Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.
children careful 3-for 2-support.Prog"Doildinę́ę’ daazts’ą́ą́ lá," didííniił.
3-be.outcast.NI-deceased 3-die.P DISC 3-2-tell.FAt’ééd aní shí k’ad naalyéhé báhooghango déyá. Nit’éé’ bimá aní k’adee’ da’iigháásh.
girl 3-say.IP 1-now goods 3-for-home-GO directional-go. past 3-mother 3-say.IP now time-sleep.Béésh bee hane’é bił nááshbał.
phone 3-with 1-whirl.ProgBįįh bił da’doołdǫǫh.
deer 3-with pl-2dpl-shoot.ICh’ééh jiyáán náánááshdą́ą́’.
watermelon again-1-eat.RChaha’oh biyaagi ni’dííłbąs.
shade.house 3-under-at 2-drive.Fdajishóóh
pl-3DO-4dpl-brush/comb.it.Idajitł’ó
pl-3DO-4dpl-weave.it.Idayoodlą́ą́’
pl-3DO-3dpl-drink.it.Pdeitł’ó
pl-3DO-3dpl-weave.it.Idididoołjah
3DO-2dpl-start.fire.Fdiidį́į́ł
3DO-1dpl-eat.it.FDíí łééchąą’í dah doosłóós laanaa.
this dog 1-lead.O.ADV-laanaa optative particle for a positive wish, hope or desire.Dlǫ́ǫ́’ aad ’át’éii">’ayóo da’diłhashígíí baa ’ákonsin.
prairie.dog very 3i-3-bite.I-ÍGÍÍ 3-about 1-be.aware.NIDoo hanii kintahgóó díníyáa da nisin.
NEG contrary town-toward 2-start.go.P NEG 1-think.CI
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- hanii expresses contrarinesssaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- goal
- Neuter Imperfective (NI)’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nisin think, want’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
Dziłghą́ą́’í bizaad doo shił bééhózin da.
White.Mountain.Apache-NOM 3-language NEG 1-with 3-ho-know.CI NEGHaa léí’ yit’éehgo nichidí yichxǫ’ígíí doo baa níni’ da?
why-Q since 3-be.NI 2-car 3-ruin.P-NOM NEG 3-of 2-mind NEGHaashíyee’ díí naak’ee sinilí biniitááh t’áá daats’í bee hoot’į́.
try.and.find.out this eyeglasses 3-2-try.IP just maybe 3-with area-pas-see.Prog.Nhadaoołgizh
pl-3DO-2dpl-cut.it.out.Phadeishgizh
pl-3DO-3dpl-cut.it.out.Phadíníilchał
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).FHáhóóchįįd.
3s-for-3s-anger.PHái da shą’ tsinaa’eeł ’ájiilaa lá?
who DA Q boat 3-4-make.P DISCHosh doo jiyą́ą da.
cactus NEG 3-4-eat.DI NEGJó nił bééhozin shibéeso ’adingo
because 2-with 3-knowledge.CI 1-money 3-dwindle.CI-GOK’ad Hoozdodi níyolgo łeezh aadę́ę́’ yimas.
now Phoenix - at 3-b3.wind dust 3-3-roll.ProgK’ad níló shik’ijį’ nahałtingo bik’e’eeshchíí’.
now hail 1-on me 3 rain.I.GO 1-3-sting.PNa’nízhoozhídę́ę́’ shíká bił ’oolwoł.
Gallup 1-for 3-with 3-drive.I
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -dę́ę́’ from a general location or point in space or time, also out of, off of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -ká after, for’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- goal
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- transportation
- T’ahdii ’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ’oolwoł drive’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi




