Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.

children careful 3-for 2-support.Prog

"Doildinę́ę’ daazts’ą́ą́ lá," didííniił.

3-be.outcast.NI-deceased 3-die.P DISC 3-2-tell.F

At’ééd aní shí k’ad naalyéhé báhooghango déyá. Nit’éé’ bimá aní k’adee’ da’iigháásh.

girl 3-say.IP 1-now goods 3-for-home-GO directional-go. past 3-mother 3-say.IP now time-sleep.

Béésh bee hane’é b nááshbał.

phone 3-with 1-whirl.Prog

Bįįh b da’doołdǫǫh.

deer 3-with pl-2dpl-shoot.I

Ch’ééh jiyáán náánááshdą́ą́’.

watermelon again-1-eat.R

Chaha’oh biyaagi ni’dííłbąs.

shade.house 3-under-at 2-drive.F

dajishóóh

pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.I

dajitł’ó

pl-3DO-4dpl-weave.it.I

Daohsįįh.

2pl-stand.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

dayoodlą́ą́’

pl-3DO-3dpl-drink.it.P

deitł’ó

pl-3DO-3dpl-weave.it.I

dididoołjah

3DO-2dpl-start.fire.F

diidį́į́ł

3DO-1dpl-eat.it.F

Díí łééchąą’í dah doosłóós laanaa.

this dog 1-lead.O.ADV-laanaa optative particle for a positive wish, hope or desire.

Dlǫ́ǫ́’ aad ’át’éii">’ayóo da’diłhashígíí baa ’ákonsin.

prairie.dog very 3i-3-bite.I-ÍGÍÍ 3-about 1-be.aware.NI

Doo hanii kintahgóó díníyáa da nisin.

NEG contrary town-toward 2-start.go.P NEG 1-think.CI

Dzghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.

White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEG

Haa léí’ yit’éehgo nichidí yichxǫ’ígíí doo baa níni’ da?

why-Q since 3-be.NI 2-car 3-ruin.P-NOM NEG 3-of 2-mind NEG

Haashíyee’ díí naak’ee sinilí biniitááh t’áá daats’í bee hoot’į́.

try.and.find.out this eyeglasses 3-2-try.IP just maybe 3-with area-pas-see.Prog.N

hadaoołgizh

pl-3DO-2dpl-cut.it.out.P

hadeishgizh

pl-3DO-3dpl-cut.it.out.P

hadíníilchał

3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).F

Háhóóchįįd.

3s-for-3s-anger.P

Hái da shą’ tsinaa’eeł ’ájiilaa lá?

who DA Q boat 3-4-make.P DISC

Hosh doo jiyą́ą da.

cactus NEG 3-4-eat.DI NEG
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Jó n bééhozin shibéeso ’adingo

because 2-with 3-knowledge.CI 1-money 3-dwindle.CI-GO

K’ad Hoozdodi níyolgo łeezh aadę́ę́’ yimas.

now Phoenix - at 3-b3.wind dust 3-3-roll.Prog

K’ad níló shik’ijį’ nahałtingo bik’e’eeshchíí’.

now hail 1-on me 3 rain.I.GO 1-3-sting.P

Na’nízhoozhídę́ę́’ shíká bił ’oolwoł.

Gallup 1-for 3-with 3-drive.I

Ni’dózhoł.

term-3-sprinkle.O
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

nidadoohłeeł

pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

nidazhdooleeł

pl-3DO-4dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

nisiilkáá’

3DO-1dpl-investigate.it.P

Níyolgo t’áá ’áko niishch’ił.

wind-GO immediately 3-blink.U

NLA aad ’át’éii">k’adę́ę ‘ałtso ’aleehgo baa nitséskees.

NLA almost all 3i-occur.I-GO 3-about 1-think.I

Níwe, tʼáádoo łééchąąʼí nánítałʼí.

stop NEG dog 3-2-kicking.R.NEG

Shilééchąą’í bikéé’ yishááł.

my.dog 3-following 1-go.Prog

Shiníbaal doo tó biníkáoogeeh le’ ’át’éégóó ’íishłaa.

1-tent NEG water 3-through-3-flow.I prepare.against 3-1-make.P

Shił dó’eeł!

1-with 3-float.O
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

T’ah nagháíí yę́ędą́ą́’ ’áłchíní nízaadi da’ółta’ nít’ę́ę́’.

still there past children far-at pl-3-read.I past

T’áadoo béeso baa nishníłí bił ’aná’oolwod.

NEG money 3-for 3-1-lend.I 3-with 3-run.off.P

T’áá ká ’ooshháásh lágo.

neg 1-go.to.sleep.O LÁGO

Tsxį́įłgo ni’éé’ biih ni’nééh.

hurry 2-clothes 3-into 2-crawl.I

Tsébiiʼnidzisgaidi ’ííníshtaʼ.

Monument.Valley-at 1-study.I

wooshjį́į́h

Optative Mode: 1-become.black.O

yik’íididis

3DO-3-wrap.it.around.it.I

Yiską́ągo daats’í doodaii’ naakiiską́ągo daats’í dah dideeshááł.

tomorrow.GO maybe either two.tomorrow-GO or start.off 1-start.go.F

yitł’ó

3DO-3-weave.it.I

yíníłhį́į́’

3DO-2-melt.it.(snow).P