAshiiké ’éí ʼatsʼos bee ʼazhish biniiyé chahashʼoh ʼádeidoolííł.

boy-pl TOP feather 3-means-of dance 3-reason shade-house 3-3-pl-build.F

’Anishkeed, t’áá ká nóólk’oł lágo.

2-3-photograph.I neg 2-blink.O LÁGO

’Áádóó háajigo dah diníyá?

and.then which.way-GO start.off 2-go.I

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

Bibee’eldǫǫh haiyííłhan’ii’ ’bįįh yił ’adeesdǫǫh.

gun 3-jerk.out.P-and deer 3-shot.P

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad ’éí t’áá shxǫǫ t’áá bee yáshti’.

formerly English neg 1-understand.I neg. Now TOP good.thing barely 3.with 1.speak-I

Chidí ’anáshdlééh, háálá doo naalnish da.

car 3-1-repair.I because NEG 3-work.I NEG

Chidí na’na’í łęęzh yíyooyił.

tractor dirt 3-3-push.Prog

dadidiilyįh

pl-3DO-1dpl-melt.it.F

dadoołhį́į́’

pl-3DO-2dpl-melt.it.P

didíłjeeh

3DO-2-start.fire.I

Díí yihahígíí biyi’, háísh tówónaanígóó ch’aa deeyá?

this year.IGII within who overseas.GOO travel 3-going.F-Q

Doondó’ ’awéé’ yicha da.

not.even baby 3-cry.I NEG

Ha’a’aahgo doo jiztįį da, johonaa’ai hwił ołtáh jíní.

sunrise-GO NEG 4-lay.O NEG, sun 4-with count 4-say.I

hadasiigeed

pl-3DO-1dpl-dig.it.out.P

hadeneeshchaad

pl-3DO-3dpl-card.it.(as.in.wool).P

hadííłtééł

3DO-2-carry.him/her.up.out.of.something.F

hainííłchaad

3DO-3-card.it.(as.in.wool).P

Haʼoodzíí’ yinaalnish.

sentence 3-3-work-CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Háágóó lá Bíl doogááł nízin Jáan?

where-toward Q Bill 3-go.sg.F 3-want.CI John

Háidíígíísh neidiyoołnih nínízin?

which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

Háísh b nanilnish?

who-Q 3-with 2-work.I

Jáan bimá łóó’ t’áá yiyą́go b bééhózin.

John 3-mother fish just 3-3-eat.I-GO 3-with 3-about-3-know.NI

jidooyį́į́ł

3DO-4-eat.it.F

jishbéézh

3DO-4-boil.it.P

Johnny Diné ’áłchíní Dinéaad késhdę́ę́’į́">k’ehjí yádaałti’go yaa náyiizyeel.

Johnny Navajo children Navajo-way pl.3.speak.I 3-about 3-3-dream.SP

Kodóó dah nohkeeh.

from.here up 2du-sit.I

Na’nízhoozhídę́ę́’ shíká bił ’oolwoł.

Gallup 1-for 3-with 3-drive.I

Na’nízhoozhígóó náádínídzáago háadish ’adeeshį́į́ł nínízin?

Gallup-toward again-2-go.R-GO where-Q 1-eat-F 2-want.NI

Naaltsoos yiníłta’.

book 3-2-read.I

neilé

3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.I

Nédáá dóó bikáá’adání bik’i ndinís’eez.

1-sit and table 3-on 1-place-1-foot.P

nidadiilyeeł

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

Nimá yázhí bighangóó díílwoł dóó ’áájí ’awéé’ baa ’áhólyą́dooleeł.

2-auntie 3-house-toward 2-run.F and there-side baby 3-to 2-care.CI FUT

Níwe, doo tł’ée’go ’ízdísooł da!

stop NEG outside-GO 4-whistle.I NEG

Shitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

Shiye’, t’áadoo nikdíltałí.

1-son NEG 2-stomp.IR-Í

Sh bééhózin.

1-with 3-of-3-conceive.I

Sohodizingo t’áá ká nídoó’nééh.

prayer-GO neg 2-get.up.O

T’ah doo béeso ’ałtso ’ádįįhdą́ą́’ chidí bitoo’ nahíłniih.

still NEG money all 3-not.exist.NI-past vehicle 3-fuel 3-2-buy.I

ín">T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

T’áá ’ákwíízhíní tó dah siyínígóó ’ałnánáshdááh.

every summer lake-toward again-1-go.R

T’áá ká ’adinoólgháásh.

neg 2-oversleep.O

italic highlight particle_0" aria-label="zaashchíín">T’áadoo yéego ’aho’niiłtįįhí chizh lą’ígo yah ’ahideeshjih.before very start-rain.(F)NEG wood many-GO up

before very rain-hard-(F)NEG wood many.GO up ser-1-bring.in(F)

yiishjį́į́’

Perfective Mode: 1-become.black.P

yíłhį́į́’

3DO-1-melt.it.(snow).P

Łį́į́’ bik’i na’ashnííł.

horse 3-on 3-1-unsaddle.I

Łį́į́’ biyéél łį́į́’ bik’i dah sí’aah.

horse 3-saddle horse 3-on up SRO.CI